Lezen zonder wekker

‘An hour, once it lodges in the queer element of the human spirit, may be stretched to fifty or a hundred times its clock length.’ (Virginia Woolf, Orlando)

In de wekelijkse Books Briefing van The Atlantic schrijft redacteur Boris Kachka over een menselijke eigenschap die ook in het smartphonetijdperk overeind blijft: we houden van een uitdaging. Het internet bulkt van de virale competities, de gegamificeerde gezondheidsapps, de zelfoptimalisatie. En zelfs wie de verleiding van schermen weerstaat — door bijvoorbeeld boeken te lezen — doet dat steeds vaker met een competitieve inslag. Kachka haalt Walt Hunter aan, een literatuurprofessor aan Case Western Reserve University, die een experiment opzette: hij liet zijn studenten volledige boeken lezen in plaats van korte fragmenten.

Het resultaat was studenten die wél lazen, obscure passages konden benoemen zonder aantekeningen, en die — belangrijker nog — het gevoel hadden iets te ervaren wat scrollen op hun telefoon niet kon evenaren. Voor wie geen professor heeft om structuur te bieden, verwijst Kachka naar een ander stuk in The Atlantic, van Bekah Waalkes, die boeken aanraadt die je tussen de dagelijkse bezigheden door kunt lezen. Haar advies: je hoeft niet te kiezen tussen strikte leesdoelen en het lezen helemaal opgeven. Een paar minuten per dag en een paar nieuwe gewoontes volstaan. Kachka sluit af met een oproep die klinkt als die van een fitnessinstructeur: plan leestijd in. Zet een timer. Duik erin.

Please, dacht ik, nee, nee, nee.

Als je een timer moet zetten om te lezen, hou je dan wel van lezen? Ik begrijp dat mensen tijd tekort komen, dat de dagen volgepropt zijn met werk en kinderen en boodschappen en het eeuwige scrollen dat als een magneet aan onze vingers trekt. Ik weet dat leestijd inplannen voor sommigen het verschil maakt tussen wel en niet lezen.

Toch is wat Kachka beschrijft niet lezen. Het is een taak afvinken. Het is lezen als onderdeel van een to-dolijst, ergens tussen de was ophangen en de mails beantwoorden. En lezen — echt lezen — is precies het tegenovergestelde van een timer. Echt lezen is de tijd uit het oog verliezen.

Ik denk aan mezelf als kind. Een boek op schoot, benen onder me gevouwen op de bank. Mijn moeder die me riep. Eén keer, twee keer. Ik hoorde haar gewoon niet, zo opgeslorpt door het verhaal was ik, in een wereld die haast even echt aanvoelde als de woonkamer om me heen. De tijd was verdwenen. Er bestond geen klok meer.

Dat is wat een boek kan doen als je het de ruimte geeft. Het trekt je uit je eigen leven en zet je even ergens anders neer. Niet efficiënt, niet geoptimaliseerd, niet in hapklare brokken tussen twee boodschappen door. Maar volledig. Zoals Hunter het zelf zegt: je bent niet aan het word-maxxen. Je bent bezig met iets wat zijn eigen rechtvaardiging draagt.

Soms denk ik dat het probleem niet is dat we te weinig tijd hebben om te lezen, maar dat we zijn vergeten hoe overgave voelt - iets doen zonder doel, zonder resultaat, zonder timer die ons terugfluit naar de werkelijkheid. Lezen is geen praktijk die je moet inplannen. Het is veel mooier dan dat: het is een verdwijning die je moet toelaten.

Zet dus geen wekker. Verdwijn gewoon.

Laat een reactie achter