Gooi je spiekbriefje weg

Haast niemand heeft m’n leven zo ingrijpend veranderd als Alan Shore, een man die niet bestaat.

Als tiener zapte ik langs Boston Legal, een Amerikaanse serie over twee advocaten in een stad die zich laat raden. Ik viel midden in een slotpleidooi voor de jury, en voor het eerst greep een betoog me bij de keel.

Diezelfde dag downloadde ik alle seizoenen en ging ik in de leer bij Alan Shore. Van zijn redevoeringen leerde ik hoe je woorden tot wapen maakt. Ik begon de krant te lezen, werd lid van de debatvereniging, ging filosofie, politicologie en economie studeren in Engeland, en debatteerde bij The Oxford Union. Ik begon te schrijven.

Niets daarvan was gebeurd als ik die avond niet langs Alan Shore had gezapt. Zie daar de kracht van een goed verhaal.

Vijftien jaar later kom ik geregeld op plekken waar mensen in het openbaar spreken. Vorige week zat ik bij een diner waar vijf sprekers hun toespraak voorlazen van hun telefoon. Wie het schrijven uitbesteedt aan AI, neemt blijkbaar ook geen moeite meer voor het spreken.

Vrijwel iedereen moet geregeld spreken in het openbaar — op kantoor, aan de eettafel — maar bijna niemand heeft het in de vingers. Dat is zonde. Iedereen kan een beetje Alan Shore in z'n leven gebruiken. Hier zijn vijf tips:

1. Schrap het woord ‘presentatie’ uit je vocabulaire. Mensen denken in verhalen, en alleen als je daarop inspeelt onthouden ze wat je zegt. Een goed verhaal begint met iets wat je aan kunt raken, bevat humor, heeft ‘maar’ en ‘daarom’ als bouwstenen in plaats van ‘en’ en ‘toen’, en is niet lineair maar circulair1.

2. Gebruik nooit een spiekbriefje. Je kunt alleen iets overbrengen als je contact maakt met je publiek; alles wat tussen jullie in staat is de vijand. Met een spiekbriefje zeg je: mijn comfort is belangrijker dan jullie aandacht. Je tekst voorlezen is een martelgang voor alle betrokkenen. Gebruik alleen slides als ze iets overbrengen wat jou verbaal niet lukt.

3. Omarm stiltes. Mensen klampen zich vast aan spiekbriefjes omdat ze bang zijn hun tekst te vergeten. Maar een stilte om na te denken is alleen ongemakkelijk als je hem vult met ‘um’, ‘ehh’ of ‘ahh’. Je moet dit horen om het te begrijpen. Neem een spraakopname op waarin je vertelt wat je hebt ontbeten, en laat drie keer héél bewust een stilte vallen zonder stopwoorden. Het kan zomaar veranderen hoe je de rest van je leven praat.

4. Vermijd jargon. Ik was laatst bij een presentatie van een asset management expert (vraag me niet waarom) en het deed me sterk denken aan Jiskefet. Zelfs als alle aanwezigen vuistdiep in een vakgebied zitten, luisteren mensen liever naar simpele woorden dan naar kantoorlatijn. Elk duur woord moet zijn plek verdienen.

5. Praat zacht voor nadruk. Bij een belangrijk punt is de verleiding groot om HARDER TE GAAN PRATEN. Probeer eens het omgekeerde: iets zachter, en langzamer, zodat mensen voorzichtig naar het puntje van hun stoel schuiven.

Je leven wordt veel makkelijker als je weet hoe je een verhaal vertelt. Ook jij kunt geweldig spreken in het openbaar.

Leestips

• De Studentenbijbel. Jarenlang maakte ik met Guido van Winden de Keuzecast, waarin we studenten lieten zien wat er allemaal te proberen valt in de mooiste jaren van je leven. Guido schreef er een boek over, en dat ligt in de winkel: een mooi cadeau voor je broertje, neefje of buurjongen die net z’n eindexamens achter de rug heeft.

