با گذشت قریب به نود سال از نخستین گامهای فاطمه سیاح، دانش ادبیات تطبیقی در ایران هنوز در اندیشه و عمل با مشکلات و دستاندازهای بسیار مواجه است. یکی از حلقههای مفقوده منابع مستند دربارۀ درسنامههای ادبیات تطبیقی دانشگاهی در جهان است تا با تکیه بر آن بتوانیم به قیاسی روشن و مستدل از وضعیت خود در جهان دست پیدا کنیم. پژوهش پیشرو میکوشد تا پاسخی مقدماتی به این نیازِ اساسی دهد. در این مقاله به…
یکی از پدیدههایی که در سرودههای پارسی از همان سدههای نخست هجری خودنمایی میکند و نشان میدهد که پدیدهای کهنتر در شعر و هنر ایرانی باشد اشاره به نامِ هنریِ شاعر (تخلّص) در بیتهای پایانی است. این ویژگی در شعر عربی وجود نداشت. به دلیل درهمآمیختگی زیادِ ادبیات و هنر پارسی با ادبیات عربی در سدههای پسااسلامی، بر آن شدیم تا نشانههایی از تخلص را در شعر عربی بیابیم. تخلص را باید در سرودههای…
انسان در زندگی شخصی و اجتماعی خود همواره در نوسان میان امید و ناامیدی است. امید به عنوان فرایندی مثبت نقشی مؤثر در سلامت جسمانی و روانی فرد و، به تبع آن، جامعه دارد. برعکس، ناامیدی از مشارکت مؤثر در مسائل اجتماعی جامعه را به سمت رکود و انفعال میبرد. بازتاب امید و ناامیدی در آثار ادبی از دیدگاه علوم مختلف از جمله جامعهشناسی، فلسفه و روانشناسی قابل بررسی است. پژوهش حاضر با رویکردی روانشناختی…
در سدۀ بیستم میلادی، رنگ باختن قرائتهای بزرگ مسیحیت در مقام تکیهگاه سنتی و غلبۀ روایت مدرنیته با نقدهای پسامدرن به مفهوم سوژه و عقلانیت ابزاری موجب بحران معنوی عمیقی در جوامع غربی شد. در این فضای فکری، انسان غربی با احساس بیپناهیِ فکری و خلاء معنوی روبهرو شده و در پی منبع جدیدی برای معنابخشی به زندگی بود. در همین زمان، ترجمۀ شعر مولانا با محوریت عشق فرامذهبی، نفی خودِ محدود (اگو) و جستوجوی…
از آنجا که خاستگاه و درونمایۀ ادبیات عامه و ادب شفاهی جوشش و تجلی ناخودآگاه جمعی بشر است و پیشینۀ آن نیز بسیار دورتر از نقل و روایتهای مکتوب است نمونههای مشابهی را در آثار ادبی جهان میتوان یافت که با هم ارتباط و خویشاوندی دارند و البته همیشه بهسادگی نمیتوان نوع و کیفیت وابستگی را نشان داد. هدف از این پژوهش نشاندادن روابط خویشاوندی قصۀ دختر نارنج و ترنج از قصههای معروف ایرانی با افسانۀ…
نقد جغرافیایی رویکردی در حوزۀ ادبیات تطبیقی است که به بررسی تعامل میان فضاهای جغرافیایی و بازتاب آنها در متون ادبی میپردازد. این رویکردِ جغرافیامحورْ مکان را در مرکز توجه قرار میدهد و با تکیه بر اصل چندکانونی، دیدگاههای متنوع پیرامون یک مکان را واکاوی میکند. در این میان، سفرنامهها از غنیترین منابع بازتابدهندۀ فضاهای ارجاعی بهشمار میآیند و در بستر آنها، همواره چالشی میان مکانهای ارجاعی…
گرگ حمیر ترکیب غریبی است که در بیتی از سرودههای خاقانی به کار رفته و تعقیدی در دریافت معنی آن ایجاد کرده است. اغلب شارحان آن را کنایه از ضحاک/آژیدهاک دانستهاند، و این در حالی است که سیمای این اسطوره با مار پیوند خورده و ظاهراً پیوندی با گرگ ندارد. در دیوان خاقانی افزون بر گرگ حمیر از مار حمیری و اژدهای حمیری نیز یاد شده است. بدین ترتیب گویی خاقانی، ضحاک را گاه گرگ و گاه مار دانسته است. از دیگر…
خط نقش مهمی در تاریخ بشر دارد و به همان میزان نیز در معرض آسیبهای متعددی قرار گرفته است. خط فارسی دری نیز از این آسیبها در امان نبوده و در دورههای حیات خویش با فراز و نشیبهای بسیاری روبهرو شده است. پژوهشگران در پژوهش حاضر، خط و نقش سرنوشتسازش را اساس کارخود قرار داده و به بررسی رسمالخط متفاوت و جدانویسیهای به کار رفته در آثار یکی از نویسندگان فارسی زبان پس از انقلاب رضا امیرخانی…
در کتاب گنجینۀ ی آسمانیِ آوینی گفتمان عرفانی ادبیات کلاسیک و پایداری دیده می شود. بنابراین برای فهم بهتر این اثر که نمونه ای برجسته از ادبیات پایداری معاصر است باید ارتباط بینامتنی عرفان و ادبیات کلاسیک مورد توجه قرارگیرد. این مقاله با استفاده از روش توصیفی تحلیلی با رویکرد مقایسه ای به بررسی تاثیرپذیری گفتارمتن های آوینی از متون کهن ادب فارسی به ویژه عرفان می پردازد. بدین منظور بن مایههای عرفانی…
در این پژوهش، کتاب گل سیمین، مجموعه خاطرات خانم سهام طاقتی، بر اساس چارچوبهای تحلیل گفتمان انتقادی الگوی ونلیوون (2008) تحلیل شده است تا دریافته شود کارکردهای اجتماعی که در لایههای زیرین گفتمان متن جای گرفتهاند، چگونه در لایههای زبرین بازنمایی شده اند. کتاب گل سیمین به عنوان گفتمانی برآمده از جنگ عراق علیه ایران، در چارچوب الگوی یادشده بررسی شدهاست. هدف از این پژوهش توصیفی، تحلیلی، نشان دادن…
