Gratis erkenning, duur herstel

Lieve lezer van Onder de Loeb,

Welkom bij de allereerste premium-editie van Onder de Loeb! Maandag kondigde ik deze stap aan, vandaag zet ik hem. 'One small step for man, one giant leap for mankind' wilde ik er plechtig bij zeggen, tot ik besefte dat zelfs het beroemdste citaat over vooruitgang een blinde vlek heeft ter grootte van de helft van de mensheid. Kortom: precies waar deze nieuwsbrief over gaat

Wat kun je voortaan van Onder de Loeb verwachten? Elke week begin ik met “De afgelopen week Onder de Loeb”, de gendercheck van de actualiteit die gewoon gratis blijft voor iedereen. Daarna het verdiepende essay, en dat is vanaf nu voor betalende leden. Dit is de uitwerking die ik bij het schrijven van Fopfeminisme voor ogen had: het boek is de theorie, deze nieuwsbrief legt elke week uit hoe we deze in de praktijk terugzien.

Vandaag gaat het essay over de excuses die de staat gisteren in Den Haag aanbood aan afstandsmoeders, afstandsvaders en afgestane kinderen, over de geschiedenis daarachter en wat die excuses nu echt inhouden - en vooral: wat niet.

Een speciaal welkom aan iedereen die deze week al betalend lid werd, en zeker aan de allereerste Founding Members: ik vind het echt GEWELDIG dat jullie er vanaf dag één bij zijn, en een abonnement afsloten voordat er überhaupt een premium-editie live stond. De teller staat tijdens het schrijven van deze Substack op 88 betalende leden, en ik zou het geweldig vinden als we vandaag de 100 halen. Het kan, want sinds dinsdag staat Onder de Loeb op nummer 1 in de Rising-lijst van Nederland, de Substack-ranglijst van de snelst groeiende nieuwsbrieven, en op plek drie in de international categorie “World Politics”. Niet normaal. Voor iedereen die dacht dat het feminisme hier wel voltooid was: dit is het bewijs dat er nog werk aan de winkel is.

Mijn missie met Onder de Loeb is om het grootste zelfstandige feministische platform van Nederland te worden. Achter deze nieuwsbrief zit geen omroep, geen uitgever en geen landelijke krant. Er is geen hoofdredacteur die een verhaal tegenhoudt zodra er een adverteerder in beeld komt, omdat een onderwerp te niche is of omdat de toon te fel is. Het enige belang achter deze nieuwsbrief is het fopfeminisme in nieuws, politiek en media blootleggen. Dat is niet alleen een vrouwenzaak, want in een land waar de helft van de bevolking in een ongelijke positie wordt geduwd, betaalt iedereen daarvoor. Hier op Substack ben ik vrij om overal onder de motorkap te kijken, ook waar dat ongemakkelijk wordt, en dat kan ik doen dankzij betalende leden.

Ook betalend lid worden? Tot maandag 6 juli om 23.59 uur kost een jaar Onder de Loeb Premium 70 euro in plaats van 100 euro, of 7 euro per maand in plaats van 10 euro.

Word betalend lid en krijg 30% korting

Dan gaan we nu naar de actualiteit.

Als een vrouw dood wordt gevonden en het lijkt op zelfdoding, gaat bij de politie het boek vaak meteen dicht. Hoogleraar Marieke Liem (Universiteit Leiden, Femicide Monitor) liet met Forensisch Artsen Rotterdam Rijnmond 550 schouwrapporten nakijken van vrouwen die volgens de politie suïcide pleegden. Bij een kwart bleek een geschiedenis van huiselijk geweld, en dat noemt Liem nadrukkelijk een ondergrens, want huiselijk geweld wordt lang niet altijd gemeld. Achter een deel van die zelfdodingen kan dus femicide schuilgaan: een moord die als suïcide is geënsceneerd, of een vrouw die door haar mishandelaar tot de dood is gedreven. In Groot-Brittannië, waar politie hier sinds kort standaard op traint, kwam een vergelijkbaar onderzoek in het graafschap Kent op 30 procent. Nederland onderzoekt de suïcides van vrouwen niet systematisch, terwijl het Verdrag van Istanbul dat wél voorschrijft. Het goede nieuws: Liem krijgt nu geld van het ministerie van Justitie om dit landelijk uit te zoeken. Wat we niet onderzoeken, blijft een zelfdoding heten.

