Εκτιμάται ότι 4.594 έως 94.500 μικροσφαιρίδια πλαστικού μπορούν να απελευθερωθούν στο περιβάλλον από μία μόνο χρήση ενός προϊόντος απολέπισης1.
Κατά την τελευταία δεκαετία, τα μικροπλαστικά έχουν αναδειχθεί σε σημαντικό περιβαλλοντικό και υγειονομικό πρόβλημα παγκοσμίως. Τα μικροπλαστικά ορίζονται ως μικρά πλαστικά σωματίδια με μέγεθος από 0,1 έως 5 mm.
Διακρίνονται σε δευτερογενή, τα οποία προέρχονται από τη διάσπαση μεγαλύτερων πλαστικών αντικειμένων, και σε πρωτογενή, τα οποία απελευθερώνονται απευθείας στο περιβάλλον.
Σημαντικό μέρος των πρωτογενών μικροπλαστικών αποτελούν τα μικροσφαιρίδια (microbeads). Αυτά χρησιμοποιούνται ευρέως στη βιομηχανία καλλυντικών και προστίθενται σε προϊόντα καθημερινής φροντίδας, όπως αφρόλουτρα, οδοντόκρεμες, σκιές ματιών και κραγιόν. Η εκτεταμένη χρήση τους οφείλεται στο γεγονός ότι είναι σταθερά, ανθεκτικά, εύκολα στην παραγωγή και έχουν χαμηλό κόστος, αποτελώντας έτσι ένα ιδανικό υποκατάστατο πολλών φυσικών υλικών2.
Οι επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία είναι σημαντικές και πολυπαραγοντικές, καθώς τα μικροπλαστικά ενδέχεται να απελευθερώνουν τις προαναφερθείσες τοξικές ουσίες, πρόσθετα και μονομερή, ορισμένα από τα οποία μπορεί να διαθέτουν καρκινογόνο δράση και να προκαλούν φλεγμονώδεις αντιδράσεις3.
Πριν από την εμφάνιση των μικροπλαστικών, φυσικές ενώσεις χρησιμοποιούνταν στην παραγωγή καλλυντικών από την αρχαιότητα. Πρώτες ύλες όπως η ζάχαρη, η κυτταρίνη, το άμυλο, οι πρωτεΐνες, τα φυσικά λίπη και τα έλαια επεξεργάζονταν από τη χημική βιομηχανία και χρησιμοποιούνταν σε διάφορες εφαρμογές4. Για παράδειγμα, χρησιμοποιούνταν φυτικά έλαια όπως αβοκάντο, λαυρικό, φοινικέλαιο, σογιέλαιο και καρυδέλαιο. Στα φυτικά λίπη περιλαμβάνονταν υδρογονωμένα φυτικά έλαια και βούτυρο καριτέ. Ζωικές πηγές λιπαρών οξέων περιλάμβαναν το λαρδί και το ζωικό λίπος (tallow).
Κατά τη δεκαετία του 1980, τα μικροπλαστικά άρχισαν να αντικαθιστούν αυτά τα φυσικά συστατικά σε πολλά προϊόντα, τόσο στις συνθέσεις όσο και στη συσκευασία των καλλυντικών, λόγω της ευελιξίας τους.
Χρησιμοποιούνταν για διάφορες λειτουργίες, όπως ρύθμιση του ιξώδους, σχηματισμός φιλμ, αδιαφάνεια, αύξηση του όγκου και απολέπιση.
Ωστόσο, μετά από κάποια χρόνια αρκετές χώρες και οργανισμοί συνειδητοποίησαν όλο και περισσότερο τις αρνητικές επιπέτωσεις των πλαστικών και των μικροπλαστικών στο περιβάλλον.
Η πρώτη χώρα που απαγόρευσε τα μικροσφαιρίδια στα καλλυντικά ήταν οι Ηνωμένες Πολιτείες. Τον Δεκέμβριο του 2015, ο Πρόεδρος Obama υπέγραψε τον Microbead-Free Waters Act, ο οποίος προέβλεπε ότι από την 1η Ιουλίου 2017 οι κατασκευαστές δεν θα μπορούσαν να παράγουν καλλυντικά που περιέχουν πλαστικά μικροσφαιρίδια.
Επιπλέον, πολλές χώρες, όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, η Δανία, ο Καναδάς, η Νέα Ζηλανδία και η Νότια Κορέα, έχουν θεσπίσει πολιτικές που απαγορεύουν τη χρήση πλαστικών μικροσφαιριδίων στα καλλυντικά, με στόχο τη μείωση της περιβαλλοντικής ρύπανσης.
