Behalve steeds opnieuw, opnieuw

Daarnet vernam ik dat dichteres en schrijfster Lieke Marsman gisteren is overleden. Ze werd vijfendertig jaar. Er ging een schokgolf door mijn lichaam toen ik het nieuws hoorde. Ik heb haar gelezen, veel van haar gelezen, en daardoor lijkt het altijd alsof je iemand een beetje kent, toch zeker iemand die zo open over haar leven en ziekte schreef als Marsman.

Vijfendertig. Dichter des Vaderlands, Constantijn Huygensprijs, een van de meest gevierde stemmen van haar generatie — en vijfendertig jaar. Volgende week zou haar nieuwe boek verschijnen. De dichter en de duivel. Ze heeft het niet meer meegemaakt.

Ik hield van haar gedichten. Van de manier waarop ze het grote en het kleine met elkaar verbond — klimaat, ziekte, de wereld, het lichaam, alles tegelijk. Maar wat me het meest raakte, waren haar volharding en haar openheid. Ze hoorde in 2018 dat ze kraakbeenkanker had en ongeneeslijk ziek was. Ze verloor een arm, maar ze bleef schrijven. In De volgende scan duurt vijf minuten zette ze tien gedichten en een essay naast elkaar over hoe een ziek lichaam zich verhoudt tot een zieke wereld.

DE VOLGENDE SCAN DUURT VIJF MINUTEN

Op het internet gebeurt een hele hoop

Voor wie niet wenst te rouwen

Is elke zucht een afleiding

Wapperende longtumoren

De man in de straat

Heeft altijd gelijk

De natiestaat is uitgekleed

Door zijn tegenstanders

Daarna uitgehoereerd

Door zijn voorstanders

De man in de straat

Heeft altijd gelijk

Het nieuws herhaalt zich

Een ritme bestaat uit drones

De meester is een oncoloog

Er is niets wat ik nog wil zien

Behalve steeds opnieuw, opnieuw

Een nieuwe dag met jou

De mri-tunnel praat

De volgende scan duurt vijf minuten

In een leeg hoofd ontstaat poëzie

Contrastvloeistof

De geur van narcose

Een strandbal in je neus

Een trefbal in je maag

In een leeg hoofd ontstaat poëzie

Een ritme hapert

Het nieuws herhaalt zich

Taal zonder ruis

Kanker zonder catharsis

Er is niets wat ik nog wil zien

Behalve steeds opnieuw, opnieuw

Een nieuwe dag

© 2018, Lieke Marsman

Uitgeverij Pluim, Amsterdam/Antwerpen

Vorig jaar nog, in Op een andere planeet kunnen ze me redden, schreef ze dagboekfragmenten over haar nakende dood, over religie, over wat het betekent te willen blijven leven als de artsen je al lang hebben opgegeven.

“Wie bepaalt wat zinloos lijden is, en wat niet? Wat als het voor mij heel veel zin heeft om tot het einde toe de zwaarste behandelingen te ondergaan, mee te doen aan medische onderzoeken, of zelfs middelen tot me te nemen die alleen nog maar op muizen zijn getest? Wat als dat is hoe ik – linksom of rechtsom – wil sterven? Omdat mijn kwaliteit van leven niet wordt bepaald door de afwezigheid van lijden maar door de aanwezigheid van hoop?”

In dat ene gedicht — de scan die vijf minuten duurt, de mri-tunnel die praat, de contrastvloeistof — voelt de slotstrofe als een mokerslag: Er is niets wat ik nog wil zien / Behalve steeds opnieuw, opnieuw / Een nieuwe dag met jou, dicht ze eerst. En dan, in de laatste strofe, valt met jou weg.

Zomaar: een nieuwe dag, en hoe ze daar ook al dankbaar voor zou zijn, zelfs als ze die dag alleen zou moeten beleven.

Rust zacht, Lieke Marsman.

Laat een reactie achter