Mọi việc rồi sẽ tốt đẹp hơn?

Tuần qua, nhân ngày Daffodil Day - Ngày Hoa Thủy Tiên tôi tranh thủ ghé qua Garden of Hope. Giữa những ngày cuối đông, hàng chục ngàn bông hoa thủy tiên được cắm cẩn thận trong những chiếc bình thủy tinh và xếp kín trên mặt đất thành những tấm thảm vàng ươm. Những bông hoa vàng còn xuất hiện trong công viên, trước cửa các trung tâm thương mại, trên những chiếc xe cút kít sơn xanh.

Đây là một hoạt động gây quỹ thường niên dành cho những người bị ảnh hưởng bởi ung thư.

Tôi chọn một bình thủy tinh, chụp một tấm ảnh và gửi về cho một người bạn: “Đừng lo lắng quá nha. Mọi việc rồi sẽ tốt đẹp hơn.”

Mới hồi đầu tuần, tôi cũng nhận được một tin nhắn đầy an ủi như vậy từ một người bạn thân:

“Mùa xuân sắp đến rồi. Mọi thứ sẽ tốt đẹp hơn!”

—

Chắc bạn cũng từng nói: “Mọi việc sẽ tốt đẹp hơn” với ai đó: một người bạn vừa thi rớt, một đồng nghiệp mới mất việc, người bạn cùng phòng vừa chia tay người yêu, hay một người thân vừa nhận kết quả xét nghiệm không tốt,... Có những lúc chẳng biết nói gì khác, chúng ta nói nó như một cách đặt tay lên vai người đối diện: Rồi sẽ ổn thôi. Cũng có khi, bạn tự thì thầm câu nói đó với chính mình trong những đêm mất ngủ, giữa một chặng đường mù mịt không biết đi về đâu.

Nhưng có bao giờ bạn tự hỏi: liệu điều đó có thật không?

Thường thì cuộc sống luôn có những chặng dừng chân để chúng ta có thời gian cảm thấy dễ thở hơn. Lần thi sau kết quả khá hơn lần trước. Một công việc mới xuất hiện. Một nỗi đau tưởng như không thể vượt qua rồi cũng nguôi khoai theo năm tháng. Nếu bạn nhìn lại một chuyện từng khiến mình mất ngủ sau năm năm, nhiều khi bạn sẽ ngạc nhiên vì bây giờ phải cố gắng lắm mới nhớ được cảm giác tồi tệ của mình lúc đó.

Nhưng có những lúc, mọi việc sẽ không tốt đẹp hơn.

–

Mọi việc không tốt đẹp hơn với Ned, một ông lão đã 84 tuổi đang ở trong một trung tâm săn sóc cuối đời vì chứng suy tim của ông ngày càng nặng. Ông biết rõ căn bệnh của mình và biết mình không còn nhiều thời gian. Một buổi tối, một nhân viên chăm sóc thấy ông ngồi khóc trong phòng và hỏi ông đang buồn chuyện gì.

Ned, với khiếu hài hước tuyệt vời, đã dành cả đời để sưu tầm chuyện cười. Ông nhớ hơn một nghìn câu chuyện. Tự nhiên tối hôm ấy ông bỗng cảm thấy đau lòng với ý nghĩ tất cả những câu chuyện cười ấy sẽ chết cùng ông.

“Các cháu của tôi sẽ không bao giờ được nghe chúng.’’

Người nhân viên đã đưa cho ông một cuốn sổ, một cây viết và đề nghị ông viết lại những câu chuyện cười. Với niềm vui và sự hào hứng, Ned cẩn thận viết những câu chuyện cười đầy các trang giấy. Tuy nhiên, đến khi được cho cuốn sổ thứ hai, ông đã quá yếu để có thể tiếp tục ngồi viết. Vì vậy, các nhân viên chăm sóc bệnh nhân giai đoạn cuối đã thay phiên nhau ngồi bên giường ông, ghi chép lại những gì ông đọc. Khoảng một tuần sau đó, Ned đưa ra một yêu cầu khác thường. “Tôi muốn biểu diễn hài độc thoại.”

Nhóm chăm sóc đã nhiệt tình đồng ý. Tinh thần của ông phấn chấn hẳn lên trong vài ngày tiếp theo khi ông chuẩn bị. Ba ngày sau, chiếc giường của ông được đẩy ra hành lang để những nhân viên và bệnh nhân khác có thể tụ tập lại để nghe Ned biểu diễn. Từ trên giường bệnh, một người đàn ông 84 tuổi sắp chết say sưa kể những câu chuyện cười ông đã dành cả đời để sưu tầm. Mọi người cười nghiêng ngả, còn Ned cũng rạng rỡ niềm vui.

