Oostpolitiek #21 - Slechte benzine sloopt Russische auto's, de beer is terug in Letland

Beste lezer,

In Rusland doen autogarages momenteel goede zaken en dat is een slecht teken voor de automobilist, constateert Dénis van Vliet. Vanwege de brandstoftekorten heeft de regering de oude, sterk zwavelhoudende Euro-2- en Euro-3-benzinetypen weer heringevoerd. Maar veel auto’s kunnen dat niet aan.

En in Letland is de bruine beer dankzij gunstig beleid helemaal terug van weggeweest, schrijft Jelle Baartmans. Een moederbeer met welpen die zich onlangs bij de hoofdstad Riga liet zien onderstreepte: de Letten zullen moeten leren samenleven met de dieren.

Auto’s die spontaan afslaan, motoren die het begeven: de Russische benzinecrisis eist nu ook zijn tol in het wagenpark. Om de brandstoftekorten op te vangen hebben oliemaatschappijen de kwaliteitseisen teruggeschroefd, met gevolgen voor de automobilist.

Voor Irina Plotnikova uit Jekaterinenburg pakte een tankbeurt onlangs duur uit. ‘Ik tankte bij mijn vaste pomp en reed naar huis, een kleine kilometer verderop. Meteen ging het storingslampje branden: de auto begon hevig te stotteren en ik rook onverbrande brandstof’, vertelt ze aan persbureau EAN. ‘Bij de garage kreeg ik te horen: u bent niet de eerste, hoor, er staat al een hele rij.’

Ze had haar auto volgegooid met Euro-3, een benzinesoort met vijftien keer zoveel zwavel als de standaard Euro-5-kwaliteit. Haar auto kon daar niet tegen: bij Plotnikova liep het uit op een rekening van 60.000 roebel – omgerekend zo'n 640 euro – voor gedeeltelijke vervanging van het inspuitsysteem.

De herintroductie van verouderde benzinesoorten is een rechtstreeks gevolg van de Oekraïense aanvallen op raffinaderijen. Euro-3 werd vorige maand geherintroduceerd en op 5 augustus zette premier Michail Misjoestin ook het licht op groen voor het nog mindere Euro-2, sinds 2013 verboden in Rusland. De maatregel geldt tot 1 juli 2027 en moet de binnenlandse markt bevoorraad houden. Beide brandstofklassen zijn aanzienlijk eenvoudiger en sneller te raffineren dan het moderne Euro-5.

Uit het hele land komen klachten over auto’s die het begeven. Volgens het populaire Russische Telegramkanaal Mash is het aantal garagebezoeken vanwege brandstofschade minstens vervijfvoudigd. Waar monteurs voorheen hooguit één of twee vergelijkbare gevallen per week binnenkregen, zijn dat er nu zeven tot tien.

De meeste problemen doen zich voor bij auto's uit China, zoals Haval, Chery, Geely en Changan. De moderne turbomotoren van deze merken domineren de Russische markt sinds het vertrek van westerse autobouwers, maar hun gevoelige inspuitsystemen en katalysatoren raken snel verstopt door de hoge concentraties zwavel in Euro-2 en Euro-3.

De herintroductie is niet alleen een probleem voor auto's, schrijft het Russische autoblog Auto People. Ook de luchtkwaliteit in de steden holt achteruit door de hogere uitstoot van kankerverwekkend benzeen, stikstofoxiden en roet.

Eén groep automobilisten haalt er laconiek de schouders over op: de bezitters van klassieke Zjigoeli’s en Volga’s. Deze Sovjet-oldtimers hebben geen gevoelige elektronica of verfijnde inspuitsystemen en lopen moeiteloos op Euro-2. Die auto’s, besluit Auto People, hebben wel voor hetere vuren gestaan.

Dénis van Vliet

Op een zomerse zaterdag eind juli kreeg de politie van de Letse hoofdstad Riga een wat ongebruikelijk telefoontje. In de bescheiden bossen aan de rand van de wijk Imanta hadden bewoners een moederbeer met haar welpen gezien. De politie ging op verkenning en trof uiteindelijk de sporen van de dieren aan.

Het nieuws werd breed uitgemeten in de media en zorgde voor de nodige opwinding. Want hoewel de Letse bossen qua oppervlakte ongeveer even groot zijn als heel Nederland, was de beer de afgelopen honderd jaar hooguit een zeldzame bezoeker.

Dat is weleens anders geweest, blijkt al uit het nationale epos van Letland (1888), waarin Lāčplēsis (‘de Berendoder’) de hoofdrol speelt. Volgens het heldendicht maakte Lāčplēsis als achttienjarige jongen een beer, die hem en zijn vader aanviel, met zijn blote handen een kopje kleiner. Dat was in de dertiende eeuw, toen de berenpopulatie in het hedendaagse Letland waarschijnlijk nog aanzienlijk was.

