Przejdź do zawartości

Kair

Edytuj linki
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Kair
‏القاهرة‎
Ilustracja
Panorama miasta
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo

 Egipt

Muhafaza

Kair

Gubernator

Ibrahim Saber

Powierzchnia

214 km²

Populacja (2017)

 

• liczba ludności

9 539 673

Nr kierunkowy

02

Kod pocztowy

11511–11668

Strefa czasowa

EET

Położenie na mapie Egiptu
Mapa konturowa Egiptu, u góry znajduje się punkt z opisem „Kair”
Położenie na mapie Afryki
Mapa konturowa Afryki, u góry nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „Kair”
Ziemia30°03′N 31°14′E/30,050000 31,233333
Multimedia w Wikimedia Commons
Hasło w Wikisłowniku
Informacje w Wikipodróżach
Strona internetowa

Kair (arab. ‏القاهرة‎, trl. Al-Qāhirah, trb. Al-Kahira, wymowa egipska [elqɑ(:)ˈheɾɑ]) – stolica Egiptu, położona w północno-wschodniej części kraju, nad Nilem, kilkanaście kilometrów na południe od delty tej rzeki[1][2], w muhafazie Kair[3]. Jedno z największych miast Afryki[4]. Kair stanowi centrum polityczne i kulturalne świata arabskiego, jest również głównym ośrodkiem handlowo-finansowym i przemysłowym Egiptu[1]. Powierzchnia miasta wynosi 214 km². W 2017 roku miasto zamieszkiwało 9 539 673 osób (obszar metropolitalny, tzw. Wielki Kair, obejmujący m.in. Gizę, 19 295 000)[4][5]. Gubernatorem miasta jest Ibrahim Saber[6].

Klimat

[edytuj | edytuj kod]

W Kairze występują dwie pory roku: zima i lato. Zima trwa przez cztery miesiące, lato przez osiem. W najgorętszych miesiącach lata (czerwcu, lipcu i sierpniu) średnia dzienna temperatura maksymalna wynosi 35 °C, a średnia dzienna temperatura minimalna 21 °C. Latem temperatura może sięgać do 47 °C. Średnia dzienna temperatura maksymalna w styczniu i lutym wynosi 19 °C, a średnia dzienna temperatura minimalna 8,5 °C[4].

Średnia temperatura i opady dla Kairu
Miesiąc Sty Lut Mar Kwi Maj Cze Lip Sie Wrz Paź Lis Gru Roczna
Średnie temperatury w dzień [°C] 18.9 20.4 23.5 28.3 32.0 33.9 34.7 34.2 32.6 29.2 24.8 20.3 27,7
Średnie dobowe temperatury [°C] 14.0 15.1 17.6 21.5 24.9 27.0 28.4 28.2 26.7 23.3 19.5 15.4 21,8
Średnie temperatury w nocy [°C] 9.0 9.7 11.6 14.6 17.7 20.1 22.0 22.1 20.5 17.4 14.1 10.4 15,6
Opady [mm] 5.0 3.8 3.8 1.1 0.5 0.1 0.0 0.0 0.0 0.7 3.8 5.9 24,7
Średnia liczba dni z opadami 3.5 2.7 1.9 0.9 0.5 0.1 0.0 0.0 0.0 0.5 1.3 2.8 14,2
Wilgotność [%] 59 54 53 47 46 49 58 61 60 60 61 61 56
Średnie usłonecznienie [h] 213 234 269 291 324 357 363 351 311 292 248 198 3451
Źródło: Światowa Organizacja Meteorologiczna[7], climate-charts.com[8]

Historia

[edytuj | edytuj kod]

