Hallo lieve mensen!
Voor we in de tips van deze maand duiken, wil ik even stilstaan bij het overlijden van arabist en jurist Laila al-Zwaini (1965-2025). Een geweldig academicus en prachtig mens. Zij heeft zich altijd ingezet voor een rechtvaardigere en eerlijkere kijk op het Midden-Oosten, waarbij ze in haar projecten ook studenten uit de regio betrok. Journalist Jenne Jan Holtland schreef voor De Volkskrant een mooi portret over haar leven en werk en omschrijft het in de kop prachtig: zij was een voorvechter voor een Arabische wereld die namens zichzelf mag spreken. Laila al-Zwaini is 59 jaar geworden.
April was voor mij een Levantijnse maand: ik heb eigenlijk bijna niks gelezen, gezien of geluisterd wat zich afspeelt buiten Libanon, Palestina of Syrië. Dit heeft te maken met mijn voorbereiding voor mijn reis naar Libanon in Syrië (waar ik de hele maand mei zal zitten), maar ook door de genocide in Gaza en het 50-jarig ‘jubileum’ van de start van de Libanese burgeroorlog (1975-1991).
Ook heb ik voornamelijk veel boeken gelezen. Ik heb er deze maand vier voor jullie in de aanbieding, allemaal te goed en belangrijk om niet te benoemen. Van deze vier zijn er drie gerelateerd aan Palestina, en twee complementair aan elkaar: Recognising the Stranger van Isabella Hammad en Perfect Victims van Mohammed el-Kurd. Dat deze boeken elkaar goed aanvullen zag ook Lotfi El Hamidi (altijd shout-out). Hij schreef zijn overpeinzingen over de boeken in dit stuk voor De Groene Amsterdammer, een leestip. In deze MENA Mediatips ga ik ze los bespreken, maar wel achter elkaar. En volg Lotfi ook op Substack, hij maakt daar mooie dingen.
En voor wie de playlist heeft gemist: alle nummers die ik hier noem worden weer toegevoegd aan De Buiten Westen Playlist.
Veel leesplezier!
Perfect Victims and the Politics of Appeal - Mohammed el-Kurd
Van alle boeken die ik ooit heb aangeraden in deze nieuwsbrief, als je er maar één zou lezen, laat het dan alsjeblieft dit boek zijn. Om het belang van Perfect Victims and the Politics of Appeal van de Palestijnse schrijver, dichter en journalist Mohammed el-Kurd te vatten, laat mij beginnen met een set ongemakkelijke vragen:
Wanneer is het gerechtvaardigd om iemand te doden?
Zijn er karakteristieken aan een persoon die iemand bij voorbaat killable maken?
Als iemand naar de wapens grijpt, kan diegene dan nog steeds slachtoffer zijn? Of verliest die daarmee het recht op slachtofferschap?
Perfect Victims zou ik omschrijven als een urgent filosofisch werk die je dwingt je eigen perspectief onder de loep te nemen. Een kritiek die niet alleen duikt in de semantiek rondom de Israëlische bezetting van Palestijns gebied en de genocide, maar ook in het wereldbeeld dat hierachter schuilt om hier met sloopkogel doorheen te breken.
De premisse van het boek is denk ik als volgt samen te vatten: Ben je een Palestijn, dan staat je menselijkheid ter discussie en ligt de bewijslast bij jou. Palestijnen krijgen per definitie de keus voor slechts twee identiteiten: je bent of slachtoffer, of terrorist. Maar om in de ogen van het westen wordt gezien als slachtoffer moet je voldoen aan een onmogelijke set karaktereigenschappen, gedragingen, talenten en omstandigheden. Zijn twintig van je familieleden vermoord door het Israëlische leger? Dan mag je daar nooit je woede over uiten, anders ben je af. Je moet of uitzonderlijk zijn, studerend aan westerse instituten met feilloos Engels (en vooral niet te kritisch op de Israëlische bezetting), of een apolitieke burger, iemand die niks anders doet dan boodschappen doen of lesgeven aan een basisschool (niet gelieerd aan Hamas, anders ben je af). En ben je een kind? Ook dan is je slachtofferschap iets dat elk moment van je af kan worden gepakt, bijvoorbeeld als je een steen gooit naar een IDF-soldaat. Kennelijk is dat als rechtvaardiging genoeg om je killable te maken, ook als je elf bent.
