بررسی اثرات اجتماعی – اقتصادی پروژه‌های منابع طبیعی در حوزه‌های روستایی شهرستان رُشْتْخوار از دید ذینفعان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

¹ گروه مهندسی طبیعت و گیاهان دارویی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تربت حیدریه

² هیات علمی دانشگاه تربت حیدریه

10.22048/rdsj.2026.535864.2245

چکیده

در پژوهش حاضر اثرات اقتصادی و اجتماعی اجرای پروژه‌های آبخیزداری در 6 حوزه‌ی روستایی شهرستان رشتخوار بررسی شده است. شهرستان رشتخوار با مساحت4360 کیلومتر مربع در جنوب استان خراسان رضوی قرار گرفته است. با استفاده از فرمول کوکران حجم نمونه 298 خانوار برآورد شد. نمونه‌گیری در سال 1402 به روش تصادفی ساده انجام شد. اثرات اجتماعی- اقتصادی پروژه‌های منابع طبیعی با 60 سوال در قالب یک پرسشنامه مورد ارزیابی قرار گرفت و با استفاده از نرم افزار SPSS20 تجزیه و تحلیل شد. نتایج نشان داد که بیشترین و کمترین امتیازات بهره-برداران منابع طبیعی رشتخوار به اثرات اجرای پروژه‌های آبخیزداری به ترتیب مربوط به کاهش خسارات مالی سالانه سیل در منطقه و کاهش هزینه تولید کشت آبی، با میانگین 08/4 و 53/1 و انحراف معیار 25/0 و 65/1 می‌باشد. عوامل تاثیرگذار بر ارزیابی اثرات اجتماعی- اقتصادی پروژه‌های منابع طبیعی، به 6 مولفه رفاه، آموزشی و آگاهی، مشارکت و فرهنگ‌سازی، مهاجرت، درآمدزایی مستقیم و منافع غیرمستقیم دسته‌بندی شد. نتایج نشان داد که اثرات اجتماعی- اقتصادی پروژه‌های منابع طبیعی به ترتیب در مولفه‌های مشارکت و فرهنگ‌سازی با میانگین 43 و مهاجرت با میانگین 17، بیشتر و کمتر از سایر مولفه‌ها می‌باشد. همبستگی بین میزان تحصیلات با مولفه‌های تحقیق مثبت و در سطح 1% معنی-دار است. بنابراین با افزایش میزان تحصیلات، سطح مولفه‌های تاثیرگذار بر پروژه‌های منابع طبیعی و آبخیزداری مانند رفاه، آموزش و آگاهی، مشارکت و فرهنگ‌سازی، مهاجرت از روستا، درآمدزایی مستقیم و منافع غیرمستقیم نیز افزایش می‌یابد. رابطه بین سطح رفاه و تاثیر مولفه آموزش و آگاهی در پروژه های منابع طبیعی با تعداد افراد خانواده نشان داد، خانواده های پرجمعیت نسبت به خانواده های کم جمعیت در سطح معنی‌داری 1% ارزیابی مثبت‌تری داشته‌اند. همچنین این افراد، ارزیابی بهتری از اثرات پروژه‌های منابع طبیعی بر درآمدزایی مستقیم و غیر مستقیم نسبت به خانواده‌های کم جمعیت دارند. در خانواده‌های کم جمعیت میزان مشارکت و فرهنگ‌سازی نسبت به خانواده‌های پر جمعیت از مطلوبیت بالاتری برخوردار بوده و این افراد تمایل کمتری به مهاجرت نسبت به خانواده‌های پر جمعیت دارند. با توجه به نتایج تحقیق پیشنهاد می‌گردد از ظرفیت‌های جوامع محلی و ذی‌نفعان در مراحل مطالعه، مکان‌یابی، اجرا، و نگهداری طرح‌ها و پروژه‌ها استفاده گردد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

• توسعه روستایی

عنوان مقاله English

Study of socio-economic impacts of natural resources projects in the rural watersheds of Roshtkhar County from the point of view of the beneficiaries

نویسندگان English

¹ Department of Nature engineering and medicinal plants, faculty of Agriculture, University of Torbat Heydarieh.

² University of Torbat Heydarieh

چکیده English

In this study, the economic and social impacts of the watershed management projects in 6 rural watersheds of Rashtkhar County were evaluated. The socio-economic impacts of natural resource projects were assessed with 60 questions of a Questionnaire and analyzed using SPSS20 software. The results showed that the highest and lowest scores of natural resource users in Rashtkhar on the effects of implementing watershed management projects were related to reducing annual financial losses from floods and reducing the cost of irrigated agriculture production, respectively, with an average of 4.08 and 1.53 and a standard deviation of 0.25 and 1.65.Factors influencing the assessment of the socio-economic impacts of natural resource projects were categorized into six components: welfare, education and awareness, participation and culture building, migration, direct income generation, and indirect benefits. The results showed that the socio-economic impacts of natural resource projects are higher and lower than other components in the components of participation and culture building with an average of 43, and migration with an average of 17, respectively. The correlation between education level and research components is positive and significant at the 1% level. Therefore, with increasing levels of education, the level of components affecting natural resource and watershed management projects such as welfare, education and awareness, participation and culture building, migration frome the village, direct income generation, indirect benefits also increases. The relationship between the level of well-being and the impact of the education and awareness component in natural resource projects with the number of family members showed that large families had a more positive evaluation than small families at a significant level of 1%. These individuals also have a better evaluation of the effects of natural resource projects on direct and indirect income generation compared to small families. In small families, the level of participation and cultural development is more desirable than in large families, and these individuals have a lower tendency to migrate than in large-population families. According to the research results, it is recommended to use the capacities of local communities and stakeholders in the stages of study, location, implementation, and maintenance of plans and projects.

کلیدواژه‌ها English