Maatwerk voor ouders

Deze nieuwsbrief blijkt over maatwerk te gaan. Over waarom universele adviezen voor ouders niet werken, waarom groepsgemiddeldes niets zeggen over gezin, en waarom ‘mental load’ geen vrouwenprobleem is maar een verdelingsvraagstuk.

Ouderkennis biedt inspiratie, kennis, denkstof en soms ook praktische tips voor iedereen die werkt met en voor ouders en voor iedereen die nieuwsgierig is naar het perspectief van ouders. Alles handig bij elkaar op het alsmaar groeiende www.ouderkennis.nl. Als je wil meehelpen om oudervriendelijkheid op de kaart te zetten, overweeg dan een betaald lidmaatschap (tip: goedkoper als je het via de website afsluit) als steuntje in de rug of meld je aan voor Het Genootschap van de Kruk.

Het overgrote deel van het ouderschapsonderzoek kijkt naar verschillen tussen gezinnen (nomothetic benadering). Dan blijkt dat gezinnen met meer warmte of controle gemiddeld betere uitkomsten laten zien. Maar wat zegt dat over de processen binnen individuele gezinnen?

Savannah Boele is in haar proefschrift One of a kind - Unraveling the complexities of parenting adolescents across time(scales) and families (2023) kritisch op het toepassen van groepsgemiddeldes op individuele gezinnen. Meta-analyses tonen bijvoorbeeld dat meer ouderlijke controle gemiddeld leidt tot minder externaliserende problemen. Maar Boele’s dagboekdata laten iets opmerkelijks zien: sommige gezinnen vertonen dit patroon, andere helemaal niet, en bij weer andere gezinnen werkt het zelfs averechts.

Boele pleit voor:

• Within-family dynamiek: hoe beïnvloeden ouders en adolescenten elkaar wederzijds (!) binnen hetzelfde gezin over tijd? Fluctuaties binnen gezinnen zijn net zo belangrijk als verschillen tussen gezinnen.

• Meerdere tijdschalen: wat dagelijks werkt (micro), vertaalt zich niet automatisch naar lange termijn effecten (macro). Processen op verschillende tijdschalen kunnen zelfs tegengesteld zijn.

• Heterogeniteit: elk gezin heeft unieke dynamieken. Wat voor het ene gezin werkt, werkt niet per se voor het andere.

Dit onderzoek onderstreept het belang van maatwerk. In plaats van universele adviezen (’wees warmer’, ‘stel grenzen’) kun je ouders helpen ontdekken wat in hun specifieke gezin werkt. Boele’s werk biedt empirische onderbouwing voor wat veel professionals intuïtief al aanvoelen: er is geen one-size-fits-all in opvoeden.

Het bezwaar om 'mental load' bij ouderschap te framen als vrouwenprobleem: het verhardt het probleem en vervormt het. Het wordt daardoor:

• Een genderstrijd (zij vs hij)

• Een persoonlijk falen (waarom kan zij het niet loslaten, waarom pakt hij het niet op)

• Een markt voor coaching en zelf-hulp (balanscoaches, boeken, familieopstellingen)

Anders kijken
Waar het in feite over gaat is ‘hoe organiseren we samen een leven dat werkbaar is?’ Helemaal als er kinderen zijn. Wie kan wat dragen, wanneer en hoe lang? Niet als moreel drama, maar als praktisch vraagstuk. Stress ontstaat niet uit ongelijkheid op zich. Stress ontstaat als de verdeling niet past bij ieders draagkracht, én als er geen flexibiliteit is om bij te sturen. Dat vermogen om aan te passen is de grootste ontwikkelingsuitdaging van ouders. De gemene deler van oorontstekingen, werkdeadlines, sextortion, gebroken grootouderheupen, studiedagen, sneeuw, voetbalpromoties, menopauze en burenruzies is dat je steeds je plannen weer moet bijstellen, de taken herverdelen met alle extra denk- en planwerk dat daarbij komt. Dat – houdt – nooit - op.

