#39 Drie adviezen voor redacties naar aanleiding van het Digital News Report 2026

Welkom, goed dat je weer Mediakompas leest.

Het einde van kwartaal twee nadert. Ik weet niet of jou dat bezighoudt, maar bij de EO werken we met duidelijke kwartaaldoelen. Bij het AI-team iets meer dan bij onze journalistieke afdeling, waar de rijdende trein sowieso bepaalt wat er die dag moet gebeuren. Tegelijk zaten we deze week alweer om de tafel voor kwartaal drie.

Want omroepen zijn toch echt van het seizoen. Eind juni staat de zomerbarbecue al op de agenda, en eind augustus begint het grote opstarten weer. Twee momenten die bij televisie een duidelijke knip markeren. En dat terwijl online en radio gewoon doordenderen. De nieuwsbrief van maandag, de podcast van donderdag, de sociale kanalen van altijd. De zomer bestaat bij een omroep, maar ook een beetje niet.

Ik las deze week veel, volgde veel, en bracht anderhalf uur door met het webinar over het Digital News Report. Moet je daar als journalist, eind- of hoofdredacteur iets mee? Ik vind van wel. Hieronder geen samenvatting, maar duiding, richting en drie concrete adviezen. Want dat doet Mediakompas: niet alleen signaleren, maar handelingsperspectief geven.

En dan nog iets praktisch: komende week zit ik in Spanje. Puntjes op de i zetten voor de zomer, een beetje zon, en eerlijk gezegd ook een flinke verhuurperiode regelen voor ons vakantiehuis. Er zitten nog twee gaatjes in: 28 juni tot 3 juli en 22 tot 29 augustus. Wil je meer weten? Mail me of kijk op casalafuente.nl. De nieuwsbrief slaat daarom een week over en verschijnt over twee weken weer gewoon om 07:00 in je mailbox. Beloofd.

Nog niet geabonneerd? Doe het hieronder, het is gratis.

Ja, er waren deze week andere nieuwsbrieven over het Digital News Report.

Maar het kan niet anders dan dat Mediakompas er ook over schrijft. Niet om de feiten te herhalen, maar om richting te geven. Want dat is precies wat dit rapport vraagt: niet meer lezen, maar anders handelen.

Het Digital News Report is een jaarlijks internationaal onderzoek van het Reuters Institute for the Study of Journalism, uitgevoerd in 48 landen. In Nederland werkt het Reuters Institute samen met het Commissariaat voor de Media. Het rapport brengt in kaart hoe mensen nieuws gebruiken, wat hun interesse is en hoeveel vertrouwen ze hebben in journalistieke media. De Nederlandse editie wordt elk jaar gepresenteerd via een webinar en is gratis te downloaden via cvdm.nl.

Ik heb het rapport zelf doorgenomen, ik heb het anderhalf uur durende webinar van het Commissariaat voor de Media gevolgd, en ik heb daarna de analyses van anderen gelezen. Mijn conclusie: de grote lijnen zijn niet verrassend voor wie dit medialandschap een beetje volgt. Maar de details zijn verontrustend. En de implicaties voor jou als hoofd- of eindredacteur, als maker op de vloer, zijn concreter dan het rapport zelf durft te zeggen.

Laat ik eerlijk zijn over wat me het meest trof.

Het vertrouwen in nieuws in het algemeen zakte naar 49 procent. Oef. We zijn door de magische grens van 50 procent heen. Maar de NOS scoort nog altijd een 7,2. RTL Nieuws een 6,7. NU.nl een 6,6. Het zijn geen cijfers waar je heel trots op hoeft te zijn, maar het is stabiel, al jarenlang. En bij de examens slaag je er mee. Dus mag de vlag uit…

Mensen vertrouwen bepaalde merken, maar vertrouwen het nieuws als systeem minder. Het probleem zit niet in de journalistieke kwaliteit van de grote merken, maar in de omgeving waarin nieuws wordt geconsumeerd. En die omgeving is, steeds vaker, social media. Slechts 12 procent vertrouwt nieuws via sociale media. Maar dezelfde mensen halen hun nieuws steeds vaker wél via die kanalen.

