De kunst van het kiezen

Jim Heckman komt binnenkort naar België en Nederland voor een reeks lezingen. Een goede reden om stil te staan bij wat hij de economische wetenschap heeft bijgebracht.

Jagers en vissers

In 1951 schreef de Britse econoom Andrew Roy een kort artikel over lonen. Hij gebruikte een eenvoudig voorbeeld: stel dat mensen kunnen kiezen tussen jagen en vissen. Sommigen zijn betere jagers, anderen betere vissers. Als mensen vrij kiezen, doet iedereen waar hij het beste in is. Dat klinkt logisch.

Maar de lonen die je daarna bij de vissers observeert, zijn niet de lonen die een willekeurig persoon als visser zou verdienen. Je ziet alleen de lonen van mensen die specifiek goed zijn in vissen. De rest zit bij de jagers. Wat je waarneemt, is een geselecteerde groep — geen willekeurige doorsnee van de bevolking.

Heckman pakte dit op

Heckman begreep dat Roy’s logica veel verder reikte dan lonen alleen. Selectie — het feit dat mensen bewust kiezen — zit overal in de economie. In wie er gaat studeren. Wie er emigreert. Wie welke baan doet. Wie er überhaupt werkt.

Deze vrije keuzes van mensen zijn een uitdaging voor beleidsmakers. Stel dat je Nederland aantrekkelijker wil maken voor hooggeschoolde arbeidsmigranten. Je kan dan aan de groep van arbeidsmigranten die al in Nederland zijn, vragen hoe je dit best doet. Maar arbeidsmigranten die al in Nederland zijn, zijn niet willekeurig gekozen — ze hebben een reden om hier te werken die andere buitenlanders niet hadden. Negeer je dat, dan ga je als beleidsmaker de mist in.

Heckman liet zien hoe beleidsmakers voor deze selectie kunnen corrigeren. Samen met anderen ontwikkelde hij een statistische methode om hiermee om te gaan. Zijn methode is zo invloedrijk geworden dat economen hem sindsdien simpelweg “de Heckman-correctie” noemen.

De keuze voor onderwijs

Neem de vraag: hoeveel levert een universitaire opleiding op? Mensen met een universitaire opleiding verdienen gemiddeld bijna het dubbele van mensen met alleen middelbaar onderwijs. Moet je daaruit concluderen dat iedereen naar de universiteit moet?

Nee. En Roy legt uit waarom niet.

De mensen die naar de universiteit gaan, doen dat omdat zij verwachten er veel aan te hebben. Ze kiezen ervoor omdat het voor hen loont. De mensen die niet gaan, gaan niet omdat het voor hen minder loont — of omdat ze het gewoon niet interessant genoeg vinden.

Als je als beleidsmaker dan geld uittrekt om meer mensen naar de universiteit te sturen, bereik je enkel de mensen aan de rand: degenen voor wie het eerder net niet de moeite waard was. En dat zijn nou precies de mensen die er het minst aan zullen hebben. Heckman en zijn collega’s lieten dit zien met echte data. Naarmate je meer mensen probeert te bewegen om te gaan — mensen die steeds minder overtuigd zijn dat het voor hen een goede keuze is — daalt de doelmatigheid van je beleid.

Wat Heckman ons heeft gegeven

Elke beleidsinterventie — een subsidie, een campagne, een verplichting — bereikt mensen aan de rand van een beslissing. Niet de mensen die toch al zouden hebben gedaan wat je wilt. De mensen die net over de drempel worden geduwd. En die mensen zijn anders.

Dit geldt voor onderwijs, maar ook voor arbeidsmarktprogramma’s, gezondheidszorg, of migratiebeleid. Elke keer als iemand zegt “kijk, dit werkt voor de deelnemers, dus laten we het uitbreiden” — dan mist die persoon het punt.

De deelnemers zijn geselecteerd. De nieuwe instromers zijn anders. Je kunt informatie over deelnemers niet zomaar gebruiken om iets te voorspellen over nieuwe deelnemers. Maar de Heckman-correctie maakt zulke voorspellingen wel mogelijk.

Op 21 april geeft Heckman een lezing in Leuven, en op 22 april in Tilburg.