Frida

Hoi! Ik ben Inge. Ik maak kunst onder de naam Plukpers en in m’n gelijknamige nieuwsbrief schrijf ik over creativiteit, neurodiversiteit en linosnedes. In de serie Mystieke Muzes schrijf ik over mijn grootste inspiratiebronnen. Lees mee door (gratis) te abonneren:

P.S. Dit is een lange brief voor mijn doen, meestal schrijf ik kortere stukken. Frida ligt me nauw aan het hart, dus ik hoop dat je het mooi vindt.

Deze brief voelt kwetsbaarder dan andere brieven die ik de ether inslinger. Openbaar maken dat ik iets of iemand geweldig vind, dat ik fan ben, voelt alsof ik een groot bord met ‘BEKRITISEER MIJ N.A.V. WAT IK LEUK VIND’ in mijn (spreekwoordelijke) voortuin zet.

Daarnaast vind ik het tegenwoordig behoorlijk ingewikkeld om iets of iemand leuk te vinden. ‘Fan zijn’ confronteert me met complexe vraagstukken. Ik wil er voor waken om weer in blinde idolatrie te verzinken. Mijn aanbidding van dingen of mensen is niet neutraal. Toch?

En toch, lieve mensen. Frida Kahlo is mijn opper-muze, en van alle bekende mensen die ik nog nooit heb ontmoet, en nooit in levenden lijve zal kunnen ontmoeten, hou ik van haar het allermeest.

In 2022 studeerde een vriend van de middelbare school een jaar in Mexico, in een universiteitsstad ten noorden van de hoofdstad. Daar was niet al te veel te beleven, dus hij wilde met mij wel richting het zuiden reizen. Een uitverkoren moment om mijn bedevaartstocht naar Casa Azul te maken. Ik tastte diep in mijn buideltasje en stapte eind oktober 2022 met een gezonde dosis vliegschaamte in de Airbus.

De dag na aankomst had ik al lang voor vertrek gereserveerd voor Frida. We verbleven in Coyoacán, de wijk waar Frida is opgegroeid. Casa Azul is haar ouderlijk huis. Later in haar leven is ze hier gaan wonen met haar man Diego Rivera (zelf een van de belangrijkste kunstenaars van Mexico) (prettig om dat eens tussen haakjes te zetten in plaats van in de hoofdtekst).

Elke stap die ik zette over de kasseien van Coyoacan voelde mythisch. Ik romantiseerde er hevig op los. Eenmaal aangekomen bij Casa Azul stond er, ondanks mijn vroege tijdslot, al een rij. Ik deed mijn roze mondkapje op (ik denk dat de Mexicanen wel genoeg ziekmakende kolonisatoren in hun geschiedenis hebben gehad) en betrad dit behouden huis.

Hoe lang heb ik er rondgelopen? Lang. Ik dwaalde in de ruimtes rond tot ik elk hoekje in mijn hoofd had opgeslagen. Aan het einde van de route kwam ik in de tuin uit, waar een altaar stond opgesteld voor Día de los Muertos. De hele ervaring — de stad, het huis, de kamers, de voorwerpen, de tuin, het altaar — was transformatief. Het licht viel door het blad van de fresnos, op de sanseveria en de Mexicaanse goudsbloemen. Ik was blij, huilerig, ontspannen en nerveus tegelijkertijd. Ik probeerde er te zijn, echt te zijn, ik wilde alles onthouden.

In de aanbouw was een aanvullende tentoonstelling te zien, met als titel Disability: A Body Less Than Perfect. Een waardevolle toevoeging die mijn bezoek aan Casa Azul compleet maakte. Ik vond niet dat Frida’s beperkingen waren weggepoetst uit het Huis, zo kreeg de bezoeker tekst en uitleg bij haar twee bedden (een bed voor overdag en een bed voor ‘s nachts), en Frida’s rolstoel stond voor haar ezel alsof ze er recent nog in zat te schilderen. Maar in de andere tentoonstellingsruimte werd de botte werkelijkheid van haar pijn, beperkingen en ziekte zichtbaarder. Haar hulpmiddelen, en potjes en flessen met medicijnen waren tentoongesteld als kunstobjecten, maar ook niet helemaal, afgezet tegen die steriele wit-betegelde achtergrond. Geconfronteerd met deze objecten werd haar realiteit (ziekte, ongeluk, operatie(s), pijn, miskraam, hartenpijn, beperkingen) naast zichtbaarder ook voelbaarder.