Założenie miasta

[edytuj | edytuj kod]
Gmach uniwersytetu i meczetu Al-Azhar

Kair został założony w 969 roku przez dowódcę Fatymidów Dżawhara as-Sikilliego[9]. Miasto ulokowano na północny wschód od Al-Fustat – dawnego rzymskiego obozu wojskowego, zdobytego w 641 lub 642 roku przez Arabów, które z czasem przekształciło się w miasto[1][9][2]. Na skutek dalszego rozrostu Al-Fustat stało się z czasem jedną z dzielnic Kairu[1]. W 868 roku gubernator Egiptu Ahmad Ibn Tulun po wypowiedzeniu posłuszeństwa kalifowi w Bagdadzie założył na obszarze dzisiejszego Egiptu miasto Al-Kata’(inne języki) (dzisiaj również jedna z dzielnic Kairu)[9]. Według przekazu kairskiego kronikarza Al-Makriziego, budowa miasta została skonsultowana z astrologami. Miasto miało stanąć na planie kwadratu o boku ok. 1 km. Dżawhar pragnąc jak najszybciej wznieść miasto, wydał swoim żołnierzom rozkaz, by prace nad wyznaczeniem planu miasta były prowadzone również w nocy. Żołnierze mieli wykonać rozkaz, ale następnego dnia rano Dżawhar zauważył, ze wytyczony plan różni się od tego zakładanego. Nieregularność uznał jednak za dzieło boskiej logiki. Do nowo wybudowanego miasta prowadziło osiem bram, po dwie na każdym z boków[9].

W 972 roku zbudowano meczet Al-Azhar, przy którym powstał również uniwersytet[2][9]. Data założenia uniwersytetu Al-Azhar nie jest znana, w opracowaniach pojawiają się lata: 972[10], 975[1], 989[2]. Dr Magdalena Pinker z Katedry Arabistyki i Islamistyki Wydziału Orientalistycznego Uniwersytetu Warszawskiego podaje, że meczet od początku pełnił również funkcję uniwersytetu[9].

Kair podczas rządów Fatymidów, Ajjubidów i Mameluków

[edytuj | edytuj kod]

W 973 roku Kair został stolicą kalifatu fatymidzkiego. Pod rządami Fatymidów (do 1167 roku), Ajjubidów (w latach 1167–1250) i Mameluków (w latach 1250–1517) Kair przeżywał rozkwit, a samo miasto stało się jednym z centrum kulturalnych świata arabskiego[1][2][11.1]. W 1183 roku kurdyjski władca Saladyn wydał polecenie wzniesienia cytadeli u stóp wzgórza Mukattam[2]. Budując cytadelę, Saladyn chciał zapewnić sobie bezpieczeństwo oraz odciąć się od spuścizny poprzedników[9]. Budowę ukończono w 1207 roku[2]. Kair stał się najważniejszym miastem w świecie muzułmańskim po tym, jak imperium mongolskie zniszczyło Bagdad w bitwie z 13 lutego 1258 roku[12][13]. Przed epidemią dżumy w 1348 roku miasto zamieszkiwało pół miliona osób[2]. Na skutek epidemii liczba mieszkańców zmniejszyła się do około 300 tys.[14]. Według relacji Ibn Battuty w roku 1348 w mieście umierało z powodu dżumy 21 tys. osób dziennie[15].

Kair jako miasto Imperium Osmańskiego

[edytuj | edytuj kod]

W 1517 roku miasto zajęli Turcy osmańscy[1]. Po powieszeniu ostatniego sułtana mameluckiego Kair popadł w stagnację[9], a także utracił pozycję stolicy Egiptu[11.1]. W latach 1798–1801 miasto było okupowane przez Francję, następnie wróciło pod panowanie tureckie[1][16]. W 1805 roku wicekrólem Egiptu został pasza Muhammad Ali. Podczas swojego panowania przeprowadził szereg reform i modernizacji w całym kraju. Za sprawą Muhammada Aliego w latach 30. XIX wieku rozpoczęto modernizację stolicy. Większość prac odbyła się jednak za panowania Isma’ila Paszy w latach 1863–1879. W 1882 roku miasto zajęli Brytyjczycy[4].

Europejczycy, którzy osiedlili się w XIX wieku w Kairze, przyczynili się do przeobrażenia miasta[17]. Na początku XX wieku rozpoczęto budowę dwóch nowych dzielnic: Al-Ma’adi (na południu) i Heliopolis (na północnym-wschodzie)[17][18]. Obie dzielnice miały dostęp do bieżącej wody i elektryczności. Ponadto Heliopolis miało bezpośrednie połączenie tramwajowe z centrum miasta. Starsze części miasta nie zostały zmodernizowane.

