Vangnet of Gatenkaas?

Sinds de komst van het nieuwe kabinet gaat het vaak over de kosten van de WW en de WIA. Zonder onderbouwing stellen minister Vijlbrief, Heinen en de rest van het kabinet dat de sociale zekerheid financieel onhoudbaar is. Dat is onzin (lieten we hier al eerder zien), maar dat betekent niet dat er helemaal niks mankeert aan de uitkeringen zelf. Veel te vaak vallen mensen namelijk door de steeds groter wordende gaten van ons aller-vangnet heen. In deze Rode Cijfers drie voorbeelden.

Share

Werkloos maar geen WW

De Werkloosheidswet verzekert werknemers voor werkloosheid, maar de meeste werklozen ontvangen helemaal geen WW. Van de 413.000 werklozen afgelopen kwartaal hadden maar 81.000 ook echt een WW uitkering1. Hoe komt dit?

Ten eerste hebben veel WW’ers niet genoeg rechten opgebouwd voor hun hele werkloosheid. Van de 220 duizend WW’ers die in 2023 de WW instroomden zonder baan verliet 1 op de 5 de WW binnen zes maanden zonder een baan te hebben gevonden. Daar bovenop zijn er ook ex-werknemers die de WW niet inkomen vanwege de referte-eis. Zij hebben niet 26 van de 36 voorgaande weken gewerkt. Als die versoepelt (in plaats van versoberd zoals in de kabinetsplannen staat) zou worden2 zou ongeveer één procent extra werknemers recht hebben op WW.

Tot slot worden niet alleen werknemers werkloos. ZZP’ers of mensen die nieuw de arbeidsmarkt op komen kunnen natuurlijk ook werkloos worden, maar krijgen daar geen uitkering voor. Schijnzelfstandigheid heeft daarom ook een extra gat geslagen in ons vangnet.

Arbeidsongeschikt zonder WIA of Wajong

Voor mensen die niet kunnen werken vanwege arbeidsongeschiktheid hebben we in Nederland twee belangrijke regelingen: de WIA en de Wajong3. Toch zijn er volgens onderzoekscollectief Spit 445.000 arbeidsongeschikten zonder één van deze uitkeringen. Zij belanden in de bijstand of hebben helemaal geen uitkering.

De bijstand is geen een oplossing voor deze arbeidsongeschikten. De bijstand is bedoeld als tijdelijk minimum vangnet dat helpt bij het vinden van een baan, maar als je duurzaam arbeidsongeschikt bent is er geen perspectief op een baan. Daarnaast is de uitkering niet alleen lager dan de WIA of de Wajong, maar is het regime ook vele malen strenger. Zo worden mensen in de bijstand gekort op hun uitkering als ze een gift of erfenis ontvangen, kan een mantelzorger niet bij iemand met een bijstandsuitkering intrekken zonder dat de uitkering wordt gekort en krijg je te maken met de tandenborstel en onderbroekeninspectie. Om te weten wat dat voor mensen betekent raden wij je aan om naar hun eigen verhalen te luisteren.

Jaren premie betaald, maar nauwelijks WIA uitkering

Ook de hoogte van de uitkering kan soms vies tegenvallen. Om de WIA namelijk “activerend” te maken hebben de beleidsmakers namelijk besloten om de WIA-uitkering voor gedeeltelijk arbeidsongeschikten te korten, als een arbeidsongeschikte niet aan de slag gaat volgens het percentage dat ze “arbeidsgeschikt” zijn verklaard door een verzekeringsarts.

Dat zit zo: als gedeeltelijk arbeidsongeschikte in de WIA is je uitkering in eerste instantie gebaseerd op het laatst verdiende loon.4 Dit blijft zo als je werk hebt gevonden, maar als je niet genoeg of geen werk hebt - bijvoorbeeld omdat werkgevers een gedeeltelijk arbeidsongeschikte liever niet aannemen - dan wordt de uitkering niet gebaseerd op je laatst verdiende loon, maar op het minimumloon. Dit betekent een fors lagere uitkering. Zo krijg je maar 35% van het minimumloon als je voor de helft arbeidsongeschikt bent verklaard. In 2026 gaat dat dan om iets minder dan €820 per maand.

Onze sociale zekerheid heeft dus nu al, nog zonder de kabinetsplannen, wat weg van een gatenkaas : (1) veel werklozen kunnen geen gebruik maken van de ww, (2) een grote groep arbeidsongeschikten zijn aangewezen op de bijstand en (3) een WIA uitkering kan zomaar eens lager uitpakken als je minder werkt dan bepaald door de verzekeringsarts.

• Na een (fossiele) energieschok reageren centrale banken vaak met renteverhogingen, maar daardoor worden juist investeringen in duurzame energie minder aantrekkelijk. Hoe voorkom je dit? Begin bij de inzichten van Jens van ‘t Klooster en consorten.

• ESB heeft een paar interessante stukken over de erfbelasting: Brounen, Kok en Wogh analyseerden hoe erfenissen steeds belangrijker voor de vermogensopbouw en Liza Herzog schreef over het belang van erfbelasting voor onze democratie

• Worden de acties van de vakbonden door een (zeer) groot gedeelte van de Nederlanders gesteund.

Die acties zijn ook op ons kantoor niet onopgemerkt gebleven. Het beleid van het kabinet is:

Vond je dit nou een leuke nieuwsbrief? Geef ons een like, en stuur hem door naar anderen!

Heb je ideeën voor onderwerpen om te bespreken? Reacties? Mail ons op: rodecijfers@substack.com