Làm thế nào để cầu toàn

Đầu tiên, tôi phải thú nhận rằng tôi là một người thích sự hoàn hảo. Ai mà không thích sự hoàn hảo chứ.

Một người bạn từng chẩn đoán vui là tôi bị OCD sau khi chứng kiến tôi luôn dành thời gian để sắp xếp lại chén đũa, ly tách trong tủ bếp nhà anh ấy ngay ngắn vì tôi không ưng sự lộn xộn mỗi khi nhìn vào tủ. Tôi cẩn thận canh lại khung tranh bị treo hơi lệch trong phòng khách và khi tôi phụ trồng lại cây trong vườn, anh ấy còn nhận thấy là tôi chỉ chọn những chiếc chậu gốm cùng màu để trồng húng lủi, những chiếc chậu nhựa đen cùng cỡ để trồng xà lách, hoa hồng phải tỉa cùng độ cao và hoa cúc phải được trồng ngay ngắn dọc theo hai bên lối đi.

Nếu bạn theo dõi The New Page một thời gian, bạn sẽ thấy tôi có xu hướng trình bày trang ngăn nắp và dành thời gian để thay ảnh bìa những bài viết cũ. Tôi đưa các bài viết vào từng nhóm chủ đề rõ ràng và liên kết chúng với nhau để dễ tham khảo. Đó không phải là chiến lược nội dung hay kỹ thuật SEO gì cả. Chỉ đơn giản là sự nhạy cảm cao độ với các thứ “không vừa mắt” đang thúc đẩy tôi sắp xếp chúng mỗi ngày.

Bộ não của những người cầu toàn giống như một chiếc máy quét tia X giúp ta nhìn thấy một lỗi đánh máy trong văn bản mười trang, một khung ảnh lệch vài milimet hay một câu văn chưa đủ thuyết phục ngay lập tức. Sự nhạy cảm này là một món quà cho công việc, nhưng lại là điểm trừ cho sự thảnh thơi.

Tôi vẫn còn những thứ bạn không nhìn thấy: một bài viết có thể bị tôi giải phẫu tới lui hàng chục lần trước khi bấm nút đăng, và vài chục bài viết khác vẫn đang nằm trong thư mục lưu trữ vì tôi chưa thấy chúng đủ chín để dọn ra. Bạn có thể hình dung tính cách này sẽ làm tôi mất thời gian đến mức nào trong công việc hàng ngày của mình.

Dù vậy tôi vẫn không nghĩ cầu toàn là một tính xấu, bất chấp việc có vô số quyển sách hay bài viết đang hướng dẫn chúng ta cách bớt cầu toàn. Nếu bác sĩ phẫu thuật cho tôi là một người cầu toàn, tôi sẽ rất yên tâm. Nếu người sửa xe cho tôi cầu toàn, tôi thậm chí còn mong họ kỹ lưỡng hơn nữa. Cuộc sống của chúng ta an ổn được, phần lớn là nhờ có những người cầu toàn đang thầm lặng canh giữ ở những công việc cốt lõi.

Vậy tại sao nhiều người thường xem cầu toàn như một khiếm khuyết cần phải sửa chữa?

Ban đầu, tôi cho rằng sự khác biệt nằm ở mức độ. Có người cầu toàn vừa phải, có người cầu toàn quá mức. Sự cầu toàn quá mức có thể dẫn tới căng thẳng và giảm hiệu suất. Nhưng nghĩ đi nghĩ lại, tôi vẫn thấy cách giải thích ấy không thuyết phục lắm.

Nếu chỉ nhìn vào thời gian hay mức độ kỹ lưỡng, một bác sĩ dành thêm ba mươi phút để kiểm tra lại kết quả xét nghiệm trước khi đưa ra chẩn đoán và một người khác cũng dành thêm ba mươi phút, nhưng chỉ để chỉnh kích cỡ và khoảng cách chữ trong một file PowerPoint nội bộ thì hai người này không khác nhau là mấy. Nhưng trực giác của chúng ta đều biết hai kiểu cầu toàn này không giống nhau.

Điều gì tạo nên sự khác biệt?

