Ga laat naar binnen en vroeg weer naar buiten

Korter dan anders deze week, over de wording van een kort verhaal.

Toen de mensen van het ILFU, het International Literature Festival Utrecht, me een tijd terug vroegen of ik een kort verhaal wilde schrijven, was mijn eerste reflex om meer te lezen over wat dat precies is, een kort verhaal. Ik was niet onbekend met het literaire genre – maar misschien toch ook wel? Wat ís een kort verhaal eigenlijk, behalve, zoals Wikipedia het zegt, ‘langer dan een anekdote en korter dan een novelle’?

Zoals bij het navraag doen naar de dresscode voor een sjiek feest wilde ik geen flater slaan, het moest wel lijken alsof ik wist wat ik deed.

Sowieso heeft het best even geduurd, trouwens, voor ik begreep hoe je korte verhalen moet lezen. Er is minder ruimte voor uitleg, voor introductie van personages en plot, dus ze komen al snel experimenteler over dan de meeste romans. Tegenover de nonchalante, half oplettende lezer zijn ze minder vergeeflijk.

Gelukkig had The Guardian eens een stuk gepubliceerd waarin meerdere grote kortverhaalschrijvers werden geciteerd over het genre. Daar las ik dit advies van Joseph O’Connor:

To me every excellent short story centres around an instant where intense change becomes possible or, at least, imaginable for the character. Cut into the story late, leave it early, and find a moment.

Zeker die laatste zin heb ik sindsdien onthouden.

Ik liep toen al rond met een idee voor wat ook het begin van een roman zou kunnen zijn, dacht ik: een verhaal over iemand wiens broer een auto-ongeluk veroorzaakt, waardoor een voorheen rustig, liefdevol, wat geïsoleerd gezin zich in onmogelijke bochten moet wringen om het het hoofd te bieden.

Misschien was dit een kans om dat idee te verkennen.

Oké. Laat binnenstappen dus. Het is de ochtend nadat het gebeurd is, met die broer, en wát er gebeurd is dringt al door tot de vader, de moeder en de hoofdpersoon. De gezinsdynamiek en de band tussen de broers zou ik laten zien via flashbacks; door de hoofdpersoon opgeroepen herinneringen waarin, toen ik tussen mijn eigen herinneringen zocht naar iets om te gebruiken, als vanzelf een Sony Walkman ten tonele verscheen.

Uit mijn aantekeningen van toen:

Waar zit de spanning? Misschien reed hij door na het ongeluk en is het inmiddels bijna twaalf uur geleden, de periode van ‘coulance’ – als je je binnen die twaalf uur alsnog meldt, vervalt de strafbaarheid van het doorrijden. Dan heeft haar broer die nacht misschien al gebeld met zijn vader, er iets over gezegd, in paniek, en sindsdien probeert die vader hem zover te krijgen dat hij zich op tijd meldt. Maar inmiddels is die broer onbereikbaar, en de klok tikt.

Alle drie reageren ze anders in die woonkamer. De vader is bezig met de deadline: zijn zoon moet zich op tijd melden. De moeder ontkent, verkent al het andere wat er gebeurd kan zijn en wat haar zoon zou kunnen vrijpleiten. De hoofdpersoon voelt zich op een vreemde manier medeplichtig en zoekt afleiding in dingen in die woonkamer die hem herinneren aan vroeger, aan de band die ze toen hadden.

Ik had kort ervoor ‘Leopard’ gelezen, een kort verhaal van Wells Tower. Dat is geschreven in de je-vorm. Dat is tricky, al snel een gimmick, en eigenlijk moet je er een heel goede reden voor hebben, maar ik heb er een zwak voor en wilde het eens proberen.

Aan het einde moest het dan samenkomen, en moest mijn hoofdpersoon voor een keuze gesteld worden. Hij zou zélf moeten handelen naar aanleiding van het ongeluk dat zijn broer veroorzaakte, ik moest het verhaal richting hem duwen. Anders kun je je afvragen waarom het zo nodig vanuit zijn perspectief verteld moest worden.

Dus moest ik een manier bedenken om de hoofdpersoon naar het midden van die spanning te trekken. Misschien doordat die broer buiten de ouders om hém een berichtje stuurt. Zo ligt de afloop ineens in zijn handen, en is het ook zijn handelen dat het verhaal een kant op kan sturen.

Zo kon ik bovendien de flashbacks aan het heden verbinden, want wat de lezer over vroeger leest, geeft een voorzet voor de beslissing die nu genomen moet worden.

Leave it early – voordat het zover is, moet het korte verhaal opzij stappen en de rest aan de lezer laten. De schaduw is vooruit geworpen, de implicatie is er, meer niet.

Denk ik. Ik hoop dat dat is wat het verhaal uiteindelijk doet.

Mijn literair agentschap SBK heeft een eigen nieuwsbrief, waarin elke vrijdag verhalen, fragmenten, gedichten en vroege versies van bij hen aangesloten schrijvers worden gepubliceerd. Het verhaal dat ik oorspronkelijk voor het ILFU schreef, is daar vandaag te lezen.

Overigens: de eerste versie van de roman waar ik nu mee bezig ben liet ik ook beginnen met het auto-ongeluk en hoe dat mijn hoofdpersoon, dit keer een jonge vrouw, een nieuwe richting op duwt. Daar ga ik het hoogstwaarschijnlijk weer uit schrappen, het werkt niet.

Share