Ben je niet onschuldig genoeg, niet het ‘perfecte slachtoffer’, dan kom je als Palestijn automatisch in de tweede categorie ‘terrorist’ terecht. En vanaf dat moment is je leven ontneembaar.
Dit geldt voornamelijk voor Palestijnen, maar niet uitsluitend. In het gebied dat wij het Midden-Oosten noemen staat de menselijkheid en het recht om te leven van haar bewoners altijd ter discussie - zeker die van mannen met Kalasjnikovs. En beide kanten van de medaille, zowel het slachtofferschap als het label terrorist, doen een afbreuk aan de menselijkheid van de personen die in onze nieuwsfeed verschijnen. Er zit geen nuance in binaire categorieën.
Mocht ik nog een laatste duit in het zakje doen voor waarom je dit boek moet lezen: Mohammed el-Kurd heeft Perfect Victims ook nog uitmuntend geschreven.
Het boek is verkrijgbaar via Libris of bol.com.
Recognising the Stranger: On Palestine and Narrative - Isabella Hammad
Het boek Recognising the Stranger: On Palestine and Narrative van de Palestijnse schrijver Isabella Hammad is klein en handzaam, slechts 80 pagina’s op A5 formaat. Het is een bewerking van haar Edward W. Said lezing die zij deed op Colombia University, een ruime week voor 7 Oktober 2023.
Net als El-Kurd buigt Hammad zich ook over de kwestie van ontmenselijking, en wat ervoor nodig is om iemand weer te ‘menselijken’. Als romanschrijver focust zij zich op verhalen en de narratieve functie van de anagnorisis, of herkenningscène: het moment in een verhaal dat de protagonist of lezer zich realiseert wat er nou eigenlijk gebeurt. Een bekend voorbeeld dat zij noemt is wanneer Oepidus erachter komt dat zijn geliefde Jocasta eigenlijk zijn moeder is.
In relatie tot Palestijnen komt dit epifane moment voor bij bijvoorbeeld Israëliërs of westerlingen wanneer zij geconfronteerd worden met het ongemakkelijke feit dat ook Palestijnen mensen blijken te zijn. Het tragische hierbij is dat de bewijslast ligt bij Palestijnen zelf. Zij fungeren vervolgens meestal als bron voor diegene wiens ogen zijn geopend en met deze nieuwe informatie het podium pakt. De mensen die het al decennia ondergaan worden voor het podium niet serieus genoeg genomen want zij zijn, zoals we van El-Kurd hebben geleerd, slachtoffer of terrorist. Palestijnen zijn onderwerp, zij bepalen niet het narratief.
Recognising the Stranger dwingt mij ook na te denken over mijn eigen werk, waaronder mijn Substack. Met haar mogelijke oplossing voor deze dehumanisering beschrijft ze kort en bondig zowel de premisse van de nieuwsbrief die je nu leest als mijn grootste uitdaging tijdens het schrijven:
“Writing in English about Palestine, I often find myself asked if my aim is to educate ‘Westerners’, a suggestion I always find reductive and kind of undignified. But I like this idea of breaking into the awareness of other people by talking candidly among ourselves.”