Frida is voor mij zo’n groot kunstenaar omdat ze haarzelf en haar ervaring met haar lichaam, haar beperkingen/handicap(s), chronische pijn en kindloosheid mythisch en symbolisch, metaforisch, poëtisch en stilistisch groots en ambitieus verbeeldde, op een voelbaar authentieke, eerlijke, pijnlijke, verdrietige, (wan)hopige manier. Ik heb nog niet eens fractie van haar beperkingen en pijn, en toch voel ik me door haar gezien en gerepresenteerd.

Hoe en wanneer ik voor het eerst bij Frida kwam, weet ik niet precies meer. Misschien las ik over haar in de Flow, of zag ik een boek bij mijn kunstminnende oma liggen. Wat ik nog wel herinner: in 2017 kocht ik op uitwisseling in Canada een enorme poster van haar Zelfportret met doornenketting en kolibrie, voor aan de muur van mijn dorm room. In 2018 ging ik op Interrailreis met mijn zusje en had ik de kans een prachtige Frida-tentoonstelling in het V&A in Londen te zien, waarna ik in 2021 en 2022 tentoonstellingen zag in het Cobra Museum en het Drents Museum. Zo groeide mijn Frida-liefde en -verzameling.

Wat betekent het om bewonderaar te zijn van iemand? Volgens het online woordenboek is het woord fan terug te voeren op het Latijnse fanum, dat heiligdom of tempel betekent. Mijn bezoek aan de heilige tempel van Casa Azul is op deze manier een heel letterlijke vorm van fangirling. What can I say, het is niet de eerste keer dat mijn autistische brein full speed fangirl ahead gaat.

Wat betekent het om bewonderaar te zijn van een vrouw, kunstenaar, die al jaren dood is? Die half-Mexicaans (kwart-Spaans en kwart-Oaxacaans) en half-Duits was? Wiens nalatenschap en imago ondertussen gekoloniseerd is door Europa en wit feminisme? Die onderdeel was van een relatief welgestelde maatschappelijke laag in roerige tijden, tijdens en na de Mexicaanse revolutie, en ook te maken kreeg met ziekte, pijn en beperkingen, die ook geweldige kunst maakte, en die ook prachtige, bijzondere kledij droeg, geïnspireerd op (of toegeëigend van? zeggen sommige critici) de inheemse gemeenschap van haar moeder’s moeder?

En wat betekent het om rond te lopen in een levend archief als Casa Azul? Het perfect gecureerde huis, elke kamer nagenoeg stofvrij, de looproute coronaproof, de bedden opgemaakt, de keuken blinkend, de rolstoel voor de schildersezel, met op de ezel een onaf schilderij. Zou het echt zo zijn geweest? Ik weet het niet. En ik weet ook niet of het uitmaakt.

Wat ik wel weet? Dat wat schrijver Tatjana Almuli prachtig neerzet in haar brief over Frida:

“En tot het donker wordt blijf ik betoverd zitten in haar tuin; hier heeft zij net als ik nu gelopen en gezeten, gemijmerd en geschreven, ze heeft hier inspiratie gevonden voor al het wilde, het symbolische, de dieren en de natuur die terug te zien zijn in haar schilderingen. Hier heeft ze geplant, gezaaid en geoogst. Ik weet nooit waar ik in geloof, maar nu voel ik ineens heel sterk dat ik geloof dat haar spirit hier ergens hangt. Gekaapt, toegeëigend en verbasterd, ja, maar ook nog immer aanwezig, op zo veel verschillende manieren.”

Ik voelde het ook daar in Casa Azul, haar spirit hing er nog, en sindsdien is ze aanwezig in mijn leven, op zo veel verschillende manieren.

Lieve lezer, dank je wel voor het lezen, hopelijk zie ik je volgende week!