Podczas I wojny światowej Egipt został ogłoszony brytyjskim protektoratem[17], zaś Kair stał się siedzibą brytyjskiego garnizonu wojskowego w Egipcie[19]. Podczas wojny doszło do całkowitego wstrzymania żeglugi na Morzu Śródziemnym. Decyzja ta przyczyniła się do zaniku migracji zarobkowej między Egiptem a portami śródziemnomorskimi, a migracja zarobkowa dawała możliwość uzyskania dochodu przez robotników fizycznych z Kairu i innych miast egipskich. Na początku 1914 roku w Kairze, Aleksandrii i Port-Saidzie doszło do masowych protestów społecznych, w których bezrobotni domagali się pracy i chleba. W wyniku protestów kilku tysięcy robotników otrzymało od rządu odszkodowania. W drugiej połowie 1918 roku Egipt borykał się z niedoborami żywności. 24 października 1918 roku podczas dystrybucji zboża na kairskim targu zbożowym Raud al-Faradż doszło do wybuchu paniki, w wyniku którego zginęło szesnaście osób[20].

Kair jako stolica niepodległego Egiptu

[edytuj | edytuj kod]

W latach 1922–1953 Kair był stolicą Królestwa Egiptu, a od 1953 Republiki Egiptu[1].

Krótko przed wybuchem II wojny światowej utworzono Kwaterę Główną Dowództwa Bliskiego Wschodu, która pozostała w mieście do końca wojny[19]. W 1943 roku w Kairze odbyły się dwa oficjalne spotkania przywódców państw alianckich. Podczas pierwszej konferencji, odbywającej się w dniach 22–26 listopada, wypracowano wspólną deklarację, określającą zasady ładu powojennego na Dalekim Wschodzie i w rejonie Oceanu Spokojnego po osiągnięciu wspólnego zwycięstwa nad Japonią. Uczestnikami konferencji byli: prezydent Stanów Zjednoczonych Franklin Roosevelt, premier Wielkiej Brytanii Winston Churchill i generalissimus Republiki Chińskiej Czang Kaj-szek. Druga konferencja odbyła się w dniach 4–7 grudnia. Celem rozmów było uzgodnienie wspólnej polityki pomiędzy aliantami zachodnimi a Turcją. W rozmowach uczestniczyli: prezydent Stanów Zjednoczonych Franklin Delano Roosevelt, premier Wielkiej Brytanii Winston Churchill i prezydent Turcji İsmet İnönü[21].

W latach 1945–1979 oraz od 1990 Kair jest siedzibą Ligi Państw Arabskich[1]. W latach 50. XX wieku Kair i jego obszar metropolitarny przeżył okres rozwoju gospodarczego. Poprawa sieci transportowej w obszarze metropolitarnym sprzyjało rozwojowi dzielnic Al-Ma’adi i Heliopolis. Wyspy na Nilu Ar-Rauda(inne języki) i Az-Zamalik zostały zasiedlone. Miasto rozwijało się na północ, w kierunku delty, co spowodowało zajęcie żyznych gruntów rolnych[4]. W 1962 roku miasto zamieszkiwało 3,5 mln mieszkańców[22]. Po 1970 roku miasto zaczęło borykać się z przeludnieniem, złym stanem środowiska naturalnego i utrudnieniami w ruchu drogowymi. Aby zahamować rozrost miasta w kierunku północnym, rząd rozpoczął budowę nowych miast i przedmieść na pustyni[4]. W 1979 roku historyczną dzielnicę Kairu wpisano na Listę światowego dziedzictwa UNESCO. W 1992 roku miasto nawiedziło trzęsienie ziemi(inne języki), w którym zginęło 545 osób, a 6512 odniosło rany. W wyniku trzęsienia ziemi ok. 50 tys. osób straciło dach nad głową[17].

25 stycznia 2011 roku na placu Tahrir wybuchły protesty przeciwko prezydentowi Husni Mubarakowi, oskarżanemu o prowadzenie nieudolnej polityki gospodarczej i korupcję[4][17]. Plac Tahrir stał się głównym centrum protestów przeciwko urzędującemu prezydentowi[17]. W wyniku tych protestów 11 lutego Husni Mubarak podał się do dymisji[4][17].