Houtkap en jacht maakten tussen 1921 en 1926 een einde aan zo’n tienduizend jaar van bewoning door de bruine beer. Pas vanaf de jaren zestig hebben zich weer wat beren gevestigd in Letland, maar tot na 2000 waren het er hooguit tien. De afgelopen jaren is het hard gegaan. Op basis van monitoring wordt de Letse berenbevolking op dit moment geschat op een kleine tweehonderd exemplaren. Vijf jaar geleden waren het er nog slechts zeventig.

Vanwaar die toename? Door de jaren heen zijn de leefomstandigheden in Letland op verschillende vlakken gunstiger geworden. In de jaren tachtig werd de beer tot bedreigde diersoort verklaard en als gevolg daarvan beter beschermd in de Sovjet-Unie. In Letlands noorderbuur Estland schoot vanaf dat decennium de geschatte populatie omhoog, van circa tweehonderd rond 1980, tot zeshonderd bij de eeuwwisseling. Inmiddels telt Estland naar schatting zo’n duizend beren. Daar geldt tegenwoordig een afschotquotum. De bosrijke gebieden zijn er minder gefragmenteerd dan in Letland, wat voor de beren aantrekkelijker is.

De herwonnen onafhankelijkheid van Letland in 1991 zorgde bovendien voor een einde aan de door de USSR zwaar gesubsidieerde landbouw, wat de uitgestrekte bossen in het land ten goede kwam. De grote populatie in Estland zorgde ervoor dat de dieren, die veel leefruimte nodig hebben, steeds vaker de grens overstaken naar Letland. Waren de beren eerst nog passanten, in de afgelopen decennia hebben ze zich weer in de Letse bossen gevestigd, en vandaag de dag – reden voor de exponentiële toename – planten ze zich daar ook voort. De jacht op beren is strikt verboden.

Met een bevolking van minder dan twee miljoen mensen en bosgebied zo groot als Nederland is er voor de nu tweehonderd beren in Letland genoeg ruimte. Het bezoek van de berenfamilie in Riga eind juli was een zeldzaamheid, net als de nieuwsgierige beer die eind mei door de straten van Jēkabpils slenterde. Toch zullen de Letten, voor wie paddenstoelen plukken in het bos een van de diepst gewortelde tradities is, moeten leren samenleven met hun nieuwe landgenoten.

Nog even terug naar Lāčplēsis: het was niet het doden van de beer waarmee hij zijn nationale roem vergaarde. Zijn heldenstatus dankt Lāčplēsis vooral aan de dappere strijd die hij voerde tegen de middeleeuwse Duitse kruisridders die uit waren op de kerstening van Lijfland (grofweg het tegenwoordige Estland en Letland).

Lāčplēsis moest de strijd uiteindelijk met zijn leven bekopen, en de kerstening van Lijfland voltrok zich alsnog. Het was echter de symboliek van het epos die eind negentiende eeuw zo aansloeg, tijdens het zogeheten Letse ‘nationale ontwaken’, waarin het zaadje werd geplant voor een onafhankelijke natiestaat Letland. En wat was nu een natiestaat zonder heldhaftige geschiedenis?

Jelle Baartmans

• Dit jaar verschenen de boeken The Successor, de Engelstalige biografie van de vermoorde politicus Boris Nemtsov, van Michail Fisjman, en Andrej Kolesnikovs The Closing of the Russian Mind. Hubert Smeets behandelt ze in een polemische recensie en concludeert uit de boeken dat we Poetin geen rationaliteit meer kunnen toedichten.

• De grote online steun voor anti-oorlogspartij Jabloko hadden de spindoctors in het Kremlin niet zien aankomen toen ze de partij toestemming gaven mee te doen aan de parlementsverkiezingen in september, schrijft Andrej Archangelski. Het regime zag zich uiteindelijk genoodzaakt Jabloko’s deelname alsnog te verbieden.

• In Oekraïne is Mychajlo Drapaty benoemd tot nieuwe legerchef. De verwachtingen zijn hooggespannen en hij krijgt veel op zijn bordje. Politicoloog Lesia Bidochko legt uit wat we wel en niet van Drapaty mogen verwachten.

• In het verleden konden Centraal-Aziatische landen bij brandstoftekorten altijd terugvallen op extra leveringen uit Rusland. Maar met de brandstofcrisis aldaar is dat vangnet verdwenen, schrijft Centraal-Azië- deskundige Galiya Ibragimova voor Carnegie Politika.

Tot slot willen we u deze week onderstaande videoreportage niet onthouden van Francis Farrell en Olena Zashko van The Kyiv Independent, die op pad gingen in de laatste steden in de Donbas die nog onder Oekraïense controle zijn: 👇

We zijn benieuwd wat je vindt van deze nieuwsbrief. Laat gerust een reactie achter, of mail ons op redactie@platformraam.nl.