Ik begon MENA Mediatips omdat ik bij De Correspondent tips schreef over de boeken, artikelen, films en muziek waar ik van hou - die niet uitsluitend maar wel vaak gemaakt worden door mensen uit de MENA-regio of erover gaan. Toen ik bij DC stopte miste ik het om mijn enthousiasme hierover te delen, en zo is deze Substack geboren. Maar tegelijkertijd ben ik mij er bewust van dat een deel van jullie deze nieuwsbrief volgt om uit de westerse bubbel te breken, en ik merk dat ik hier toch rekening mee houd tijdens het schrijven (iets waar ik in de volgende tip op terugkom). Terwijl ik net als Hammad geloof dat ‘inbreken in het bewustzijn van anderen door vooral onder elkaar vrijuit en onverbloemd te praten’ - zoals Lotfi het mooi heeft vertaald - beter is voor mijzelf, de mensen waar ik over schrijf en mijn lezers. Ook als dit makkelijker gezegd is dan gedaan.
Het boek Recognising the Stranger is verkrijgbaar via Libris en bol.com.
Voor ik dit nummer ga behandelen zoals ik dat normaal zou doen, moet mij even iets van het hart: Ik heb getwijfeld of ik het nieuwe nummer van de Egyptische rapper Marwan Moussa wel moest tippen. Staat de sound van BOSAKBER niet té ver van jullie, de Nederlandse lezers, af? Moet ik niet wachten tot volgende maand zijn nieuwe album uitkomt en focussen op het toegankelijkere nummer 3AMEL EH?? Misschien is er te veel autotune, is het te shaabi, zijn de soefistische invloeden te duister. Misschien staat het nummer, of het genre, zover af van wat wij hier als ‘goede muziek’ beschouwen om te kunnen horen dát goed het is. Misschien moet je al uit de westerse bubbel gebroken zijn om het te kunnen waarderen.
Kortom: neem jij mij nog serieus als ik ook zo’n nummer tip? En neem je daarna nog van mij aan dat iets goed is?
Ik had deze angst ook vorige maand bij het nummer Rare Baby van KUKII, waarbij het Engels mij overhaalde het toch te delen (je kan tenminste verstaan waar ze het over heeft). BOSAKBER is volledig in het Arabisch. Maar gesterkt door Hammad (en Laila al-Zwaini) heb ik toch besloten om het toe te voegen aan de selectie. Dit is mijn nieuwsbrief, ik vind het nummer vet en de clip waanzinnig.
Sinds vorig jaar hint Moussa al naar zijn aankomende album, die zich thematisch focust op rouw na het overlijden van zijn moeder. Het is een vrij radicale switch van toon voor hem: waar Marwan Moussa meestal luchtigere nummers maakt, zijn de eerste nummers van het album die hij bekend heeft gemaakt een stuk duisterder.
De clip van BOSAKBER is vrij spectaculair, geweldig geregisseerd door Yussef Haridy. Omgeven door gezichtloze mensen krijgen we Moussa bijna niet scherp in beeld te zien. Het is een waas, tussen bewustzijn en een droom in. Bijna psychotisch. De perfecte visualisering voor het nummer zelf. Journalist Riham Issa vatte het voor het Egyptische online magazine Scene Now mooi samen:
“Through poignant lyricism, the track captures the true essence of what it is like to struggle with mental health issues, trauma and healing, painting a vivid picture of Moussa’s psychosis, trust issues, emotional detachment and refusal to surrender to his most painful memories. Throughout the song, Moussa constantly alternates between a contemplative dialogue with himself and a first-person narrative (…) It feels as if he’s implementing some form of specialised therapy intervention as a way of processing his personal turmoil, struggles, and attempts to erase himself.”
Je kunt het nummer hier beluisteren via Spotify.
An ode to Safeya Binzagr - DAZED MENA
Oké, even iets luchtigers.
In online magazine DAZED MENA vond ik dit mooie essay over (of eigenlijk een ode aan) ‘de moeder van de Saoedische beeldende kunst’ Safeya Binzagr (1940-2024). Ik credit graag de schrijver, maar helaas staat er alleen bij dat het geschreven is door ene Khaled A. Desalniettemin nog steeds zeer de moeite waard om te lezen.