W marcu 2015 roku prezydent Egiptu Abd al-Fattah as-Sisi ogłosił budowę nowej stolicy[17]. Przyczyną przeniesienia stolicy z Kairu do nowego ośrodka są liczne problemy urbanistyczne obecnej stolicy: złe warunki mieszkaniowe, nadmierny hałas i tłok, niedostateczna liczba terenów zielonych, zły stan infrastruktury, brak miejsc pracy[23]. Budowę tzw. Nowej Stolicy Administracyjnej rozpoczęto w 2016 roku[24]. Nowy ośrodek miejski zlokalizowano ok. 45–50 km na wschód od Kairu[4][25][24].

Gospodarka i transport

[edytuj | edytuj kod]

W mieście rozwinął się przemysł spożywczy, włókienniczy, chemiczny, metalowy (w tym hutnictwo żelaza), elektrotechniczny, środków transportu, odzieżowy, skórzany, poligraficzny, meblarski[1][26]. Rozwinięte jest również rzemiosło artystyczne (złotnictwo, wyroby z metalu i safianu, tkactwo, snycerstwo)[1]. W 1903 roku uruchomiono giełdę[27].

Historyczny Kair[a]
Obiekt z listy światowego dziedzictwa UNESCO
Ilustracja
Państwo

 Egipt

Typ

kulturowy

Spełniane kryterium

I, V, VI

Numer ref.

89

Region[b]

Kraje arabskie

Historia wpisania na listę
Wpisanie na listę

1979
na 3. sesji

30°02′40″N 31°14′09″E/30,044444 31,235833

Kair jest węzłem kolejowym i drogowym Egiptu[1]. Obowiązujący układ sieci transportowej stworzyli Brytyjczycy. W latach 50. XX wieku uruchomiono sieć autobusową. Pod koniec lat 70. i 80. rozwinęły się prywatne firmy, oferujące transport taksówkami i minibusami[4]. 27 września 1987 roku uruchomiono w mieście metro[28][25]. Było to pierwsze metro w Afryce. Sieć metra obejmuje trzy linie. Trwa budowa czwartej linii, jej otwarcie ma nastąpić w połowie 2028 roku[28]. Problemem w mieście są liczne korki, wynikające z nadmiernej liczby samochodów. Aby ograniczyć korki i zmniejszyć zanieczyszczenie powietrza, rząd egipski zbudował liczne autostrady, obwodnice i wiadukty, które miały usprawnić komunikację w stolicy[11.2][4]. Sieć autostrad w Kairze nie została ukończona[11.2]. Pomimo obowiązującego zakazu, w Kairze powszechnym środkiem transportu są również wózki ciągnięte przez osły[4]. Główny dworzec kolejowy to Kair Ramsis, otwarty w 1890 roku na miejscu starszego dworca, założonego w 1854 roku[29]. W mieście znajduje się również port rzeczny i międzynarodowy port lotniczy[1], który w 2025 roku obsłużył 30,91 mln pasażerów[30].

Kultura, edukacja i nauka

[edytuj | edytuj kod]
Gmach Opery Kairskiej(inne języki)

Najstarszym uniwersytetem w Egipcie jest sunnicki Al-Azhar[1][2]. Uniwersytet poddano modernizacji w 1961 roku[31]. Zgodnie z tradycją rektor uniwersytetu Al-Azhar jest jednocześnie największym w Egipcie autorytetem w zakresie teologii[2]. Uniwersytet Kairski został założony w 1908 roku[31]. W 1932 roku w mieście założono Akademię Muzyki Arabskiej[32]. W 1950 roku powstał zaś Uniwersytet Ajn Szams[33].

W mieście działają liczne instytuty naukowo-badawcze i muzea[1]. W 1798 roku Napoleon Bonaparte założył w Kairze Instytut Egipski. Instytut ten został odnowiony w 1859 roku przez Muhammada Alego. Narodowy Ośrodek Badań Naukowych został założony w 1939 roku. Na wyspie Az-Zamalik znajduje się Opera Kairska(inne języki)[1][34].

W X wieku przy uniwersytecie Al-Azhar założono pierwszą bibliotekę w Kairze. Biblioteka Al-Azhar została w 1987 roku odnowiona i uchodzi za drugą co do wielkości bibliotekę w Egipcie. W XI wieku w Kairze utworzono Dar al-Ilm (Dom Wiedzy), bibliotekę dostępną dla wszystkich mieszkańców, liczącą kilkaset tysięcy tomów. Najważniejszą biblioteką w Kairze jest Biblioteka Narodowa, założona w 1876 roku.

