Πέρα απ’ το σκοινί

Τον τελευταίο καιρό σκέφτομαι πολύ κάτι που άκουσα.

Όταν ένας ελέφαντας είναι μικρός και είναι δεμένος σε έναν πάσσαλο, προσπαθεί ξανά και ξανά να ελευθερωθεί. Τραβάει, παλεύει και αντιστέκεται στο σκοινί, αλλά δεν καταφέρνει να σπάσει τα δεσμά του, γιατί απλώς δεν είναι αρκετά δυνατός. Τελικά, αφού αποτύχει τόσες πολλές φορές, σταματά να προσπαθεί.

Όταν ο ελέφαντας μεγαλώσει, γίνεται πολύ πιο δυνατός από όσο χρειάζεται για να ξεριζώσει τον πάσσαλο από το έδαφος και να φύγει. Κι όμως, δεν το κάνει ποτέ. Όχι επειδή δεν μπορεί, αλλά επειδή πιστεύει ότι δεν μπορεί. Το μόνο που τον κρατά εγκλωβισμένο είναι ο φόβος που έχει μείνει από την ανάμνηση των προηγούμενων αποτυχιών του.

Αυτό με έκανε να σκεφτώ πολύ τον εαυτό μου, αλλά και πολλούς από τους νέους ανθρώπους γύρω μου. Το πιο κοινό χαρακτηριστικό που φαίνεται να μοιραζόμαστε είναι ο φόβος.

Από μικρή ηλικία, μας μαθαίνουν να σκεφτόμαστε μέσα σε όρια. Να είμαστε «λογικοί», «ρεαλιστές» και «προσγειωμένοι». Μας ενθαρρύνουν να ονειρευόμαστε, αλλά με μέτρο. Μας λένε να εκφραζόμαστε, αλλά όχι να γινόμαστε υπερβολικά τολμηροί. Μας μαθαίνουν να διεκδικούμε αυτά που θέλουμε, αλλά ταυτόχρονα να αποδεχόμαστε ότι μπορεί και να ηττηθούμε. Σιγά σιγά μεγαλώνουμε πιστεύοντας ότι οι δυνατότητές μας έχουν ένα ταβάνι, ότι τα όνειρά μας είναι μη ρεαλιστικά και ότι οι φιλοδοξίες μας είναι υπερβολικά μεγάλες για τον τόπο από τον οποίο προερχόμαστε.

Για πολλούς ανθρώπους της ηλικίας μας, αυτό μεταφράζεται στο να γινόμαστε νέοι άνθρωποι που συνεχώς προσπαθούν να ξεπεράσουν τον εαυτό τους, ενώ ταυτόχρονα τους λένε διαρκώς να περιμένουν τη σειρά τους και να κάνουν υπομονή. Μεταφράζεται σε αμέτρητες άυπνες νύχτες, όπου το μόνο που μπορείς να κάνεις είναι να ονειρεύεσαι αυτό που θέλεις να γίνεις, ενώ βαθιά μέσα σου φοβάσαι ότι ίσως να μην είσαι ποτέ αρκετά καλός για να φτάσεις εκεί. Γίνεται η ανάγκη να γεμίζεις κάθε ώρα της ημέρας σου με μαθήματα, πρακτικές, πρότζεκτ, πιστοποιήσεις, εκδηλώσεις δικτύωσης και κάθε λογής παράλληλες ασχολίες, ελπίζοντας πως κάπως όλα αυτά θα σε κάνουν να ξεχωρίσεις από τους υπόλοιπους. Και στο τέλος της ημέρας, κάποιος θα σου πει ότι είσαι πολύ νέος για να αγχώνεσαι.

Ανοίγεις το κινητό σου και βλέπεις εικοσιδυάχρονους εκατομμυριούχους, ιδρυτές εταιρειών, δημιουργούς και ανθρώπους-θαύματα. Ξαφνικά, νιώθεις πως έχεις μείνει πίσω. Νιώθεις μεγάλος πριν καν ξεκινήσεις. Και μετά έρχεται η ενοχή. Θυμίζεις στον εαυτό σου πόσο τυχερός είσαι, πόσες ευκαιρίες έχεις και πόσες φορές οι άλλοι σου λένε ότι έχεις μεγάλες δυνατότητες. Κι όμως, το μόνο που μπορείς να σκέφτεσαι είναι αν τελικά σπαταλάς αυτές τις δυνατότητες.

Άσε με όμως να σε ρωτήσω κάτι. Ας πάμε την αναλογία με τον ελέφαντα ένα βήμα πιο πέρα. Συχνά λέμε ότι ο ελέφαντας είναι αρκετά δυνατός για να σπάσει το σκοινί. Λέμε ότι το μόνο που τον κρατά πίσω είναι το ίδιο του το μυαλό. Τι θα γινόταν όμως αν όντως έσπαγε το σκοινί; Αν κατάφερνε να ξεφύγει; Πού θα πήγαινε; Θα μπορούσε πραγματικά να επιβιώσει στην άγρια φύση; Θα ζούσε επιτέλους την ελευθερία που φανταζόταν τόσα χρόνια; Ή μήπως θα τον έπιανε ξανά το ίδιο τσίρκο ή ο ίδιος ζωολογικός κήπος που τον κρατούσε αιχμάλωτο εξαρχής; Πιστεύω πως εκεί είναι που αυτή η αναλογία γίνεται πιο περίπλοκη.

Τι κάνουμε όταν επιτέλους αρχίζουμε να πιστεύουμε στον εαυτό μας, αλλά κανένα προσόν δεν μοιάζει ποτέ αρκετό; Όταν κανένα πτυχίο δεν φαίνεται να αποτελεί επαρκή απόδειξη των γνώσεων ή των ικανοτήτων μας; Τι συμβαίνει όταν νιώθεις διαρκώς ανεπαρκής, όσο κι αν πετυχαίνεις; Όταν ο ανταγωνισμός μοιάζει απέραντος σαν τον ωκεανό και κάθε ιστορία επιτυχίας φαίνεται να περιλαμβάνει και μια δόση τύχης;

Θα ήμουν πραγματικά ελεύθερος αν έσπαγα το σκοινί; Ή απλώς θα βρισκόμουν μπροστά σε ένα άλλο κλουβί; Εσύ;

Το να βρίσκεσαι στα είκοσί σου, αν και θα έλεγα ότι αυτό ισχύει σε κάθε στάδιο της ζωής, είναι μια συνεχής μάχη ανάμεσα στα συστήματα που υπάρχουν γύρω σου και στις πεποιθήσεις που υπάρχουν μέσα σου. Κάποιες φορές το μεγαλύτερο εμπόδιο είναι η κοινωνία, η οικονομία ή οι ευκαιρίες που έχουμε στη διάθεσή μας. Άλλες φορές είναι η ίδια μας η αντίληψη για το τι είναι πραγματικά εφικτό.

Ξέρω την απάντηση σε όλα αυτά; Όχι.

Ξέρω όμως ένα πράγμα.

Αν δεν προσπαθήσω ποτέ να σπάσω το σκοινί, δεν θα μάθω ποτέ αν πέρα από αυτό με περιμένει πραγματικά μια άγρια φύση.