Cairo
.jpg)
| Part of | Lower Egypt  |
|---|---|
| Inception | 6 Maraam 969 |
| Official name | القاهرة |
| Native label | القاهرة |
| Official language | Arabic |
| Continent | Africa |
| Country | Egypt |
| Capital of | Egypt |
| Located in the administrative territorial entity | Cairo Governorate |
| Located in or next to body of water | Nile |
| Located in/on physical feature | Lower Egypt |
| Coordinate location | 30°2′40″N 31°14′9″E |
| Head of government | Ibrahim Saber |
| Member of | Creative Cities Network, Organization of World Heritage Cities |
| Significant event | Siege of Cairo, Capture of Cairo, plague epidemic |
| Postal code | 11511–11668 |
| Official website | https://www.cairo.gov.eg/ |
| Hashtag | Cairo |
| Has characteristic | primate city |
| History of topic | history of Cairo, timeline of Cairo history |
| Economy of topic | economy of Cairo |
| Time of earliest written record | 969 |
| Local dialing code | 02 |
| Category for maps or plans | Category:Maps of Cairo |
Cairo də shima bərni kura lardə Egypt ye kuru Gomnati Cairo ye. Shidə fato am miliyon 9.8 ma kozənaye.[5] Shidə kuru nasha bərni kura Africabe-a, dunya Arabbe-a, Middle East-ayen. Nasha kura Cairo ye də shima bərni kura dinalan nəm nguwu am miliyon 22 ma kozəna.[4] Nasha do Cairo ro waljin də kawu kərmai kərmaiye-a badiyaram kərmai kərmaiye Egypt kureye-a lan napsana c. Saa 6000 kozənadən, futu shi gar kura Gizabe pyramidbedə a kuru bərnia kurebe Memphis a Heliopolis adə kuro suro bərnidəben kasharu.
Batawu Nile Delta yen kara, bərni buroyedə shima Fustat.[7][8] Ngawo adəyen, Cairo də suro saa 969 lan kokkatə.[9] Daren Fustat'a naptə bərni kurayen gozəna zaman Ayyubid-a Mamluk-ayen (karnu kən 12-16).[10] Cairo də tussunaman dawudi siyasabe a adabea ro walzəna, kuru shiro "bərni minaret duwube" gulzayin sau nəmngəwu fasal garbe kərmusələmbe nankaro. Cairobe dawudi gargammabedə shiro daraja Heritage Dunyabe suro saa 1979ben cedo.[11] Bərnidə dawudi kungənaye'a kasuwu'a, ilmu zamtəye'a, kuru fato Cairo Symphony Orchestra'a Cairo Opera House'a yero gotəna, amma Academy of Arts də ilmu kisandi kuruye cin.
Cairo də shima fato jami'a Egypt ye dinaye, Al-Azhar University, jami'a dinaye dinaye fal,[15] kuru shima fato fim-a kaiyya-aye dinaye kurawo Africa-a dunya Arabbe-a lan.[16] Hawarra dinaye kada, kasuwu'a, kuru karafka'a də headquarter nza Cairo lan mbeji, alamanna headquarter Arab League yeyi, kuru ofiswa nasha karapka nəlewa dunyabe'a, karapka kəmbu'a bare'a, karapka maara samiye dunyabe'a, kuru United Nations Development Programme'a.[17][18][19]