Geboren in Jeddah in 1940, maar geschoold in Caïro, begon Binzagr al jong met het tekenen en schilderen van het dagelijks leven in haar geboortestad op basis van beschrijvingen van haar oudere zus. Toen zij weer terugkeerde in Jeddah bleek de stad niet meer te lijken op het Jeddah uit de verhalen van haar zus: de ontdekking van olie in Saoedi-Arabië zou de stad voor altijd veranderen. Binzagr maakte het daarom haar missie het Saoedische cultureel erfgoed te verankeren in haar werk.
Het is een relatief kort essay, maar er zit zoveel in. Hoe het leven was in de jaren ‘50 tot ‘70 was in Saoedi-Arabië, waarom westers feminisme niet universeel is en hoe een vrouw een van de belangrijkste pioniers van de Saoedische kunstwereld werd.
Je kunt het stuk hier lezen.
Syria After the Uprisings - Joseph Daher
Als voorbereiding op mijn aankomende reis naar Syrië las ik Syria After the Uprisings: The Political Economy of State Resilience van de Zwitsers-Syrische academicus Joseph Daher. Het was het derde boek uit mijn zelfgekozen trilogie van werken over de geschiedenis van Syrië, de revolutie en de oorlog die volgde. In een aparte post zal ik samenvatten wat we kunnen leren van de drie boeken.
Syria After the Uprisings was absoluut het meest gedetailleerde boek dat ik las over Syrië. De hoeveelheid informatie is enorm en ik heb ontzettend veel geleerd. Voor journalisten en academici die zich bezighouden met Syrië een vrij essentieel boek, voor de leek misschien iets te ingewikkeld.
Het boek, gepubliceerd in 2019, volgde de toenmalige overwinning van Assad in 2018. Hoe kan het dat hij, ondanks de massale opstand van de Syrische bevolking, het tot dan toe heeft volgehouden?
Daher legt uit dat het hem door een scala aan factoren is gelukt: afgrijselijk harde repressie (het uitmoorden van zijn eigen bevolking); steun van o.a. Rusland en Iran maar ook de inactie van de rest van de wereld; het verscherpen van sektarische lijnen binnen de bevolking; inmenging van Golfstaten en Turkije die hun eigen agenda hadden; crony kapitalisme en zelfverrijking; fouten en onenigheid binnen de revolutionaire beweging - en dit zijn slechts een paar van de redenen.
Daher toont een complexe mix die allemaal hun bijdrage hebben geleverd, maar die tegelijkertijd toen al toonden waar het Assad-regime zwak was. Zijn boodschap was dan ook niet dat de revolutie verloren was. Een revolutionair proces kan lang duren, is eerder een marathon dan een sprint. De omstandigheden waardoor de revolutie begon in 2011 waren nog steeds van kracht en zelfs verder verdiept. Daher voorspelde dat Assad dit niet eindeloos kon volhouden. 8 december 2024 kreeg hij gelijk.
Het boek is verkrijgbaar via Libris of bol.com.
Collectie: ‘1975-2025: The Lebanese Civil War 50 years later’ - L’Orient Today
Het is 13 april 1975. Na een gevecht tussen falangisten en de PLO wordt een paar straten verder door falangistische militie mannen een bus met Palestijnen onder vuur genomen. Veertien van hen worden die dag vermoord. Deze dag wordt gezien als de start van de vijftienjarige burgeroorlog die daarop volgde.
Wie niet bekend is met de Libanese politiek zal niet beseffen hoe aanwezig de oorlog nog steeds is. Ironisch genoeg is de oorlog nog aanwezig omdat het door de politiek wordt doodgezwegen - van rechtvaardigheid is zelfs vandaag nog geen sprake. Vijftig jaar na de start van de oorlog zijn nog meer dan 100.000 mensen vermist, en hun naasten blijven op zoek naar antwoorden. Libanese leerlingen leren er niet over in geschiedenisboeken omdat veel van de deelnemers aan de oorlog nog steeds in het parlement zitten: ze komen niet uit op een narratief waar iedereen het over eens is. Beiroet, strijdtoneel van een groot deel van de oorlog, heeft in de jaren erna zoveel cosmetische ingrepen gekregen dat je bijna vergeet dat er ooit een oorlog is geweest. Slechts een aantal kapotgeschoten gebouwen in het centrum herinneren nog aan wat er is gebeurd.