Wat helpt
Alice van der Pas keek met haar oudervriendelijke bril naar wat ouders helpt om het vol te houden. Als je niets aan de omstandigheden kunt veranderen (en je invloed op politiek en samenleving is beperkt), dan kan het ouders helpen om met enige regelmaat van een afstandje naar het gewoel op de ouderlijke werkvloer te kijken. Liefst samen met iemand die niet oordeelt en kan luisteren. Je doen, denken en voelen in kaart brengen en onderzoeken hoe je omgaat met tegenstrijdige belangen en emoties. En daarmee zicht krijgen op wat je wil én op wat je (aan)kunt. De onderlinge taakverdeling heroverwegen en over je schroom stappen om een beroep te doen op de mensen om je heen, is ook een manier om de reserves aan te vullen. Niet streven naar 50/50, maar een verdeling die past bij wat déze ouders aankunnen – en die kan veranderen als de omstandigheden veranderen. Dat gaat niet over gelijkheid, maar over teamwork. Meer doen van wat goed gaat, in plaats van alleen focussen op wat verbeterd en ontwikkeld moet worden, helpt ook. En moedig ouders aan zichzelf een paar keer per week een schouderklopje geven voor wat er wél lukt. Dat geldt voor mannen én vrouwen en alle gezinssamenstellingen. Uitputting is geen genderprobleem – het is een signaal dat de verdeling (nu) niet klopt.

Maternal stressor map van Maternal Stressproject

De centrale bevinding in ‘Breaking the chain together‘ (2026) van Laurien Meijer, over ouders met PTSS, is dat ouders ondanks PTSS hun kind blijven prioriteren en dat traumatherapie voor de ouder ook het kind helpt. Het proefschrift laat zien hoe PTSS de ‘ouderlijke werkvloer’ onder druk zet via hyperarousal en verminderd mentaliserend vermogen, waardoor de metapositie moeilijk in te nemen is. Door PTSS te behandelen, versterk je indirect de buffer ‘goede ouder’-ervaring. Tegelijk bevestigt het onderzoek dat sociale steun cruciaal is en dat behandeling van de ouder zonder aanvullende opvoedcursus al effectief is. Het proefschrift blijft (helaas) sterk gefocust op het kind als uitkomstmaat. De vraag ‘hoe is het om ouder te zijn terwijl je PTSS hebt?’ komt minder expliciet aan bod.

Suggesties voor aanvullingen op www.ouderkennis.nl zijn van harte welkom. Reacties, hartjes en ‘restacks’ ook. Alles om het ouderperspectief zichtbaarder te maken.

Leave a comment

→ Op de substack Division of Labor wordt ouders gevraagd één dag uit hun leven te beschrijven en daarbij te focussen op hoe ze de taken verdelen. Altijd leerzaam.

→ In “We share a nervous system” onderzoekt fysioloog Molly Dickens, PhD een prikkelende herinterpretatie van intensive parenting: wat als dit geen bewuste opvoedstijl is, maar een vorm van stressregulatie bij ouders? Het gesprek over intensive parenting wordt vaak normatief gevoerd: ouders doen ‘te veel’, zijn ‘overbeschermend’, moeten ‘meer loslaten’. Dickens laat zien dat kinderen grootbrengen niet alleen mentaal belastend is, maar ook lichamelijk. Bottomline: ouders dragen te veel alleen. Dat is geen opvoedvraag. Dat is een samenlevingsvraag.

→ De Volkskrant maakte met ‘De huishoudbattle‘ een test voor stellen om te kijken hoe eerlijk de taakverdeling thuis is én bij wie de mentale last het grootst is.

→ De app Your World vormt samen met een online bijeenkomst een vitaliteitsprogramma voor ‘zorgouders’. Gemaakt vóór ouders en dóór ouders van zorgintensieve kinderen. Bedoeld om inzicht te geven in wat je als ouder nodig hebt om je mentale veerkracht te behouden en hoe daar invulling aan te geven. Misschien ook wel geschikt voor ‘gewone’ ouders?

→ Veel mensen kennen fotograaf Sophie Harris Taylor van haar fotoserie ‘Milk’. Daarin portretteert ze moeders die borstvoeding geven. Ze wilde daarmee het gesprek openen: niet vóór of tegen, maar eerlijker omdat toen ze zelf moeder werd ontdekte hoe onrealistisch en geromantiseerd haar beeld van borstvoeding was. Ze maakte ook prachtige series over vaders, schermtijd, net-na-de-bevalling en de ontroerende (autobiografische) serie ‘Showing’.