De Brabantse paradox: waarom een regionale omroep de nieuwsreuzen verslaat in de race om AI-distributie

Drie conclusies

• Omroep Brabant haalt met 86 punten de hoogste score voor gereedheid voor externe AI-distributie, vóór FD, NOS en NRC.

• De benchmark beloont bewust organisaties die externe AI-agents toelaten en hun journalistiek machineleesbaar maken, terwijl een gesloten strategie technisch volwassen en economisch rationeel kan zijn.

• Omroep Brabant wil niet dat AI-bots de eigen kanalen vervangen, maar bereidt de omroep zich wel voor op een distributielaag die zij waarschijnlijk niet zelf kan beheersen.

Voor veel nieuwsorganisaties is AI een dief die door het raam probeert binnen te klimmen. Voor Omroep Brabant is het eerder een nieuwe postbode. Dat verklaart de opvallendste uitkomst van mijn Dutch News AI Distribution & Agent Readiness Benchmark (onderaan het artikel te downloaden), waarin tien nieuwsmerken zijn vergeleken. Omroep Brabant eindigt daarin op de eerste plaats met 86 van de 100 punten, boven FD met 77, NOS met 76 en NRC met 73.

Die ranglijst vraagt wel om een belangrijke precisering. Mijn benchmark meet geen algemene AI-volwassenheid, maar beoordeelt hoe goed een nieuwsorganisatie is voorbereid op een toekomst waarin externe AI-agents een zelfstandige distributielaag vormen. Kan een externe agent de journalistiek vinden, interpreteren, actualiseren en citeren? En kan de organisatie de toegang, rechten, correcties en bronherkomst beheersbaar houden? Die invalshoek is bewust gekozen en geen neutrale natuurwet.

De totaalscore beloont organisaties die AI-zoekdiensten en door gebruikers aangestuurde agents toegang geven, journalistiek machineleesbaar structureren en agents controleerbare taken laten uitvoeren. Een uitgever die agents blokkeert om betaalde distributie, intellectueel eigendom of de directe publieksrelatie te beschermen, scoort daardoor lager. Dat hoeft niet te betekenen dat die uitgever technisch achterloopt. Die kiest gewoon voor een andere optimalisatie.

Om strategie en technische capaciteit beter uit elkaar te houden, heb ik daarom een tweede perspectief toegevoegd. Een afzonderlijke technische en redactionele index beoordeelt alleen de vindbaarheid, metadata, bronherkomst, dossiers, uitvoerbaarheid van taken en governance. Ook daarin staat Omroep Brabant bovenaan, met 94 van de 100 punten. NOS volgt met 87, terwijl NRC en RTL Nieuws beide op 79 uitkomen.

De Brabantse voorsprong blijft dus bestaan, maar wordt kleiner. Het verschil in de totaalscore ontstaat mede doordat Omroep Brabant externe AI-agents brede toegang geeft en zijn infrastructuur daar actief op inricht. Het AD, de tiende titel in de vergelijking, maakt dat onderscheid niet goed zichtbaar. Die titel blijft met 54 punten duidelijk achter op het gebied van externe AI-distributie. Het gedeelde DPG-crawlerbeleid blokkeert namelijk belangrijke AI-zoekagents, zoals blijkt uit een Nederlandse meting van robots.txt-bestanden. Dat is niet per definitie een technische achterstand, maar een concernbrede keuze voor controle over distributie en intellectueel eigendom.

Bij Omroep Brabant is de keuze voor openstelling voor AI geen technisch ongeluk. “Wij geloven heilig dat wij uiteindelijk contentleverancier en dataleverancier voor AI-platforms zullen zijn,” zegt hoofdredacteur Renzo Veenstra. “Je kunt doen wat je wilt, maar het gaat gewoon gebeuren.” Dat klinkt als overgave, maar zo bedoelt hij het nadrukkelijk niet: “Ja, we stellen ons open. Maar nee, we hopen niet dat dat dé toekomst voor ons is.”

Omroep Brabant wil het publiek rechtstreeks blijven bereiken via de website, app, radio, televisie en sociale kanalen. De omroep accepteert alleen dat een groeiend deel van de informatieconsumptie zich waarschijnlijk naar AI-interfaces verplaatst. “Als publieke organisatie, publiek gefinancierd, willen wij een bijdrage leveren aan betrouwbare informatie in AI-machines. Dus zetten wij onszelf daarvoor open.”