Cairo də bərni kura dunyabe kuru bərni kura gade so yeyi, awo kada banna suwudin kuru amsoye lezayin.[20][21] Cairo Metro də, 1987 lan katəna də, shima nizam metroye dinaye Africa lan,[22] kuru suro metro mewun lokko uwuyen zauro jama'a dunyalan,[23] am biliyon 1 ma kozəna [24] saa woson lezayin. Shi arziyi Cairo ye də shima buro salak ye suro Middle East yen saa 2005 lan, Foreign Policy's Global Cities Index lan, kuru buro salak lan Africa lan suro saa 2025 yen futu International Monetary Fund ye bayanzəna yedai, kuru shima na do am lardə diyaye'a kasuwuro yikoye. na do.[30][31]
Ilmu asalbe
[yasa | usullu yasa]Su Cairo də təlam Arabic al-Qāhirah (القاهرة) lan gowotə, ma'ananzə 'Kənasartəma' au 'Kənasartəma', Kalifa Fatimiye al-Mu'izz shiro co ngawo bərnidə bərni kura kərmai Fatimiye ro koktənayen. Sunzə kamildə shima al-Qāhirah al-Mu'izziyyah (القاهرة المعزيّة), maananzə 'Kənasar al-Mu'izzbe'.[32] Kuruson dalil shi dunya Marsbedə, shi dəwo təlam Arabicben notənadə su jili an-Najm al-Qāhir (النجم القاهر, 'shi shillewu kənasartəma'), loktu bərnidəga koktənadən cijin.[33]
Am Egyptbedə ngəwusoro Cairo dəga Maṣr lan bowozayin (IPA: [mɑsˤɾ]; مَصر), su Arabic Egyptbe Egypt kəlanzəro, faida bərnidəbe lardədəro duno cin.[34][35]
Su Copticbe kada mbeji bərnidəro. Tikešrōmi (Coptic: Ϯⲕⲉϣⲣⲱⲙⲓ Coptic dareye: [dikɑʃˈɾoːmi]) suro kitawu 1211ben tawattəgəna Shahid John Phanijoitbe kuru shidə maananzə 'kam namtəma',- break', kuru ⲣⲱⲙⲓ, 'kam'), Arabic al-Qāhirah'a samun, au Arabic قَصْر الرُوم lan gowotə (qaṣr ar-rūm, "castle Romanbe"), su gade Babylonbe Fortress Cairo kurebedə.[36] Su Arabic ye də sha ⲧⲡⲟⲗⲓⲥ ϯⲣⲉϥϭⲣⲟ lan bowotin, "bərni kənasartəma də" suro Coptic antiphonary yen.[37]
Jili Khaironbedə (Coptic: ⲭⲁⲓⲣⲟⲛ) suro kitawu Coptic zamanben tawattəgəna Ⲡⲓⲫⲓⲣⲓ ⲛ̀ⲧⲉ ϯⲁⲅⲓⲁ ⲙⲙⲛ Ⲃⲉⲣⲏⲛⲁ (Hawar Saint Verinabe). su gade shidoni su Greekbe Heliopolis (Ήλιούπολις) lan fəlangzənadə.[36] Am laaye kambiwuzana kəla Mistram (Ⲙⲓⲥⲧⲣⲁⲙ Coptic dareye: [Coptic dareye]) au Nistram (Coptic dareyedə: shidə su bərni kura lardə Abbasidbe al-Askarbe.[39] Ⲕⲁϩⲓⲣⲏ (Kahi•ree) shima su Arabicbe zamanbe nowatawo (gadedə sandima Ⲕⲁⲓⲣⲟⲛ [Kairon] kuru Ⲕⲁϩⲓⲣⲛ [Kahira] maananzə kəngalbe zamanbe. Am laaye kambiyi sadəna kəla shidə su am Egyptbe dəwo kəlanzən Cairo gartənadəbe, amma zaumaro shauwa sau shi su adə suro Hieroglyphic au Demoticben tawattəgənyi, attəson yayi kulashiwu laa, misallo Paul Casanova yeyi, shiga dawari ilmube jireye ro gozana.[36] Cairo də sha Ⲭⲏⲙⲓ lan bowotin (Coptic dareye: [ˈkɪmi]) au Ⲅⲩⲡⲧⲟⲥ (Coptic dareye: [ˈɡɪpdos]), ma'ananzə Egypt suro Coptic yen, futu Arabic lan bowotin yeyi.
Am Alexandria yedə yimlan bərnidə'a Cairo lan bowozayin (IPA: [ˈkæjɾo]; Arabic Egyptbe: كايرو).[40]