Maar dat betekent niet dat Libanezen het zijn vergeten. In tegendeel. Verschillende Libanese media hebben bijzondere aandacht geschonken aan dit macabere ‘jubileum’. Waaronder de Libanese krant L’Orient Today. In een zeer uitgebreide collectie behandelen ze in essays, interviews en analyses vanuit diverse hoeken de oorlog en haar nalatenschap. Zo heb ik erg genoten van dit essay over fotografie tijdens de oorlog door fotograaf en journalist Matthieu Karam, of dit interview met de bekende historicus Fawwaz Traboulsi door journalist Cyrille Nême.
Je kunt de collectie hier vinden.
Political Arab Cinema YouTube-Playlist
Gratis films! Ik herhaal: gratis films!
Via de podcast The Fire These Times (tip voor een volgende nieuwsbrief) werd ik geattendeerd op het bestaan van een YouTube-Playlist met 37(!!!) gratis films, voornamelijk over Syrië, Palestina en Libanon. Hier zitten klassiekers tussen als 5 Broken Cameras of West Beirut, maar ook films die minder bekendheid genieten.
Ik ga de komende maanden hier even goed voor zitten en de parels zal ik uitlichten!
Sanaa’s Odyssey - The New Arab
De afgelopen maanden zijn er meerdere producties gemaakt over het leven in Gaza sinds 7 oktober. Het online journalistieke platform The New Arab maakte hierover een ingrijpende vijfdelige podcastserie Sanaa’s Odyssey.
In uitgebreide interviews met de Palestijnse journalist Sanaa Kamal toont de podcast een heel compleet beeld van het leven tijdens een genocide, maar ook hoe je als journalist te werk gaat wanneer elke dag je laatste kan zijn. In de laatste afleveringen, nadat Kamal besloten heeft Gaza te verlaten, gaat ze dieper in op de onmacht en schuldgevoelens die omhoog komen wanneer je in ballingschap leeft terwijl je gemeenschap wordt uitgemoord. Zeker voor journalisten belangrijk om te luisteren, om beter te begrijpen wat het betekent om in deze omstandigheden je werk te moeten doen.
Je kunt de podcast luisteren via Spotify.
Een klein detail - Adania Shibli
De korte roman Een klein detail van de Palestijnse schrijver Adania Shibli is een echte pageturner. Het is een mysterieus verhaal dat ontspringt in de hete zomer van 1949 in een militair kamp van de jonge Israëlische staat in de Negevwoestijn, waar een Palestijns meisje wordt verkracht en vermoord. Decennia later probeert een jonge Palestijnse vrouw, wiens naam ons wordt onthouden, erachter te komen wat er precies is gebeurd die dag.
Het is een beklemmend boek die je niet loslaat. Opgedeeld in twee delen, het verleden en het bijna heden, kruip je in de hoofden van de karakters om deel te nemen in hun waanzin. Ik ken weinig boeken zoals deze, en ik ga zeker het andere werk van Shibli lezen. Ook een special mention voor Arabist Djûke Poppinga, die het boek prachtig heeft vertaald.
Het boek is verkrijgbaar via Libris en bol.com.
Evenementtip!
Op 24 mei is in TivoliVredenburg het Nawafiz festival: een ode aan Arabische popmuziek. Vorig jaar was het echt een hefla, maar helaas moet ik zelf door mijn reis deze editie missen. Want de line-up is geweldig: Lana Lubany (een BW-favoriet), DAM, Lina Makoul, El Rass, Bedouin Burger etc.
Je kunt hier kaartjes bestellen.
Tot volgende maand!
Comments
Nothing yet. Say the first thing.
Sign in to join the conversation.