#36 Stop met grote AI-plannen en begin bij het dagelijkse werk

Welkom, goed dat je er weer bent.

Afgelopen week kwam ik terug uit Spanje. Als je zoals ik een dubbelbaan hebt, als vernieuwer op een journalistieke redactie met programma’s die nagenoeg 24/7 doorgaan én als aansturend op een AI-team, dan gebeurt er veel in een week. Dit zijn misschien wel de drukste weken van het jaar. Gek eigenlijk, met al die vrije dagen. Maar bij mij zorgt dat er juist voor dat de druk oploopt. En als je dan een paar dagen vrij bent, dan stapelt het snel op.

Daarnaast zitten we midden in een grotere operatie: we willen de ondersteunende diensten van de EO voorzien van extra AI-ondersteuning. Vijf bedrijven hebben we daarvoor uitgevraagd. Het was erg boeiend om elke aanpak te lezen en te vergelijken. We hebben een partij gekozen en komende week hebben we de kick-off. Mijn collega Matthias zegt soms gekscherend: ‘we zijn de snelste schildpad’, als we kijken naar AI-adoptie binnen Hilversum. Wij kijken liever naar wat er verder in de wereld gebeurt en willen ons daaraan optrekken. Dat zorgt voor de juiste mentaliteit bij het MT en de bereidheid om te investeren.

Investeren in relaties deed ik afgelopen week ook. Ik fietste samen met mijn broer de Fietselfstedentocht: 240 kilometer in 8 uur en 55 minuten. Tevreden. En het is heerlijk om een dag een flinke fysieke inspanning te leveren, zonder dat je ook maar één keer aan online of AI denkt.

Donderdag gaf ik op uitnodiging van Jaap van Zessen een presentatie voor de RPO (overkoepelende organisatie Regionale Publieke Omroepen). Thema’s die hier ook geregeld voorbijkomen: online first, wat je met AI kunt doen met je archief en community bouwen. Andere sprekers waren de altijd enthousiaste Marije Knevel en dataprofessional Thomas van Boeschoten. Ik gaf een presentatie van een uur, in een waanzinnige ruimte waar deze ‘data middag’ werd georganiseerd. De reacties en vragen die eruit kwamen waren goed en nuttig. Wil je ook een presentatie voor je organisatie of team? Mail me: jacob@vriesmedia.nl

Tegelijkertijd vroeg de RPO mij voor de rubriek 5 vragen aan. Goede vragen van communicatieadviseur Renée van Dal, waar ik ook echt goed over na moest denken. Over AI, over integratie én over klein beginnen. Ik deel het interview hier graag, omdat ik denk dat het niet alleen toepasbaar is op regionale media, maar voor elk mediabedrijf.

Een fijne week!

De RPO vroeg mij voor de rubriek ‘5 vragen aan’. Ik deel drie van die vragen. De andere twee lees je op de website van het RPO. Niet omdat ze minder interessant zijn, maar het is ook leuk als jullie naar de website van de RPO gaan. De link staat onderaan het interview.

“Stop met zoeken naar het perfecte experiment en begin met het kleinste concrete probleem dat je elke dag tijd kost. Dat klinkt voor de hand liggend, maar de meeste redacties verzanden in strategiesessies over de toekomst, terwijl ze ondertussen uren kwijt zijn aan taken die allang geautomatiseerd hadden kunnen worden. Ik krijg zelf altijd jeuk van consultancybedrijven die een zwaarlijvig rapport opleveren en dat je dat overgedragen krijgt en denkt: tja, en nu?

Wat je wél kunt doen: verslagen van gemeenteraadsvergaderingen samenvatten, voorgesprekken transcriberen, je eerste aanzet voor je draaiboek al laten genereren, draaiboekchecks. Maar ook: metadata aanmaken, social koppen schrijven voor drie platforms tegelijk. Dat zijn geen wereldschokkende toepassingen, maar ze leveren direct iets op: tijd en, uit eigen ervaring ook, kwaliteitsverbetering. En die tijd kun je herinvesteren in wat echt niet geautomatiseerd kan worden: het gesprek met de buurt, het verhaal achter de cijfers, de bron die je alleen bereikt omdat je er al twintig jaar bent. Omdat je dat vertrouwen hebt bij iemand.