W 1821 roku w dzielnicy Bulak utworzono pierwszą egipską drukarnię narodową[35].

Turystyka

[edytuj | edytuj kod]

Na początku XXI wieku w mieście zarejestrowano 510 islamskich zabytków, datowanych na okres od X do XV wieku[2]. Historyczna część Kairu (Stary Kair) jest wpisana na Listę światowego dziedzictwa UNESCO[36]. W Al-Fustat zachowały się pozostałości twierdzy rzymskiej. Na wyspie Roda znajdują się fragmenty murów miejskich z bramami, pochodzącymi z VIII wieku[1]. Największym meczetem w Kairze jest meczet Ibn-Tuluna, zbudowany w latach 876–879 z rozkazu kalifa Ahmada Ibn Tuluna[2]. Najstarszym meczetem jest świątynia wzniesiona przez Amra Ibn al-Asa w 641 roku[2]. Z 972 roku pochodzi meczet Al-Azhar[2]. Na terenie lub w pobliżu cytadeli ulokowano szereg meczetów (m.in: Mohammada Alego, Mohammada an-Nasira, Kasr al-Gawhara(inne języki), Seljmana Paszy(inne języki), Szajcha Al-Rifa’iego(inne języki) oraz Sułtana Hasana(inne języki)) oraz mauzoleum Miasta Umarłych(inne języki)[2][11.3]. Zabytkowy jest również suk Chan al-Chalili[22].

W Starym Kairze znajduje się dzielnica koptyjska, w której zachowały się kościoły reprezentujące architekturę wczesnochrześcijańską (m.in: Wiszący, św. Jerzego, św. Sergiusza, Najświętszej Dziewicy(inne języki), św. Barbary(inne języki)), pozostałości po twierdzy Babilon, Muzeum Koptyjskie(inne języki). Ponadto w dzielnicy koptyjskiej znajduje się synagoga Ben Ezry, będąca najstarszą synagogą w Egipcie, datowaną na IX wiek n.e.[11.3].

Gmach Muzeum Egipskiego

Przy Placu Wyzwolenia znajduje się Muzeum Egipskie, założone w 1902 roku[37][38]. W 2024 roku Muzeum posiadało ponad 120 tys. eksponatów[37]. Część eksponatów została przeniesiona do otwartego rok później w Gizie Wielkiego Muzeum Egipskiego[39]. Do Wielkeigo Muzeum Egipskiego przeniesiono również pomnik(inne języki) Ramzesa II z XIII/XII wieku p.n.e., który wcześniej znajdowal się przed dworcem Kair Ramsis[40][41]. W 1872 roku oddano do użytku Pałac Abdeen(inne języki), stanowiący siedzibę władz egipskich do 1952 roku[42][43]. W latach późniejszych w Pałacu założono pięć muzeów: wojskowe, medali i odznak, sreber stołowych, prezentów prezydenckich, dokumentów historycznych[43]. Eksponaty związane z historią współczesną Egiptu znajdują się w zbiorach muzeum w Pałacu Manial(inne języki)[11.3][44]. Ponadto w Kairze znajdują się Muzeum Sztuki Islamu(inne języki) (założone w 1903 roku) i Muzeum Rolnictwa (założone w 1930 roku)[22][45][46].

W 2023 roku miasto odwiedziło 14,9 mln turystów zagranicznych[5].

Zabytkowa część Kairu jest zagrożona zniszczeniem na skutek gwałtownego rozwoju miasta, który doprowadził do zwiększenia hałasu, zanieczyszczeń i zabudowania starej architektury współczesną, negatywnie oddziałujących na stan techniczny zabytków[11.4]. Stopniowej dewastacji ulegają m.in. mury ajjubidzkie zbudowane w latach 1171–1176[11.5]. W 2002 roku w Kairze odbyła się konferencja International Symposium on Conservation and Restoration of Islamic Cairo, w którym podjęto kwestię ratowania dziedzictwa kulturowego Egiptu[11.6]. W 2007 roku rząd egipski zaprezentował plan ochrony części zabytkowej miasta. W 2010 roku powołano Regeneration Project for Historic Cairo. W planie przewidziano przebudowę i zabezpieczenie architektury, zarządzanie i ochronę zieleni miejskiej, ograniczenie smogu i dzikich wysypisk śmieci, walkę z demolowaniem budowli o wartości historycznej, promocję egipskiego dziedzictwa na arenie międzynarodowej rozwój drobnego handlu i tradycyjnego wytwórstwa, stanowiącego element tzw. żywej kultury tradycyjnej. Realizację planu przerwała niestabilna sytuacja polityczna w Egipcie[11.7].