Có một buổi tối, tôi vừa tắt máy tính sau gần hai tiếng đồng hồ căng mắt căn chỉnh từng cỡ chữ và hình ảnh cho một slide thuyết trình thì con tôi mang cho tôi xem vở bài tập viết với những hàng chữ lộn xộn chữ to chữ nhỏ và các dòng trồi sụt nhìn ngứa cả mắt. Tôi vừa buột miệng nhắc con hơi gắt thì tự nhiên thấy không ổn. Tôi đã dành hai tiếng để sửa những chi tiết mà có lẽ chẳng ai trong cuộc họp hôm sau để ý. Và rồi tôi lại dùng đúng cái tiêu chuẩn đó để nhìn những dòng chữ của một đứa trẻ mới học viết đang háo hức khoe thành tích. Hình như tôi đang dùng cùng một chiếc thước đo cho hai việc hoàn toàn khác nhau.

Từ đó, tôi bắt đầu quan sát sự cầu toàn của mình. Tôi thấy không phải là người cầu toàn chúng ta nhìn thấy nhiều lỗi hơn người khác, mà chúng ta thấy mọi lỗi đều quan trọng như nhau.

Một bác sĩ đọc kết quả xét nghiệm cần đủ cầu toàn vì một sai sót nhỏ có thể đổi bằng cả mạng người. Một luật sư khi soạn thảo hợp đồng cần kỹ lưỡng đến mức không sai một dấu phẩy, vì một dấu phẩy đặt sai chỗ có thể dẫn đến khoản thiệt hại to lớn. Ở những vị trí đó, cầu toàn là một nghĩa vụ. Nhưng một email nội bộ, một slide trình bày, hay một tủ ly chén mới úp sau những giờ làm việc mệt mỏi là những nơi mà cái giá của một sai sót thường nhỏ hơn rất nhiều so với những gì chúng ta tưởng tượng.

Vì thế, tôi không còn cố bớt cầu toàn nữa, tôi chỉ tập chọn đúng nơi để cầu toàn.

Giờ đây, tôi giữ lại một danh sách thật ngắn cho những việc cốt lõi trong đời, như chuyên môn, sức khỏe, hay sự an toàn của người thân, nơi tôi cho phép mình được dành nhiều thời gian hơn bình thường để làm cho thật tốt. Cầu toàn ở đó không còn là một gánh nặng, nó là một tiêu chuẩn chất lượng cao của riêng tôi.

Còn với những thứ nằm ngoài danh sách, tôi tập cách thỏa hiệp với một bộ tiêu chuẩn “vừa đủ tốt”. Như khi viết bài này chẳng hạn, tôi chỉ cho phép mình đọc và sửa lại trong một khoảng thời gian 1 tiếng và nhắm mắt bấm nút hoàn thành khi đến giờ (vì vậy có thể bạn sẽ thấy bài vẫn còn lỗi chính tả hoặc chưa đủ ý). Điều khó nhất của việc này không phải là chấp nhận một bài viết còn lỗi mà chấp nhận cảm giác bứt rứt bên trong khi biết nó vẫn còn lỗi.

Tôi vẫn thích sự hoàn hảo. Nhưng bây giờ, tôi cố gắng để dành sự cầu toàn của mình cho những việc thật sự đáng giá. Dù sao thì không phải điều gì trong cuộc sống cũng cần được soi bằng máy quét tia X phải không?

Đây là một bài thuộc chủ đề “Hướng dẫn sử dụng cuộc sống”.

Tôi luôn nghĩ cuộc sống giống như một món đồ rất đắt tiền chỉ dùng được một lần nhưng lại không kèm sách hướng dẫn. Chúng ta cứ vừa dùng vừa tự học cách sử dụng nó.

Những bài viết trong series này không bàn về những câu hỏi lớn của cuộc đời. Chúng chỉ bắt đầu từ một điều rất nhỏ mà tôi tình cờ gặp trong một ngày bình thường, rồi thử xem nó dạy mình điều gì về cách sống.

Các bài trong series thường được đăng vào thứ Sáu và không gửi qua email. Nếu thích, bạn có thể theo dõi trên chuyên mục Sống bạn nhé.

Có thể bạn muốn đọc thêm: