Чаму ў Мінску ўсё часцей можна сустрэць дзікіх жывёл?

Што бачу, тое здымаю

— Усё часцей у сацыяльных сетках можна ўбачыць фатаграфіі і відэаролікі з дзікімі жывёламі, заўважанымі ў сталіцы або на загарадных трасах. Нядаўна зайцоў знялі на дзіцячай пляцоўцы ў двары жылога дома. Чым тлумачыцца міграцыя лясных жыхароў у такія нязвыклыя для іх месцы?

— У першую чаргу тым, што дзякуючы развіццю паркаў, лесапаркаў і зялёных зон паляпшаецца якасць гарадскога асяроддзя, — тлумачыць старшы навуковы супрацоўнік лабараторыі папуляцыйнай экалогіі наземных пазваночных і кіравання біярэсурсамі Навукова-практычнага цэнтра НАН Беларусі па біярэсурсах Павел Велігураў. — Напрыклад, у Мінску ўздоўж чыгункі адгарадзілі ахоўную зону, каб староннія людзі не маглі туды пранікнуць. Затое адлегласць паміж прутамі агароджы аказалася цалкам дастатковай для дзікіх звяроў сярэдняга памеру. Яны могуць бесперашкодна залазіць усярэдзіну і свабодна перамяшчацца побач з чыгуначным палатном. Пры гэтым плот надзейна абараняе іх ад буйных лясных драпежнікаў.

Што да зайцоў, то яны, паводле слоў суразмоўцы, даўно абжылі лесапаркавыя зоны сталіцы. Іх колькасць з пачатку XXI стагоддзя амаль не змянілася. Але калі ў ранейшыя гады ў жыхароў горада пад рукой не было мабільных тэлефонаў з убудаванымі камерамі, то цяпер такі гаджэт ляжыць у кішэні ў кожнага мінака. Магчымасць імгненна зафіксаваць сустрэчу са зверам і выкласці кадры ў інтэрнэт — гэта другая прычына, чаму сёння дзікіх жывёл у межах горада сталі заўважаць нібыта значна часцей.

Касалапыя госці з поўначы

А вось колькасць мядзведзяў у Беларусі сапраўды павялічваецца. За апошнія 15 гадоў колькасць гэтых буйных драпежнікаў у нашых лясах вырасла са 120 асобін амаль да 1 300. Разам з тым размеркаваная папуляцыя па тэрыторыі краіны вельмі нераўнамерна: каля 74 % касалапых сканцэнтравана ў Віцебскай вобласці, прыкладна 23 % — у Мінскай, і ўсяго 3 % — у Магілёўскай.

«Чаму ў нашай краіне расце папуляцыя бурых мядзведзяў, дакладна ніхто не ведае, — адзначае навуковец-заолаг. — Прычыны гэтай з'явы звязваюць з паляпшэннем натуральных прыродных умоў і добрай кармавой базай. Таксама ёсць здагадкі, што жывёлы мігруюць да нас з паўночных рэгіёнаў Расіі, дзе шчыльнасць іх рассялення традыцыйна вышэйшая. Дзяржаўная мяжа для звяроў не закрытая, таму мішкі ахвотна ідуць на свабодныя тэрыторыі ў пошуках больш спрыяльных месцаў для ўладкавання бярлогаў».

Павялічыць

Хто чакае аўтобус?

Нядаўна бурнае абмеркаванне ў сацыяльных сетках выклікаў кур'ёзны выпадак: пад Валожынам на вясковым аўтобусным прыпынку мясцовыя жыхары заўважылі дзікіх тарпанападобных коней. На апублікаваных кадрах табун выглядаў так, нібы жывёлы мэтанакіравана хаваліся пад навесам ад моцнай спёкі.

Паводле слоў Паўла Велігурава, у 2019 годзе гэтых унікальных коней завезлі ў ландшафтны заказнік «Налібоцкі» ў межах экалагічнага эксперыменту. Каб прадухіліць хуткае зарастанне пойменных лугоў агрэсіўным кустоўем, біёлагі вырашылі выкарыстаць натуральны выпас дзікіх табуноў. І тарпаны выдатна даюць рады сваёй прыроднай задачы.

Аднак з часам частка вольнага табуна мігравала за межы пушчы і перамясцілася бліжэй да ажыўленай аўтатрасы, праз што ў раёне вёскі Дарагунь коні сталі перыядычна выходзіць на праезную частку. Іх адлавілі і перамясцілі ў пушчу, на месца засялення.