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 Kair [online], encyklopedia.pwn.pl [dostęp 2026-07-25] [zarchiwizowane z adresu 2023-10-30].
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Oxford. Wielka Encyklopedia Geografii., t. Tom 11: Skarby świata: Afryka, Australia i Oceania, Oxford Educational, 2002, s. 17–18, ISBN 83-7425-145-X.
  3. ↑ Cairo In Lines [online], cairo.gov.eg [dostęp 2026-07-27] (ang.).
  4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Cairo [online], britannica.com [dostęp 2026-07-25] (ang.).
  5. 1 2 Nelly Kamińska, Nowe oblicze Kairu. Stolica Egiptu chce na dłużej zatrzymać turystów [online], turystyka.rp.pl, 3 maja 2024 [dostęp 2026-07-25].
  6. ↑ At least 8 killed in building collapse in Cairo [online], apnews.com, 10 grudnia 2024 [dostęp 2026-07-25] (ang.).
  7. ↑ Cairo – World Weather Information Service.
  8. ↑ Cairo, Egypt – climate-charts.com.
  9. 1 2 3 4 5 6 7 8 Magdalena Pinker, Między meczetem a murami, „Pomocnik Historyczny”, II (2), Polityka, 2020, s. 63.
  10. ↑ Al-Azhar University [online], britannica.com [dostęp 2026-07-25] (ang.).
  11. Daria Białobrzecka, Piotr Kołodziejczyk, Krajobraz najstarszych dzielnic Kairu (Egipt). Ochrona ich wartości kulturowej i współczesne zagrożenia, „Topiarius. Studia Krajobrazowe” (2(1)), Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2016.
    1. 1 2 s. 27.
    2. 1 2 s. 30.
    3. 1 2 3 s. 28.
    4. ↑ s. 29.
    5. ↑ s. 35.
    6. ↑ s. 30–31.
    7. ↑ s. 31.
  12. ↑ Baghdad in Islamic History [online], carts.tu.edu.iq [dostęp 2026-07-25] (ang.).
  13. ↑ Łukasz Kutyło, W poszukiwaniu skarbów świata arabskiego. Recenzja książki, Marek M. Dziekan „Złote Stolice Arabów” Wydawnictwo „Czytelnik”, Warszawa 2011, „Władza sądzenia” (1), 2012, s. 193 [dostęp 2026-06-21].
  14. ↑ The Black Death… the story of how plague killed a third of Cairo's population 600 years ago [online], egyptfwd.org, 12 kwietnia 2020 [dostęp 2026-07-25] (ang.).
  15. ↑ Joseph P. Byrne, Encyclopedia of the Black Death, Santa Barbara: ABC-CLIO, 2012, s. 183.
  16. ↑ Egipt. Historia [online], encyklopedia.pwn.pl [dostęp 2026-07-25] [zarchiwizowane z adresu 2025-05-26].
  17. 1 2 3 4 5 6 7 8 20th Century Cairo [online], laits.utexas.edu [dostęp 2026-07-27] (ang.).
  18. ↑ Read About Maadi [online], maadionline.com [dostęp 2026-07-27] [zarchiwizowane z adresu 2016-01-21] (ang.).
  19. 1 2 Cairo War Memorial Cemetery [online], vwma.org.au [dostęp 2026-07-27] (ang.).
  20. ↑ Yiğit Akin, Egypt [online], encyclopedia.1914-1918-online.net [dostęp 2026-07-27] (ang.).
  21. ↑ The Cairo and Tehran Conferences [online], nationalww2museum.org, 20 listopada 2023 [dostęp 2026-07-27] (ang.).
  22. 1 2 3 Wielka Encyklopedia Powszechna PWN, t. 5 In-Kons, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1965, s. 367–368.
  23. ↑ Justyna Urbaniak, Nowe lotnisko dla nowej stolicy Egiptu [online], rynek-lotniczy.pl, 22 listopada 2019 [dostęp 2026-07-25].
