Taalmodel

Een taalmodel is een soort computerprogramma dat is ontworpen om menselijke taal te begrijpen, te genereren en ermee te communiceren. Het leert van grote hoeveelheden geschreven tekst en kan dan teksten schrijven die grammaticaal correct en zinvol zijn. Het wordt vaak gebruikt voor dingen zoals automatische vertalingen, chatbots en het genereren van tekst.

Het wordt gebruikt in zogeheten LLM's (Large Language Models) ofwel grote taalmodellen zoals ChatGPT, Copilot en Gemini.

Hoe werkt zoiets ongeveer?

In de eerste plaats is een taalmodel geen denkende machine. Het is een systeem dat getraind is op enorme hoeveelheden tekst. Door al die voorbeelden 'leert' het systeem te voorspellen welk woord er volgt in een zin. Het systeem herkent patronen in een taal.

Voorbeeld

Een simpel voorbeeld wat je met elkaar in de klas ook kunt doen:

Het is winter.
Dan is het ...
Ik heb erg veel zin in ...

Je zult merken dat er vaak woorden worden ingevuld die sterk met elkaar samenhangen (met elkaar te maken hebben), zoals koud, sneeuw, of warme chocolademelk. Dat heeft met semantiek en associëren te maken. Iets wat je ook gebruikt bij een denkwolk. Zo werkt een taalmodel ook. Het koppelt woorden die vaak met elkaar voorkomen en gebruikt kansberekening om een logisch vervolg te geven.

Spel

Zo kun je ook met elkaar het spel Semantris spelen. Dat spel is wel in het Engels, maar dat is meteen een goede oefening voor bovenbouwleerlingen. Semantris werkt ook met een taalmodel.

Het is ook best grappig om met een chatbot het spelletje "Ik ga op vakantie en neem mee ...?" te spelen. Als je deze vraagzin invoert herkent de chatbot dit spelletje.

(Met dank aan Bas Hummel)