Dat vind ik altijd al opmerkelijk als ik kijk naar de comments onder berichten van NOS, RTL of WNL op Facebook. Mensen die zeggen dat ze de publieke omroep niet vertrouwen, terwijl ze hun nieuws kennelijk toch uit die berichten halen. Het wantrouwen zit in de omgeving, niet altijd in de afzender. En een deel van dat wantrouwen wordt bewust aangewakkerd door precies die makers en kanalen die zeggen dat “de reguliere media” niet deugt. De flanken weten precies wat ze doen.

Ik schreef eerder in Mediakompas over hoe creators op de flanken hun publiek veel beter kennen dan het brede midden. Zelfstandige online nieuwsmakers worden in Nederland, net als elders, het meest gevolgd door mensen die óf uiterst links, óf uiterst rechts zitten. Het midden, het grootste publiek, lopen we steeds verder mis.

Interesse in nieuws zakte van 61 procent in 2018 naar 45 procent nu. Ook hier door de magische grens van 50 heen. Televisienieuws verloor 16 procent. Nieuwsmijden is bijna verdrievoudigd. Dit zijn geen schokken maar een glijdende schaal, en je kunt hem al jaren zien aankomen.

Onderzoeker Edmund Lauf van het Commissariaat zei tijdens het webinar: “Gebruik, interesse en vertrouwen hangen sterk samen.” Meer gebruik leidt tot meer interesse en meer vertrouwen. Minder gebruik verbreekt die cyclus. En eenmaal verbroken, is ze moeilijk te herstellen. De vraag is dus wat jij op je redactie morgen anders doet om mensen bij het nieuws te houden. Niet via bereik maar via een relatie die langer duurt dan een klik (of lineair zenden).

Ezra Eeman van de NPO was de meest analytische gast in het webinar. Hij stelde de vraag die ik ook weleens hier stel: hoe creëer je waarde die je niet zo makkelijk samenvat? En hij gaf er ook een antwoord op: lokale verslaggeving, scherpe opinie, exclusieve data, audio en video. Alles wat AI niet zomaar kan reproduceren.

Mijn inschatting: hij heeft gelijk, maar de sector is te traag. Eeman ziet met name de opkomst van agents als logische AI-vervolg. AI die straks je nieuwsbrief leest vóórdat jij dat doet, die samenvat en filtert. “Dan mag jij nog heel mooi nieuwsbrieven uitsturen. Ze worden niet meer gelezen door de persoon die je dacht, maar door hun agent.”

Dat is een vergezicht, maar een dat snel dichterbij komt. Eerder schreef ik over hoe slechts 8 procent van de gebruikers nog doorklikt als Google een AI-samenvatting toont. Het Digital News Report bevestigt dat patroon voor AI-chatbots in het algemeen: slechts een derde klikt door naar originele bronnen. Twee derde blijft op het platform hangen.

Voor redacties die leven van webverkeer is dat een serieus probleem. Voor redacties die al bewust zijn gaan bouwen aan directe relaties met hun publiek, is het een bevestiging dat ze op het goede spoor zitten.

Eeman deed trouwens iets wat ik waardeer: hij bouwde bovenop de data een klikbaar model waarmee je zelf door zeven strategische structuren kunt navigeren. Niet om het rapport samen te vatten, maar om patronen te herkennen en aannames uit te dagen. De moeite waard om doorheen te klikken.

Het Commissariaat zette drie jonge onafhankelijke makers aan tafel: een onderzoeksjournalist op YouTube: Darshan Boerema, een talkshow-host van 20: Hannah Hentenaar, en een nieuwsbrievenschrijver uit Castricum, Rens Blok. Interessante voorbeelden van hoe journalistiek buiten de gevestigde orde kan groeien. Rens Blom haalt zelfs anderhalve dag per week inkomen uit donaties. Dat verdient respect.

Maar als je echt wilt laten zien hoe onafhankelijke nieuwsmakers in Nederland opereren, waarom zaten er dan geen mensen aan tafel als LeftLaser, Wierd Duk, Marianne Zwagerman? Of, zoals ik vorige week schreef, types als Pieter Busman? Of sportverslaggevers als de jongens van In de Waaier? Mensen die de grens opzoeken tussen journalistiek en opinie. Dat had het gesprek scherper, en ook eerlijker gemaakt. De makers die er nu zaten doen het echt leuk, maar beïnvloeden het publieke debat (nog) niet.