De valkuil is dat vernieuwing voelt als een extra laag bovenop alles wat er al ligt. Dat hoeft het niet te zijn. De vraag is niet ‘wat kunnen we er nog bij doen?’, maar ‘wat kunnen we anders doen?’ Kijk eens goed naar je dagelijkse processen. Schrijf op wat je daadwerkelijk doet, maak het visueel en vraag je dan af: zou dit ook anders kunnen, zodat ik zelf meer tijd overhoud voor de inhoud? Ik weet zeker dat je dingen gaat vinden.”

“De meeste mensen zijn niet in de journalistiek gestapt om metadata aan te maken of content te optimaliseren voor zes platforms. Ze zijn erin gestapt omdat ze verhalen willen ophalen bij mensen. Omdat ze zich kunnen verontwaardigen. Omdat ze begrijpen wat er speelt in een gemeenschap, de emotie ervan voelen, en dat kunnen omzetten in iets wat ertoe doet. Dat zijn menselijke kenmerken. Die kun je niet trainen in een model.

Wat de afgelopen twintig, dertig jaar is gebeurd, is dat journalisten steeds meer tijd zijn gaan steken in het verwerken en verspreiden, en steeds minder in het ophalen. Het produceren van varianten voor meerdere platforms, het schrijven van koppen voor algoritmes, het invullen van systemen. Randzaken, maar ze vreten tijd. En in de regionale journalistiek, waar elke redacteur telt, is dat verlies extra voelbaar.

AI kan dat omkeren. Niet door menselijke taken over te nemen, maar door de rompslomp eromheen weg te nemen. Zodat de journalist weer doet waarvoor hij of zij er is: bij mensen thuiskomen. In de raadzaal zitten. De bron bellen die niemand anders belt.

Want dát is het goud van de regionale omroep. Die verhalen, die lokale kennis, die aanwezigheid in de gemeenschap, dat is iets wat je niet centraliseert of automatiseert. Dat bouw je op door er te zijn. En daar moet de tijd naartoe.”

“Stap over je eigen schaduw heen. Van je eigen organisatie. Ga het wiel niet alleen uitvinden.

Ik weet dat er pogingen zijn gedaan, maar ik geloof echt in het bundelen van capaciteit. Denk je echt dat je met één, twee, misschien vijf regionale omroepen kunt optornen tegen OpenAI, Claude of Google? Ik zou alle euro’s verzamelen en één serieus systeem bouwen. Want we doen toch allemaal hetzelfde: goede journalistieke verhalen maken. En we hebben allemaal in principe dezelfde systemen nodig.

Als ik mijn ouders uitleg dat iedere publieke omroep haar eigen CMS heeft en haar eigen innovatieafdeling, dan begrijpen ze er niks van. Als je dit als commercieel bedrijf zou bekijken, maak je hele andere keuzes. Gooi tachtig procent van je geld in de gezamenlijke pot, en houd zelf twintig procent als speelgeld voor innovatie en eigen afwegingen. Moet je nagaan wat je dan kunt bouwen.

En als je nog steeds denkt dat je supergoed bezig bent, dan haal ik graag een uitspraak van mijn collega Matthias erbij. Hij zegt: ‘Wij zijn de snelste schildpad’. Met andere woorden: het is maar net naar wie je kijkt. Met 50 op de rechterbaan is het wel een lange rit van RTV Noord naar Omroep Zeeland.”

De andere twee vragen, over het signaal dat redacties nu nog onderschatten én over waar AI in de praktijk het vaakst misgaat, lees je op de website van de RPO.

➜ Lees het volledige interview

• Kids Top 20 en de AI-presentatrice. Kids Top 20 is terug. Niet op NPO Zapp, want dat stopte vorig jaar vanwege bezuinigingen, maar op TikTok en Instagram, op initiatief van muziekuitgeverij CTM. Met een nieuwe presentatrice: Jess. Vrijwel zeker AI-gegenereerd, al wil CTM dat niet bevestigen. Dat zwijgen is veelzeggend. De kritiek is tweeledig: je introduceert een nepfiguur bij kinderen zonder dat te vermelden, én je plaatst een kinderprogramma op een platform waar kinderen wettelijk gezien nog niet op mogen. Mediadeskundige Elger van der Wel reageerde in het Mediaforum op NPO Radio 1.