«У гэтым выпадку ідуць натуральныя працэсы рассялення дзікіх відаў, — рэзюмуе суразмоўца. — Прымаць спецыяльныя меры для прадухілення падобных інцыдэнтаў цяпер няма неабходнасці».

Адміністрацыя заказніка трымае сітуацыю пад кантролем і ўважліва сочыць за перамяшчэннямі табуна.

Трымайце дыстанцыю

— Якія базавыя правілы бяспекі трэба выконваць пры непрадбачанай сустрэчы з ляснымі гасцямі?

— Звяры, апынуўшыся ў нязвыклым для сябе гарадскім асяроддзі, адчуваюць моцны стрэс, — папярэджвае навуковец-заолаг. — Прадказаць іх дзеянні ў такім стане амаль немагчыма. Акрамя таго, дзікія сысуны могуць быць пераносчыкамі смяротна небяспечных захворванняў, уключаючы шаленства. Менавіта таму пры сустрэчы з імі трэба выконваць максімальную дыстанцыю.

Памятайце, што лясныя жыхары звычайна самі баяцца людзей і пры першай магчымасці імкнуцца схавацца. Чым раней жывёліна вас заўважыць, тым хутчэй яна пастараецца сысці з вашай дарогі. Калі ж перад вамі апынуўся буйны звер, ні ў якім разе не рабіце рэзкіх рухаў, не панікуйце і пастарайцеся спакойна, без мітусні адступіць на бяспечную адлегласць.

Павялічыць

Карысна грызці

Бабры ў гарадской мяжы — асаблівая гісторыя. Сёння ў Беларусі іх папуляцыя знаходзіцца ў межах аптымальнай колькасці і складае каля 52 тысяч асобін. Паводле слоў Паўла Велігурава, цяпер у паляўнічых вельмі нізкі попыт на гэтых грызуноў, таму звяркі сустракаюцца практычна ва ўсіх населеных пунктах, дзе ёсць хоць бы мінімальныя водныя аб'екты: рака, ручай, возера ці сажалка. Бабры фенаменальна лёгка прыстасоўваюцца да любых умоў пражывання. Вядомыя выпадкі, калі яны паспяхова засяліліся нават на бязлеснай мясцовасці і будавалі трывалыя плаціны са сцёблаў кукурузы.

«Гэта строга тэрытарыяльныя жывёлы, якія агрэсіўна абараняюць абжыты ўчастак ад чужынцаў, — падкрэслівае суразмоўца. — Маладыя асобіны нярэдка вымушаныя асвойваць новыя гарадскія вадаёмы толькі таму, што натуральныя прыродныя зоны ў дзікай мясцовасці ўжо занятыя іх суродзічамі. Людзей такое суседства радуе не заўсёды. Бывае, бабровыя плаціны выклікаюць падтапленні дачных участкаў і дарог, ды і самі звяркі не супраць пагрызці каштоўныя пладовыя дрэвы ў садах».

Аднак у свеце ёсць і пазітыўныя прыклады ўплыву баброў на інфраструктуру. У ландшафтным парку Брды (Чэхія) улады з 2018‑га не маглі ўзгадніць праект забалочвання тэрыторыі коштам каля 1,2 мільёна даляраў. Пакуль інжынеры і чыноўнікі гадамі патаналі ў бюракратычных узгадненнях, бабры, якія прыйшлі на водаадводны канал, усяго за дзве ночы самастойна ўзвялі там сетку плацін, цалкам вырашыўшы дзяржаўную задачу і ашчадзіўшы бюджэтныя сродкі.

І гэты ўражвальны прыклад не адзінкавы. У Лондане грызуны і ўвогуле ўратавалі ад рэгулярных затапленняў адзін з праблемных заходніх раёнаў. Сям'ю з пяці баброў выпусцілі ў мясцовы парк Paradise Fields. За няпоўныя тры гады жывёлы ператварылі закінутыя ручаі ў гіганцкую прыродную губку, якая ўтрымлівае лішкі вільгаці. У выніку летам 2026‑га падчас зацяжных залеў прылегалая да парку станцыя метро «Грынфард» упершыню ў гісторыі не пацярпела ад паводкі. Паралельна ў раёне аздаравілася экасістэма: у праточную ваду вярнулася рыба, а ў паркавых зонах шматразова павялічылася разнастайнасць птушак і насякомых.

Магчыма, варта прыглядзецца да досведу замежных калег і прыцягнуць гэтых грызуноў для барацьбы з затапленнямі Мінска, які рэгулярна цярпіць ад моцных дажджоў?

• 2
• 0
• 1
• 0
• 1
• 0
• 0
• 0