En dan nog iets. Het rapport stelt dat 17 procent van de Nederlanders online nieuwsmakers volgt of tegenkomt. Ik denk dat dat percentage in werkelijkheid hoger ligt, maar durf te betwijfelen of de juiste mensen in de panels zitten die dit soort onderzoek voedt. Nederland heeft verhoudingsgewijs veel rechtse nieuwsfluencers met een groot bereik, en mijn vermoeden is dat hun volgers minder goed vertegenwoordigd zijn in onderzoekspanels. Dat zie je ook bij politieke verkiezingen: de uitslag verrast steeds vaker, juist omdat bepaalde groepen structureel onder de radar blijven.

Peter Smet van het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek had een sterk verhaal over digitale autonomie. Een woord dat je in het tweede deel van 2026 en zeker ook 2027 vaker gaat horen. Hij maakte een nuttig onderscheid tussen externe autonomie, hoe bouw je als journalist een zelfstandige band op met je publiek los van platforms, en interne autonomie, welke tools gebruik je op de redactie en hoe afhankelijk ben jij van Amerikaanse techbedrijven voor je dagelijkse werk?

Het Stimuleringsfonds is een pilot gestart met Follow the Money en het Nederlands Dagblad, waarbij ze zes dagen langsgaan om alle systemen door te lichten. Geen uitgestippelde routekaart aan het einde, maar een scan: waar zitten de afhankelijkheden, wat zijn de alternatieven, en wat kost het om te bewegen?

Ten eerste: stop met nieuwsgebruik meten in bereik alleen. De mensen die jou al volgen en vertrouwen, zijn je meest waardevolle publiek. Bouw met hen een relatie. Nieuwsbrieven, communities, directe kanalen. Niet als experiment, maar als structurele strategie.

Ten tweede: neem de jongeren serieus als huidig publiek, niet als toekomstig publiek. 46 procent van de 18- tot 24-jarigen volgt al online nieuwsmakers. Ze kijken ook longform: bijna twee derde van de jongere YouTube-gebruikers kijkt video’s van zes tot twintig minuten. Het idee dat jongeren alleen maar 30 seconden aandacht hebben, klopt niet met de data.

Ten derde: investeer in begrijpelijkheid. De belangrijkste reden waarom mensen online nieuwsmakers verkiezen boven traditionele media, is dat ze makkelijker te begrijpen zijn. Dat is een redactionele keuze. En het is ook een keuze die je morgen al anders kunt maken.

De data dalen al zeven jaar. De richting is duidelijk. Wat nog ontbreekt, is de urgentie om er echt iets aan te doen. Mijn inschatting: wie dat nu nog niet voelt, voelt het over twee jaar keihard.

• Meer duiding over het rapport. Het Mediaforum (Spraakmakers, KRO-NCRV) over het Digital News Report. Met Hasna el Maroudi, hoofdredacteur Journalistiek bij Omroep ZWART en presentator Andrew Makkinga die mij aansprak. Hij signaleert en bespreekt niet alleen de problemen, maar zoekt ook naar oplossingen. Mooie mindset.

• Jongeren reageren op Digital News Report. NOS Stories ging met het rapport over straat en sprak jongeren aan. Waarom haken zij af bij het nieuws? En wat kan de journalistiek beter doen. 1: Ik zou het niet weten. 2: Geen flauw idee. 3. Meer op TikTok ofzo.

• Lokale journalistiek als vliegwiel. Bart Brouwers deelde op LinkedIn een mooi voorbeeld van hoe lokale journalistiek werkt als het hoort te werken. Verslaggever Silvester Klaasman van Studio040 in Eindhoven bracht het verhaal van Omar Elshal, een Eindhovenaar die al acht maanden vastzit in een Egyptische cel. Omroep Brabant pakte het op, daarna het ED, daarna het AD, daarna NPO Radio 1. En uiteindelijk: Kamervragen en een delegatie die hem wil bezoeken. Dat is de keten die lokale journalistiek in beweging zet. Precies op tijd, want morgen (dinsdag 23 juni) behandelt de Tweede Kamer het wetsvoorstel van minister Letschert dat lokale omroepen reorganiseert: van 220 omroepen naar 80 streekomroepen, met financiering voortaan vanuit het Rijk. ➜ Bekijk de post van Bart Brouwers met mooi overzicht.

Tot over twee weken.

Heb je dit bericht tot het einde gelezen? Ik zou het leuk vinden als je dit een like wilt geven. Reageren? Dat kan hieronder of reply direct via e-mail, vind ik leuk.

Ken je iemand voor wie deze nieuwsbrief interessant is? Stuur hem door.

Delen