• How to fight back against Gen-Z socialism. The Economist definieert het Gen-Z-socialisme aan de hand van drie overtuigingen: de economie is zero-sum, de rijksten kunnen alle uitgaven betalen, en bedrijven deugen niet. Prikkelend voor wie tussen de liberalen (positive-sum) en de sociaal-democraten (rijken belasten is goed) in staat.

• Live Slow Ride Fast / De Beter Worden Podcast. Wielrenners vond ik altijd een vreemd volk: ik begreep niets van de Tour de France en stapte op een racefiets in m'n Adidas-broekje (geen aanrader). Totdat Guido (ja, die Guido!) me De Beter Worden Podcast tipte, die elke aflevering één onderwerp uitpluist, van herstel tot aerodynamica. Zo rolde ik het universum binnen van de mannen van Live Slow Ride Fast. Ik werd gegrepen door het avontuur en de romantiek van het fietsen, en het liet me niet meer los. Deze film is een mooi begin, als je op zoek bent naar een nieuwe hobby, of obsessie.

  

Uit mijn kladblok

• Krijgen we minder kinderen door sociale media? Bij dalende geboortecijfers gaat het meestal over economische2 en culturele3 factoren. Veel daarvan — wonen voorop — spelen ongetwijfeld een rol, maar ze verklaren niet waarom het zo plotseling zo hard ging, in zoveel landen tegelijk. Een nieuw paper schat dat de komst van de iPhone 33 tot 52 procent van de daling van het Amerikaanse vruchtbaarheidscijfer verklaart. Hoe kan dat? Mensen noemen minder socializen (in Zuid-Korea halveerde fysiek contact in twintig jaar), onrealistische verwachtingen van partners (perfecte leventjes op Instagram), aangepast datinggedrag, en een groeiende ideologische kloof tussen mannen en vrouwen. Ik denk dat er nog een mechanisme is. Op sociale media draait alles om het ik. Ze blazen je ego op. Je wordt een merk in plaats van een mens. En een kind krijgen is uiteindelijk een onbaatzuchtige daad: je geeft jarenlang bakken tijd en geld zonder iets terug te verwachten — alleen al het framen als quid pro quo voelt akelig. Maar zo’n daad wordt wel degelijk onaantrekkelijker in een wereld waarin het individu centraal staat. Mensen mogen in enquêtes zeggen dat duizend factoren hun kinderwens in de weg staan; ik denk dat vooral hun eigen prioriteiten zijn verschoven.

• Thomas Piketty is terug, en wel als auteur van het Global Justice Report. NRC legde het rapport voor aan een reeks wetenschappers. Het is een sympathieke poging om ongelijkheid tegen te gaan; rijke landen kunnen veel meer doen voor mensen in arme landen. Maar het rapport leest ook als een degrowth-koortsdroom: landen als Nederland mogen niet harder groeien dan een half procent per jaar, en we moeten naar een werkweek van 25 uur. De belangrijkste vraag, die links-progressieven veel tijd zou besparen als ze hem vaker stelden: is het realistisch dat dit ook maar ergens een positief effect heeft? Ik zie geen enkel pad waarlangs rijke landen dit gaan uitvoeren, en zelfs als ze het doen, leidt economische stagnatie eerder tot grote onvrede en slechter klimaatbeleid (om over ontwikkelingshulp nog maar te zwijgen). Eerder schreef ik er (hier) een groot stuk over. Maar ik zou het graag geloven, dus leg me uit hoe dit in de praktijk tot een betere wereld gaat leiden.

Vragen aan jou

• Heb jij een gouden spreektip? Of, misschien makkelijker: een ergernis die de kop opsteekt zodra iemand anders het woord neemt?

• Waarom krijgen mensen wereldwijd opeens minder kinderen, denk jij?

• Poll van de week:

Dat was ‘m weer, ik wens je een heel fijne donderdag!

Als je deze nieuwsbrief de moeite waard vindt: een like of abonnement is lief.