Στις 27 Σεπτεμβρίου 2023, η ΕΕ εξέδωσε τον Κανονισμό (ΕΕ) 2023/2055 της Επιτροπής, με τον οποίο ρυθμίζονται τα μικροσωματίδια συνθετικών πολυμερών (Synthetic Polymer Microparticles – SPMs), τόσο ως ουσίες αυτούσιες όσο και όταν περιέχονται σε μείγματα, στο πλαίσιο του Κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1907/2006 για την «Καταχώριση, Αξιολόγηση, Αδειοδότηση και Περιορισμό των Χημικών Προϊόντων» (REACH)5.
Στις 17 Οκτωμβρίου του 2023, ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Χημικών Προϊόντων6 ξεκίνησε το περιορισμό, βάσει του Παραρτήματος XVII του REACH7, στα μικροπλαστικά που προστίθενται σκόπιμα σε καταναλωτικά προϊόντα.
Τότε γενικά θέσπισε μέτρα για την ρύθμιση των μικροπλαστικών σε ένα εύρος προϊόντων.
Η ΕΕ εξέφρασε για πρώτη φορά την πρόθεσή της να περιορίσει τα μικροπλαστικά τον Ιανουάριο του 2018, ξεκινώντας διαβούλευση η οποία διήρκεσε έως τον Σεπτέμβριο του 2020. Στη συνέχεια, τον Φεβρουάριο του 2021, υποβλήθηκε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή κοινή τελική γνωμοδότηση, ενώ τον Αύγουστο του 2022 εκδόθηκε σχέδιο κανονισμού.
Τα μικροπλαστικά δεν είναι μόνο στις συσκευασίες αρκετών προϊόντων, για τα οποία έχω μιλήσει, αλλά επειδή είναι ελαφριά, φθηνά και διαθέτουν αποξεστική δράση, προστίθενται επίσης σκόπιμα σε μια ποικιλία προϊόντων, όπως λιπάσματα, καλλυντικά, οικιακά και βιομηχανικά απορρυπαντικά και χρώματα.
Τα μικροπλαστικά προκαλούν ανησυχία επειδή, μόλις εισέλθουν στο περιβάλλον, διαταράσσουν την τροφική αλυσίδα, προκαλώντας σοβαρές επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον. Οι υδρόβιοι οργανισμοί επίσης συχνά τα εκλαμβάνουν ως τροφή, γεγονός που προκαλεί βλάβες στους ίδιους τους οργανισμούς και επιτρέπει παράλληλα στο πλαστικό να εισέλθει στην τροφική αλυσίδα. Οι τοξικές ουσίες που περιέχονται στο πλαστικό μπορούν στη συνέχεια να συσσωρεύονται και να αυξάνονται σε συγκέντρωση όσο ανεβαίνουμε στην τροφική αλυσίδα.
Έχω μιλήσει γι’ αυτά σε αρκετές αναρτήσεις μου, όπως:
Ο περιορισμός των μικροπλαστικών στην ΕΕ αποτελεί ένα πολύπλοκο, σταδιακά εφαρμοζόμενο κανονιστικό πλαίσιο και όχι μια πλήρη, εφάπαξ απαγόρευση. Αποτελεί μέρος του ευρύτερου Σχεδίου Δράσης της ΕΕ για Μηδενική Ρύπανση (Zero Pollution Action Plan), το οποίο αποσκοπεί στη μείωση των εκπομπών μικροπλαστικών και στην αντιμετώπιση της επίμονης περιβαλλοντικής ρύπανσης8.
Πιο συγκεκριμένα ο κανονισμός ορίζει τα μικροσωματίδια συνθετικών πολυμερών ως πολυμερή τα οποία είναι στερεά και πληρούν τις δυο ακόλουθες προϋποθέσεις:
Περιέχονται σε σωματίδια και αποτελούν τουλάχιστον 1% των σωματιδίων αυτών, ή σχηματίζουν συνεχή επιφανειακή επικάλυψη πάνω στα σωματίδια.
Τουλάχιστον 1% των σωματιδίων που αναφέρονται παραπάνω πληροί μία από τις ακόλουθες προϋποθέσεις:
≤ 5 mm για όλες τις διαστάσεις του σωματιδίου, ή
≤ 15 mm ως προς το μήκος του σωματιδίου, με λόγο μήκους προς διάμετρο μεγαλύτερο από 3.
