شناسایی و تحلیل موقعیت کنشگران کلیدی مؤثر در توسعه جوامع روستایی (مطالعه موردی: روستاهای شهرستان آق‌قلا)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

¹ گروه احیاء مناطق خشک و کوهستانی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران.

² گروه مدیریت دولتی، پردیس بین‌المللی کیش دانشگاه تهران، کیش، ایران

³ پژوهشگر موسسه کسب و کار اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

10.22048/rdsj.2026.514734.2228

چکیده

توسعه روستایی فرایندی چندبُعدی و پویاست که موفقیت آن به‌میزان تعاملات اجتماعی میان کنشگران بستگی دارد. شناخت جایگاه و نقش کنشگران کلیدی می‌تواند به طراحی سیاست‌های مؤثر برای توسعه پایدار منجر شود. هدف این پژوهش، شناسایی و تحلیل موقعیت کنشگران کلیدی مؤثر در توسعه جوامع روستایی با استفاده از روش تحلیل شبکه‌ اجتماعی (SNA) است. این پژوهش در سال 1403 در سه روستای اسلام‌آباد بالا، حبیب ایشان و وحدت اسلامی از توابع شهرستان آق‌قلا انجام شد. جامعه آماری شامل ۱۲۰ عضو کانون‌های آبادانی و توسعه روستایی بود که به روش سرشماری انتخاب شدند. داده‌ها از طریق پرسشنامه تحلیل شبکه روابط اجتماعی گردآوری و با استفاده از نرم‌افزار UCINET تحلیل گردید. نتایج نشان داد ویژگی‌های ساختاری شبکه‌های اعتماد و مشارکت در روستاهای مورد بررسی متفاوت است. در اسلام‌آباد بالا، تراکم شبکه اعتماد و مشارکت به‌ترتیب 7/63 و 2/63 درصد بود که بیانگر انسجام اجتماعی قوی و تعاملات گسترده است. در حبیب ایشان، تراکم شبکه اعتماد 3/43 درصد و مشارکت 9/31 درصد برآورد شد که نشان‌دهنده‌ی نقش پررنگ‌تر پیوندهای اعتماد نسبت به مشارکت است. در وحدت اسلامی، تراکم شبکه اعتماد (3/38) و مشارکت (9/32) و انتقال‌پذیری هر دو شبکه پایین‌تر از 25 درصد بود که ضعف انسجام شبکه را نشان می‌دهد. بررسی مرکزیت شبکه‌ها نشان داد، اسلام‌آباد بالا دارای مرکزیت درجه ورودی بالاتر و پراکندگی بیشتری نسبت به مرکزیت درجه خروجی است. در حبیب ایشان، پراکندگی مرکزیت درجه خروجی در شبکه اعتماد بالا بود که بیانگر توزیع نابرابر اعتماد است. در وحدت اسلامی نیز، پایین بودن میانه مرکزیت‌ها حاکی از انسجام اجتماعی ضعیف‌تر بود. از منظر گروه‌های شغلی، گروه سایر مشاغل در شبکه اعتماد و مشارکت اسلام‌آباد بالا (میانه مرکزیت درجه ورودی ۸۲ و مرکزیت درجه خروجی 56 درصد)، کشاورزان در شبکه اعتماد حبیب ایشان با میانه مرکزیت درجه ورودی (3/51 درصد) و خروجی بالاتر ( 9/76 درصد ) نقش محوری‌تری در شبکه‌های اجتماعی ایفا کردند. همچنین، زنان خانه‌دار در وحدت اسلامی (مرکزیت درجه خروجی 15/46 درصد) بیشترین نقش در گسترش مشارکت را دارند. در نهایت پیشنهاد می‌شود برنامه‌های تقویت سرمایه اجتماعی با تمرکز بر کنشگران محوری هر گروه شغلی طراحی شود تا ساختار اعتماد و مشارکت در روستاهای کم‌انسجام بهبود یابد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

• جامعه شناسی روستایی

عنوان مقاله English

Identification and Analysis of Key Actors' Positions Influencing the Development of Rural Communities (Case Study: Villages of Aqqala County)

نویسندگان English

¹ Department of Reclamation of Arid and Mountainous Regions, Faculty of Natural Resources, University of Tehran, Karaj, Iran.

² Department of Public Administration, Kish International Campus, University of Tehran, Kish, Iran

³ Social Business Institute, University of Tehran, Tehran, Iran. Iran

چکیده English

Rural development is a multidimensional and dynamic process, the success of which depends on the extent of social interactions among actors. Recognizing the position and role of key actors can lead to the design of effective policies for sustainable development. The aim of this study is to identify and analyze the position of key actors influential in the development of rural communities using the Social Network Analysis (SNA) method. This research was conducted in 2024 in three villages—Islamabad-e Bala, Habib Ishan, and Vahdat-e Eslami—under the jurisdiction of Aqqala County. The statistical population included 120 members of rural development and reconstruction centers, selected through a census method. Data were collected using a social network relationship analysis questionnaire and analyzed using UCINET software. The results indicated that the structural characteristics of trust and participation networks varied across the villages studied. In Islamabad-e Bala, the density of the trust and collaboration networks was 63.7% and 63.2%, respectively, indicating strong social cohesion and extensive interactions. In Habib Ishan, the trust network density was estimated at 43.3% and the collaboration network at 31.9%, reflecting a more prominent role of trust ties compared to collaboration. In Vahdat-e Eslami, the trust (38.3%) and collaboration (32.9%) network densities and the transitivity of both networks were below 25%, indicating weak network cohesion. Examination of network centrality revealed that Islamabad-e Bala had higher in-degree centrality and greater dispersion compared to out-degree centrality. In Habib Ishan, the high dispersion of out-degree centrality in the trust network indicated an unequal distribution of trust. In Vahdat-e Eslami, the low median centrality values reflected weaker social cohesion. From the perspective of occupational groups, the “Other Occupations” group in Islamabad-e Bala’s trust and collaboration networks (median in-degree centrality 82% and out-degree centrality 56%), farmers in Habib Ishan’s trust network played a more central role in the social networks. Additionally, housewives in Vahdat-e Eslami (out-degree centrality 46.15%) had the greatest role in expanding collaboration. Finally, it is recommended that social capital enhancement programs be designed with a focus on key actors in each occupational group to improve the structure of trust and collaboration in low-cohesion villages.

کلیدواژه‌ها English