Die keuze is zichtbaar in de infrastructuur. De site laat belangrijke AI-crawlers toe en een uitgebreide llms.txt verwijst systemen naar dossiers, gemeentepagina’s, thema’s, audio en video. De omroep publiceerde bovendien een prompt waarmee gebruikers ChatGPT dagelijks een briefing kunnen laten samenstellen op basis van de eigen net-binnenpagina. Dat is geen afscheid van de eigen distributie, maar een poging om niet onzichtbaar te worden in de interface van iemand anders.

Veenstra ziet ook de prijs van die keuze. “Met lede ogen moeten wij accepteren dat ook wij onze distributie mede door AI-chatbots zullen laten doen.” Het woord ‘mede’ is essentieel. Wanneer het volledige antwoord in de chatbot verschijnt, hoeft de gebruiker Omroep Brabant niet meer te bezoeken, waardoor zowel de directe publieksrelatie als de herkenbaarheid van het merk verzwakt.

“Het is niet heel goed voor onze merkbekendheid,” zegt Veenstra. “We zoeken naar methoden om die merkbekendheid binnen die bots toch tot zijn recht te laten komen. Maar we accepteren dat het zo is en bereiden ons erop voor.” Daarin schuilt de Brabantse paradox: juist door een deel van de controle over de distributie los te laten, probeert de omroep invloed te houden op z’n positie in de volgende informatie-interface.

De regionale vergelijking laat vooral zien hoe uitzonderlijk die keuze is. Omroep Brabant heeft met 86 punten een ruime voorsprong van twintig punten op RTV Oost. De andere twaalf omroepen vormen een veel compacter peloton met scores tussen 52 en 66 punten.

Ook hier vertelt de totaalscore niet het hele verhaal. RTV Oost bouwde met jOost de sterkste eigen, begrensde AI-assistent, maar geeft externe agents minder toegang tot de hoofdwebsite. NH Media en Omrop Fryslân beschikken over een sterke technische en redactionele informatiebasis, zonder een vergelijkbare publieke strategie voor externe agents. Andere omroepen richten zich vooral op metadata, dossiers, apps of governance.

Er bestaat dus geen gezamenlijk regionaal publiek beleid voor distributie via externe AI-agents. De omroepen kiezen tussen brede toegang voor externe agents, een eigen gecontroleerde interface en verdere optimalisatie van bestaande kanalen.

De publieke financiering maakt de Brabantse keuze makkelijker vindt de hoofdredacteur van Omroep Brabant. “Wij zijn betaald met belastinggeld,” zegt Veenstra. “Dus hartstikke goed dat wij zo neutraal en feitelijk mogelijk journalistiek kunnen leveren aan iedereen die het wil lezen.”

Die openheid kent wel een grens. Omroep Brabant wil vindbaar zijn wanneer een burger een chatbot raadpleegt, maar niet gratis bijdragen aan het trainen van de onderliggende modellen. “Wij staan open voor onze content, maar niet voor het trainen van de taalmodellen. Als publieke organisatie mag je niet dienstbaar zijn aan het maken van winst door derden.”

Omroep Brabant liet de website eerder ook extern beoordelen. De eerste score lag volgens Veenstra rond de 80. Nadat voorzieningen waren meegeteld die de test had gemist, kwam de score boven de 90 uit. Ik heb dat rapport niet gezien, dus de uitkomsten kan ik niet vergelijken. Maar de richting lijkt dezelfde.

Toch is de omroep nog niet volledig voorbereid op distributie via externe agents. Er ontbreekt een machineleesbare rechtenlaag die vastlegt wanneer AI-systemen mogen zoeken, ophalen, samenvatten, citeren of content commercieel mogen hergebruiken. “Dat hebben we nog niet gebouwd,” erkent Veenstra.

Daar ligt wellicht de volgende stap voor de omroep: niet alles openen en ook niet alles blokkeren, maar de techniek zo inrichten dat de organisatie strategisch kan bepalen wie toegang krijgt en verschillende vormen van AI-gebruik afzonderlijk kan aansturen. Omroep Brabant staat niet bovenaan omdat het hoopt dat AI-bots de eigen kanalen vervangen. Het staat bovenaan binnen een benchmark die één specifieke toekomst meet: nieuwsorganisaties als betrouwbare bronnen achter antwoorden die steeds vaker verschijnen in de interface van iemand anders.

De benchmark is hieronder te downloaden.