Σύμφωνα με τους όρους του περιορισμού, τα μικροπλαστικά δεν επιτρέπεται να διατίθενται στην αγορά ως αυτοτελής ουσία, ή όταν τα μικροσωματίδια συνθετικών πολυμερών περιέχονται σε μείγματα σε συγκέντρωση ίση ή μεγαλύτερη από 0,01% κατά βάρος, εφόσον έχουν προστεθεί για να προσδώσουν στο προϊόν μια επιθυμητή ιδιότητα ή χαρακτηριστικό.
Τον Οκτώμβριο του 2023 προχώρησε στην απαγόρευση των καλλυντικών που ξεπλένονται και περιέχουν μικροσφαιρίδια (microbeads) από πολυαιθυλένιο ή πολυπροπυλένιο, τα οποία χρησιμοποιούνται ως απολεπιστικοί κόκκοι.
Τον Οκτώμβριο του 2027 θα περιοριστούν από την αγορά της ΕΕ τα καλλυντικά που ξεπλένονται και περιέχουν υγρή μορφή πολυμερών (π.χ. πολυμερή με βάση PEG, ακρυλικά και σιλικόνες).
Τον Οκτώμβριο του 2029 θα αρχίζουν να εφαρμόζονται σταδιακά περιορισμοί στα καλλυντικά που παραμένουν στο δέρμα ή στα μαλλιά (leave-on), όπως αντηλιακά, λοσιόν, make-up/foundation, μάσκαρα και αποσμητικά.
Μετά το 2029 το glitter, τα γεωργικά προϊόντα, τα χρώματα και τα απορρυπαντικά υπόκεινται ξεχωριστά χρονοδιαγράμματα περιορισμών. Αφορά μόνο glitter που αποτελείται από μη βιοδιασπώμενο, αδιάλυτο πλαστικό. Συγκεκριμένα για το glitter αναφέρει ότι το πλαστικό glitter μπορεί να αντικατασταθεί από πιο φιλικές προς το περιβάλλον εναλλακτικές, οι οποίες δεν ρυπαίνουν τους ωκεανούς.
αν περιέχουν SPM/μικροπλαστικά που καλύπτονται από τον περιορισμό της ΕΕ τότε έως 16 Οκτωμβρίου του 2029 θα πρέπει να έχει γίνει η μετάβαση και ένα προϊόν να έχει άλλαξει. Από 17 Οκτωβρίου 2029 αν δεν έχει γίνει η μετάβαση τότε δεν επιτρέπεται πλέον η διάθεση στην αγορά της ΕΕ, εκτός εάν ισχύει κάποια εξαίρεση.
μέχρι τις 16 Οκτωμβρίου 2031 θα μπορούν να πωλούνται κανονικά. Από 17 Οκτωμβρίου 2031 έως 16 Οκτωμβρίου 2035 δεν απαγορεύονται ακόμη. Μπορούν να συνεχίσουν να πωλούνται μόνο εφόσον φέρουν την ένδειξη ότι περιέχουν μικροπλαστικά.
Δηλαδή από τις 17 Οκτωβρίου 2031, προϊόντα μακιγιάζ, χειλιών και νυχιών θα πρέπει να φέρουν την ένδειξη «This product contains microplastics» («Το προϊόν αυτό περιέχει μικροπλαστικά») προκειμένου να μπορούν να συνεχίσουν να πωλούνται κατά τη μεταβατική περίοδο.
Από 17 Οκτωβρίου 2035 τελειώνει η συγκεκριμένη μεταβατική περίοδος. Επομένως, προϊόντα make-up, χειλιών και νυχιών που εξακολουθούν να περιέχουν τα ρυθμιζόμενα SPMs/μικροπλαστικά δεν μπορούν πλέον να διατίθενται στην αγορά της ΕΕ, εκτός εάν εμπίπτουν σε κάποια άλλη ειδική εξαίρεση.
Μέχρι την σταδιακή τους απαγόρευση, πρέπει να γνωρίζεις ότι υπάρχουν περίπου 27 συγκεκριμένες ονομασίες συστατικών οι οποίες καλύπτουν περισσότερο από το 95% των συστατικών μικροπλαστικών που χρησιμοποιούνται στα καλλυντικά.
Τα 27 αυτά συστατικά μικροπλαστικών δεν σημαίνει ότι αποτελούν και τα μικροπλαστικά που απαγορεύονται από τον REACH. Ο ορισμός του Κανονισμού της ΕΕ που ανέφερα εξαρτάται από την φύση του πολυμερούς, το μέγεθος των σωματιδίων, τη διαλυτότητα/βιοδιασπασιμότητα και άλλες προϋποθέσεις.
Comments
Nothing yet. Say the first thing.
Sign in to join the conversation.