Na mahile Viački Stankieviča na pomniku — ni słova pa-biełarusku. Voś pra što heta kaža nakont emihrantaŭ, emihracyi i «biełaruskaści ŭnukaŭ»

Viačka Stankievič pražyŭ doŭhija 92 hady. Jon byŭ synam našaniŭca, navukoŭca i sienatara ŭ mižvajennaj Polščy Jana Stankieviča. Mamaj jaho była češka: tata ažaniŭsia ź joju, kali vučyŭsia ŭ Prazie. Naradziŭsia Viačka ŭ Vilni ŭ 1932-m, u ZŠA žyŭ ad 1949-ha. Dzicia topavaha intelektuała, jon i sam byŭ topavym intelektuałam. Rabiŭ inžynieram u karparacyjach «ITT» i «Western Union», až poki nie pierajšoŭ pracavać na radyjo «Svaboda» — tam jon byŭ saboju.

Biełaruskaść, viernaść darozie svajho taty, dla jaho była asnovaj žyćcia, navat padčas słužby ŭ amierykanskaj armii (jon słužyŭ u 1951—1954 hadach, padčas karejskaj vajny).

Jon hulaŭ za ńju-jorkskuju futbolnuju kamandu «Biełaruś». Jon byŭ aktyŭnym siabram Zhurtavańnia biełaruskaj moładzi ŭ Amierycy, staršynioj jaho ńju-jorkskaha adździeła, paźniej staršynioj Hałoŭnaj upravy. Niekalki razoŭ byŭ staršynioj Hałoŭnaj upravy abjadnańnia biełarusaŭ Amieryki, jakoje nazyvajecca «Biełaruska-amierykanskim zadzinočańniem». I hetaja viernaść krainie svajho rodu była ŭ jaho da kanca žyćcia. Jon byŭ namieśnikam staršyni Rady BNR, staršynioj Biełaruskaj fundacyi imia Piatra Kračeŭskaha. Vydavaŭ kvartalnik «Belarusian Review», jamu byŭ užo 81 hod, kali jon razam z žonkaj zakłaŭ fundacyju Monroe-Vilnia Foundation dla padtrymki roznych biełaruskich prajektaŭ. Usio žyćcio jaho było ŭ biełaruskaj spravie.

Jon spačyŭ na biełaruskich mohiłkach, ale na pomniku ŭ jaho niama nivodnaha biełaruskaha słova: «luby syn, muž i tata» pa-anhielsku. Heta značyć adno: dla jaho dziaciej i ŭnukaŭ biełaruskaść užo nie značyć taho, što jana značyła dla jaho samoha.

Ja heta kažu voś da čaho. Nie majcie iluzij, što voś «my pierajedziem u Polšču, ZŠA, Ispaniju dy Irłandyju, ale ja tam vyhaduju dziaciej biełarusami, bo ŭ siamji my budziem havaryć pa-biełarusku». Havareńnia ŭ siamji, biełarusacentryčnaści žyćcia zamała, kab paźbiehnuć asimilacyi ŭ čužych krajach. Adzinki ź dziaciej emihrantaŭ adčuvajuć siabie «bolš biełarusami, čym amierykancami», «bolš biełarusami, čym palakami». U trecim pakaleńni heta ŭžo nie prosta adzinki, ale adzinki adzinak (praŭda, tady heta časta — załatyja, vybitnyja va ŭsich sensach asoby).

Biełarusam nie varta spadziavacca, što biełaruskaść zachavajecca ŭ vašych naščadkaŭ u vyhnańni i raśsiejańni.

Strašnaja dylema pierad mnohimi: zastavacca ŭ faktyčna akupavanaj krainie, dzie paroju ciažka dychać, ci vyjazdžać — a tam žyćcio z nula. Ale mała što žyćcio z nula — kali dla vas važnaje nie tolki vaša asabistaje žyćcio, ale i žyćcio nacyi, to biełaruskaść u daŭžejšaj pierśpiektyvie moža zachavacca tolki ŭnutry Biełarusi, dzie isnuje chaj sabie niesvabodnaja, ale taki zdabytaja ciažkimi achviarami mnohich kalen našaha rodu dziaržava.

Jano to nieliniejna: zachavańnie biełaruskaści ŭnutry Biełarusi zaležyć ciapier ad dziejnaści vyhnancaŭ: bieź ŚMI, kulturnych inicyjatyŭ, biez palitykaŭ, jakija źbirajuć hrošy na kulturu i hramadskija struktury, biełaruščyna źviałasia b da vartaha žalu stanu — my bačym, što adbyvajecca ź niaščasnymi narodami rasijskich aŭtanomij (i pahnali b na vajnu, na zaboj hetaksama).

Taki składany praces: biełarusy «tam» — zaruka i ŭmova zachavańnia biełaruskaści tut.

Ale pry hetym «tam» vašy ŭnuki biełarusami nie zastanucca. No way.

Praściej zachoŭvać biełaruskaść u miescach kampaktnaha pražyvańnia biełarusaŭ — u Vilni i na Padlaššy, ale i tam toje prablemna i abumoŭlena spryjańniem abo niespryjańniem, a heta situacyjna, uładaŭ, i ŭ hetych pamiežnych rehijonach «biełaruskaść unukaŭ» — redkaść. Asimilacyja mienšaściej niaŭmolnaja.

Tym, kamu važna, kab ich dzieci i ŭnuki zastalisia biełarusami, kab naš rod nie zhas, nielha pra heta zabyvać.

Pomnik na mahile Viački Stankieviča pra heta baluča nahadvaje. U pobytavym płanie my žyviom u ščaślivym časie, kali niama ni hoładu, ni halečy — aby ty pracavaŭ. Ale ŭ nacyjanalnym płanie nam treba prapłyści miž Scyłaj prarasijskaj dyktatury i Charybdaj rastvareńnia ŭ hłabalnym śviecie. Kali tolki nie pahražajuć vyprabavańni, jakich vam nie pad siłu vytryvać, chto tolki moža — trymajciesia za Biełaruś, navat kali dziela hetaha davodzicca maŭčać, mirycca dy iści na horkija kampramisy.

• 47
• 4
• 0
• 0
• 2
• 29
• 0
• 3