Ook de makers van de Achterklap-podcast van NU.nl reageerden.

Ik appte gelijk mijn oud-AVROTROS-collega Tjitze Zijlstra. Zijn reactie: ‘dit is niet van ons, en gewaagd om dit met AI te maken’. Daar ben ik het mee eens. En ik denk ook niet dat het stand houdt. Mensen prikken hier doorheen en zitten naar mijn idee hier niet op te wachten.

• De Spindoctors live, iedere vrijdag. Na het succes van de verkiezingscafés zijn Dit is de Dag en de podcast De Spindoctors wekelijks live. Iedere vrijdag in Café Miles in Amersfoort organiseren we een middag en avond vol politieke analyse, debat en duiding. Onze online redactie maakte een toffe showreel die goed laat zien wat je kunt verwachten. We vragen 10 euro entree, inclusief een biertje en een bitterbal. Dat is een bewuste keuze: een bezoeker verwoordde het laatste aan mij toen ik hem na afloop sprak wat hij ervan vond en zei letterlijk: goed dat jullie laten zien dat journalistiek niet waarde-loos is. 10 euro is echt meer dan prima. En praktisch: gratis organiseren leverde ons 80 aanmeldingen en 30 bezoekers op. Dat wil je voorkomen. Tickets bestellen kan via dit.eo.nl/cafe. Ik ben er zelf ook regelmatig bij. Stuur me een bericht als je een keer mee wilt als gast.

• Verbroken verbinding. Afgelopen week was ik bij de eerste workshop van het gelijknamige onderzoeksproject, te gast bij de NOS. Centrale vraag: waarom zijn mensen ontevreden over het nieuws, en hoe herstel je die verbinding? Voor het onderzoek spraken ruim 3.000 mensen met chatbot Noa over hun nieuwsontevredenheid, via een conversational survey gebouwd op een LLM. Wat me het meest bijbleef uit de gesprekken: de nadrukkelijke consensus dat AI journalisten vooral in staat moet stellen hun werk beter te doen, niet om ze te vervangen of te versnellen. Dat onderscheid klinkt subtiel, maar het is precies het verschil dat ertoe doet. ➜ Lees het artikel op Journalism Lab

• Slimme brillen en de vraag die erachter zit. Tijdens diezelfde workshop ontmoette ik Gerson Veenstra van EenVandaag, die de nieuwste Meta AI-bril in zijn bezit heeft. Hij schreef er een LinkedIn-post over die ik de moeite waard vind, niet zozeer vanwege de bril zelf, maar vanwege de vraag die hij stelt: wanneer voelt technologie nog behulpzaam en wanneer ongemakkelijk? Smart glasses zijn geen hype meer. Google, Snapchat en waarschijnlijk Apple werken er allemaal aan. De smartphone was jarenlang het centrale apparaat. De vraag is of een deel van die rol langzaam verschuift. Voor journalistiek is dat geen abstracte vraag: wat betekent het als camera, AI en live informatie letterlijk voor je ogen beschikbaar zijn? ➜ Lees Gersons post op LinkedIn

• Felicitaties voor Jaap. Ik ben fan van de nieuwsbrief van Jaap van Zessen. Met een reden: iedere zondag inhoudelijk, scherp en weet vaak te verrassen. Iemand die vanuit de praktijk schrijft, kijkt en reageert. Hij weet waar hij het over heeft. Tot zover de veren voor Jaap, want Jaap deelde ook veren uit, voor 10 nieuwsbrieven waar hij dan weer van leert. En deze zat erbij. En Jaap was zo tof om wat links uit de delen. Dus bij dezen: Hallo beste lezers van Jaap! Deze nieuwsbrief verschijnt iedere maandag om 07:00 uur en mocht je de 35 eerdere edities willen lezen:
  

  Naar de voorpagina van Mediakompas

Fijne werkweek en tot volgende week.

Heb je dit bericht tot het einde gelezen? Ik zou het leuk vinden als je dit een like wilt geven. Reageren? Dat kan hieronder of reply direct via e-mail, vind ik leuk.

Ken je iemand voor wie deze nieuwsbrief interessant is? Stuur hem door.

Delen