  24. 1 2 Katarzyna Łapczyńska, Wielka rewolucja w Egipcie. Nowa stolica, stare problemy [online], wiadomosci.wp.pl, 6 lutego 2022 [dostęp 2026-07-25].
  25. 1 2 Łukasz Pastor, Pierwszy nowy pociąg w kairskim metrze. Będą kolejne [online], rynek-kolejowy.pl, 26 lipca 2015 [dostęp 2026-07-25].
  26. ↑ Egipt. Gospodarka [online], encyklopedia.pwn.pl [dostęp 2026-07-25] [zarchiwizowane z adresu 2025-08-31].
  27. ↑ History [online], egx.com.eg [dostęp 2026-07-25] (ang.).
  28. 1 2 Szymon Zdziebłowski, Metrem pod same piramidy. Kiedy Kair otworzy tę wyjątkową podziemną linię? [online], national-geographic.pl, 4 maja 2026 [dostęp 2026-07-25].
  29. ↑ Mohamed Elshahed, Saving Cairo Station [online], egyptindependent.com, 2 maja 2011 [dostęp 2026-08-02] (ang.).
  30. ↑ Cairo Int'l Airport records 2025 daily traffic peak with 103,000 passengers [online], sis.gov.eg, 25 grudnia 2025 [dostęp 2026-07-25] (ang.).
  31. 1 2 Uniwersytety świata [online], encyklopedia.pwn.pl [dostęp 2026-07-25] [zarchiwizowane z adresu 2025-08-18].
  32. ↑ Egipt. Nauka [online], encyklopedia.pwn.pl [dostęp 2026-07-25] [zarchiwizowane z adresu 2025-08-31].
  33. ↑ History [online], net.shams.edu.eg [dostęp 2026-07-25] [zarchiwizowane z adresu 2008-07-31] (ang.).
  34. ↑ Opera Kairska [online], culture.pl [dostęp 2026-07-25].
  35. ↑ Ewa Piotrowska, Biblioteki i bibliotekarstwo we współczesnym Egipcie [online], ebib.pl, 2008 [dostęp 2026-07-25].
  36. ↑ Historic Cairo [online], whc.unesco.org [dostęp 2026-07-25] (ang.).
  37. 1 2 Leszek Zinkow, Kilka uwag i obserwacji dotyczących digitalizacji i udostepniania online kolekcji muzealnych na przykładzie zbiorów zabytków starożytnego Egiptu, „Rocznik Filozoficzny Ignatianum”, 30 (1), 2024, s. 14.
  38. ↑ Egyptian Museum Cairo [online], egyptianmuseumcairo.eg [dostęp 2026-08-02] (ang.).
  39. ↑ Agnieszka Kazimierczuk, Wielkie Muzeum Egipskie otwarte dla zwiedzających. Po 20 latach budowy [online], historia.rp.pl, 1 listopada 2025 [dostęp 2026-08-02].
  40. ↑ Kirsten Romey, 3,000-Year-Old Colossal Pharaoh Statue Moved to New Home [online], national-geographic.com, 25 stycznia 2018 [dostęp 2026-08-02] (ang.).
  41. ↑ Kaine Pieri, Wielkie Muzeum Egipskie: Niewidziane dotąd skarby Tutanchamona wreszcie na wystawie [online], bbc.com, 1 listopada 2025 [dostęp 2026-08-02].
  42. ↑ Yomna El-Saeed, Abdeen museums to open soon [online], thefreelibrary.com, 2013 [dostęp 2026-08-02] (ang.).
  43. 1 2 Pałac Abdeen [online], egylogia.pl, 2 października 2021 [dostęp 2026-08-02].
  44. ↑ Manial Palace Museum [online], egymonuments.gov.eg [dostęp 2026-08-02] (ang.).
  45. ↑ Timeline [online], miaegypt.org [dostęp 2026-08-02] (ang.).
  46. ↑ Agriculture Museum [online], sis.gov.eg, 22 maja 2022 [dostęp 2026-08-02] (ang.).
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kair&oldid=80471502”