Xét theo cách chúng ta vẫn thường dùng câu “Mọi việc rồi sẽ tốt đẹp hơn”, rõ ràng chẳng có gì trong cuộc đời của Ned tốt đẹp hơn cả. Trái tim ông không khỏe lại, căn bệnh không biến mất, và cái chết vẫn đến.

Nhưng ngắm nhìn Ned trong những ngày cuối cùng, không ai có thể phủ nhận ông vẫn tràn ngập hy vọng. Vào khoảnh khắc biểu diễn hài độc thoại và những ngày trước đó, Ned đã trao tặng cho khán giả, và chính bản thân mình, món quà ý nghĩa nhất mà ông có thể tưởng tượng.

Câu chuyện về Ned được nhà tâm lý học David Feldman và các cộng sự ghi lại khi nghiên cứu về hy vọng ở những bệnh nhân mắc bệnh hiểm nghèo. Tôi đọc nó trong một bài viết của Feldman và Benjamin Corn về một điều tưởng như rất đơn giản: hy vọng thực sự là gì?

—

Chúng ta thường nghĩ hy vọng gần giống như sự lạc quan, khi chúng ta tin rằng dù hiện tại có tệ đến đâu, rồi mọi chuyện cũng sẽ tốt đẹp hơn.

Nhưng hy vọng và lạc quan không hoàn toàn giống nhau.

Lạc quan hướng chúng ta về một kết quả tốt đẹp. Nó nói với chúng ta rằng “sau cơn mưa trời lại sáng”, rằng người mất tiền rồi sẽ kiếm lại được, người chia tay rồi sẽ gặp người tốt hơn,… Những niềm tin ấy đôi khi giúp chúng ta đi qua một ngày khó khăn.

Nhưng không phải lúc nào chúng ta cũng có lý do để tin rằng mọi chuyện rồi sẽ tốt đẹp theo cách mình mong muốn. Có những mất mát không thể lấy lại, những căn bệnh không chắc sẽ khỏi, những lựa chọn không thể làm lại và những hoàn cảnh mà chính chúng ta cũng không biết rồi sẽ đi về đâu. Khi ấy, câu nói “mọi chuyện rồi sẽ ổn” có thể trở thành một lời hứa mà chính mình cũng không tin.

Hy vọng vẫn có thể tồn tại trong những hoàn cảnh như vậy. Nó không cần một lời đảm bảo rằng câu chuyện sẽ kết thúc có hậu. Hy vọng thường xuất hiện khi con người vẫn còn một điều có ý nghĩa để hướng tới, nhìn thấy một con đường để tiến lên và cảm thấy mình vẫn có khả năng làm một điều gì đó.

Ned có cả ba điều đó. Ông không còn con đường nào dẫn đến điều ông có lẽ mong muốn nhất là được sống lâu hơn. Nhưng ông vẫn còn một điều có ý nghĩa để hướng tới, vẫn tìm được cách thực hiện nó, và vẫn làm được trong những ngày còn lại.

Một con đường đã đóng không có nghĩa mọi con đường đều đóng.

Có thể công việc lý tưởng bạn đang chờ đợi sẽ đến hoặc không đến, người bạn thương sẽ có quay về hoặc không, hay nỗi lo lâu của bạn sẽ còn kéo dài nhiều ngày nữa. Có những thứ chúng ta sẽ sửa chữa được, nhưng cũng có những thứ ta phải học cách sống chung hoặc cuối cùng phải buông tay.

Nhưng con người rất dễ nhầm lẫn giữa điều đang xảy ra với điều sẽ mãi mãi xảy ra.

Không có gì đảm bảo ngày mai sẽ mang đến một kết thúc có hậu. Nhưng ngày mai vẫn là một phần của những gì chưa xảy ra. Vẫn còn những người chúng ta chưa gặp, những điều chưa thử và cả những con đường mà từ vị trí hôm nay chúng ta chưa thể nhìn thấy.

Vì vậy, chúng ta không cần cố thuyết phục mình rằng mọi việc rồi sẽ tốt đẹp hơn. Thay vào đó, có ba câu hỏi thực tế hơn để tự hỏi:

Tôi còn điều gì thực sự muốn hướng tới?

Nếu con đường này không còn khả thi, liệu còn một con đường nào khác?

Và trong hoàn cảnh hiện tại, có điều gì - dù rất nhỏ - tôi vẫn có thể làm?

Hy vọng có thể bắt đầu từ đó.