Oostpolitiek #22 - Standbeelden in Kyiv terug in het straatbeeld, geknipt in Spider-Man

Beste lezer,

Correspondent Chris Colijn ziet hoe in Kyiv standbeelden en monumenten die jarenlang achter schotten en onder zandzakken verborgen waren, nu opnieuw tevoorschijn komen. De dreiging is veranderd, en daarmee ook de noodzaak van deze maatregelen.

In Oekraïne, Rusland en Belarus is geknipt in de nieuwste Spider-Man-film. Slechts een paar seconden muziek van de Russische zangeres Monetochka waren daarvoor de aanleiding, schrijft Dénis van Vliet.

Ineens was het er weer: het standbeeld van kozakkenleider Bohdan Chmelnytsky (1596-1657) te paard, op het Sint-Sophiaplein in Kyiv. De houten constructie lag nog naast het standbeeld toen ik er deze week langsliep. Ruim vier jaar lang was Chmelnytsky, net als de meeste andere historische standbeelden in de binnenstad, ingepakt. De planten die de afgelopen jaren rondom het standbeeld waren gegroeid, zijn inmiddels weer verwijderd.

Houten schotten, aan de binnenkant, aangevuld met zandzakken, moesten Kyivs cultureel erfgoed beschermen tegen Russische aanvallen. Op 30 juli liet de gemeente weten dat ‘de aard van de bedreigingen is veranderd, en daarmee ook onze aanpak bij het behoud van monumenten’. Vooral de lelijkste, meest provisorische constructies worden nu verwijderd. Daar was die voor Chmelnytsky een van; zijn hoofd stak zelfs uit boven het geheel, waardoor de beschermende waarde sowieso twijfelachtig was.

Het historische centrum van Kyiv wordt meestal ontzien tijdens drone- en raketaanvallen, waardoor de constructies zelden zijn getest. De bescherming zou de toestand van deze monumenten ook juist kunnen verslechteren: in een aantal constructies zou vocht zijn gekomen, waardoor de standbeelden schade oplopen.

Naast Chmelnytsky zijn ook de standbeelden van dichter Lesia Oekraïnka (1871-1913) componist Mykola Lysenko (1842-1912) en Olga van Kyiv (915-969) weer te bewonderen in de binnenstad.

Dat het standbeeld van Chmelnytsky juist nu weer in de open lucht verschijnt, past binnen de voorbereidingen op de 35^ste Onafhankelijkheidsdag van Oekraïne, op 24 augustus. In het centrum wordt de laatste weken opvallend hard gewerkt om te zorgen dat het er weer netjes bij ligt, onder andere door de straten te repareren.

Op de 24^ste verwelkomt Kyiv een aantal buitenlandse politieke leiders van de ‘Coalition of the Willing’, een groep landen die Oekraïne in de oorlog steunt. De Finse president Alexander Stubb en voorzitter Antonio Costa van de Europese Raad lijken in elk geval te komen, maar het is nog onduidelijk welke andere leiders persoonlijk aanwezig zullen zijn.

Chris Colijn

Het is dé filmhit van deze zomer: Spider-Man: Brand New Day. Alleen krijgen kijkers in Rusland en Oekraïne een net iets andere versie te zien, zonder de muziek van de Russische popsensatie Monetochka. Haar werk is namelijk in beide landen taboe.

Een nummer van Monetochka was uitverkoren voor de nieuwste film, en een Oekraïense fan vroeg zich af of het ook in de Oekraïense versie zit. Bioscoopketen Planeta Kino liet daarop weten dat het drie seconden durende fragment in samenspraak met de distributeur ‘door onze mensen eruit is geknipt’, zonder gevolgen voor het verhaal.

In Rusland hoefden filmfans er niet eens om te vragen. Het werd daar al bij de release vervangen door S&M van de Amerikaanse zangeres Rihanna. Toestemming van de distributeur was niet nodig; de film is officieel nooit uitgebracht in Rusland. Toch draait de rolprent er wel, dankzij ‘parallelimport’: de Russische omzeilingsroute voor westerse producten sinds de sancties.

De bron van alle opwinding is een scène waarin hoofdpersoon Peter Parker een badhuis bezoekt in Brighton Beach, de New Yorkse wijk die als ‘Little Odesa’ bekendstaat vanwege zijn grote Russisch- en Oekraïens-sprekende gemeenschap. Parker ontmoet daar Yelena Belova, een Russische huurmoordenaar. Onderweg van de metro naar het badhuis klinkt welgeteld drie seconden lang Monopolija (‘Monopolie’) van Monetochka.

In beide landen is het niet zozeer het nummer als wel de zangeres die niet lekker ligt. Jelizaveta Gyrdymova (28), zoals Monetochka in het echt heet, was tot 2022 een superster in landen waar Russisch wordt gesproken, inclusief Oekraïne.

Na de Russische invasie sprak ze zich openlijk uit tegen de oorlog, waarna het Kremlin haar het stempel ‘buitenlands agent’ opplakte: een brandmerk als landverrader. Sindsdien is haar muziek niet meer te horen op de Russische radio. In Oekraïne evenmin: daar is het openbaar ten gehore brengen van Russische artiesten tegenwoordig bij wet verboden, ongeacht hoe zij tegenover de oorlog staan.

Ook in een derde land moeten Spider-Man-fans het zonder Monopolija doen: in Belarus volgde de censor het Oekraïense voorbeeld en knipte de hele scène uit de film. Maar anders dan in Oekraïne leidde dat bij sommige kijkers wel tot verwarring: ‘Ik snapte gisteren niet hoe Spider-Man opeens in het badhuis terechtkwam’, aldus een bezoeker.

En Monetochka zelf? Die heeft nog niet gereageerd op het verdwijnen van haar muziek uit de bioscopen in landen waar ze ooit voor volle zalen optrad. Ze woont tegenwoordig in Litouwen en treedt voornamelijk op in Europa en de VS, soms ten bate van Oekraïense oorlogsslachtoffers.

Dénis van Vliet

• Chris Colijn maakte een ronde door de restanten van boekenmarkt Petrivka in Kyiv, waar stapels verbrande boeken nog nasmeulen van een Russische raketaanval. Een van de meest iconische markten van de Oekraïense hoofdstad is niet meer.

• Vergeet de beruchte Russische tv-propagandisten: de jonge Maria Tsjadina (25) is de nieuwe ster aan het firmament. Met fluwelen stem verkoopt ze de Russische blik op de wereld, en spreekt op sociale media een doelgroep aan die voor het Kremlin altijd lastig te bereiken was, ziet Dénis van Vliet.

• Journalist Fabrice Deprez van The Financial Times schreef een indringend verslag over zijn bezoek aan de Oekraïense steden in de Donbas. Aldaar zag hij hoe deze plaatsen langs het front langzaam sterven; de oorlog op komst als een naderende storm. Zijn verhaal verscheen eerder in het Engels op zijn Substack-blog Eastern Radar, dat je via de knop hieronder kunt volgen. 👇

• Ondanks hoopvolle berichten over normalisering tussen Armenië en Turkije, zit de grens tussen beide landen nog steeds potdicht. Hranoush Dermoyan schrijft voor EVN Report hoe Azerbeidzjan veel invloed heeft op de gesprekken tussen Jerevan en Ankara.

We zijn benieuwd wat je vindt van deze nieuwsbrief. Laat gerust een reactie achter, of mail ons op redactie@platformraam.nl.