Bron: de Volkskrant, 19 en 20 juni 2026 (onderzoek Marieke Liem, Universiteit Leiden, en Forensisch Artsen Rotterdam Rijnmond)

Het CBS meldde half juni dat in 2025 1.758 mensen in Nederland door zelfdoding om het leven kwamen, gemiddeld bijna vijf per dag. Per hoofd van de bevolking is dat 9,7 zelfdodingen per 100.000 inwoners, het laagste niveau sinds 2010. Dat is de kop, en hij klopt.

Daaronder staat echter een tweede verhaal. In de leeftijdsgroep 20 tot 30 jaar is het zelfdodingscijfer bij vrouwen in de afgelopen vijftien jaar duidelijk gestegen, terwijl het bij mannen in diezelfde leeftijdsgroep min of meer stabiel bleef. Bij meisjes van 10 tot 20 jaar is de relatieve stijging zelfs de grootste van alle groepen: niet eerder maakten zoveel jonge vrouwen tussen de 10 en 30 jaar een einde aan hun leven als in de laatste jaren. Zelfdoding is inmiddels de belangrijkste doodsoorzaak onder jongeren tot 30.

Er wordt in de berichtgeving dus vooral gekeken naar het totaal en naar mannen, terwijl juist bij jonge vrouwen de lijnen het hardst omhoog lopen. Het grootste deel van de zelfdodingen is nog steeds onder manne, maar de sterkste groei zie je bij meisjes en vrouwen onder de 30, in een periode waarin het algemene cijfer daalt. Zelfdoding is daarmee niet alleen een algemeen volksgezondheidsvraagstuk, maar ook een gendered: waar de cijfers bij mannen stabiliseren, nemen ze bij jonge vrouwen juist toe.

Denk je aan zelfdoding? Bel gratis en anoniem 113 of chat via 113.nl.

Bron: CBS, 19 juni 2026

De Europese loontransparantierichtlijn moest uiterlijk 7 juni in Nederlandse wetgeving staan. Die deadline is verstreken. Het wetsvoorstel ging pas op 21 mei naar de Tweede Kamer en het kabinet mikt op invoering per 1 januari 2027, 208 dagen na de Europese deadline. De wet verplicht werkgevers met meer dan honderd werknemers om te rapporteren over beloningsverschillen tussen mannen en vrouwen, en verbiedt de vraag naar je vorige salaris bij sollicitaties. Geen overbodige luxe, want de gemiddelde loonkloof staat volgens het CBS op 10,5 procent.

Toen ik voor Fopfeminisme de geschiedenis van de Nederlandse gelijkheidswetgeving uitploos, kwam ik dit patroon steeds weer tegen. Nederland voert wetten om de gendergelijkheid te bevorderen vrijwel nooit uit zichzelf in, alleen als Europa of een internationaal verdrag het afdwingt, en dan ook nog eens te laat. In 1951 nam de Internationale Arbeidsorganisatie Verdrag 100 aan, dat gelijk loon voor gelijke arbeid voorschreef. Nederland ratificeerde het pas in 1971, twintig jaar later. De Wet Gelijk Loon trad in werking in 1975, bijna twee decennia nadat Nederland bij de oprichting van de EEG had beloofd gelijk loon te garanderen (desondanks hebben we tot op de dag van vandaag een loonkloof). En toen in 1979 de Europese termijn voor gelijke behandeling bij de arbeid verstreek, kwam Nederland pas in maart 1980 met een wet, ruim anderhalf jaar te laat. Het is steeds hetzelfde recept: wij voeren deze wetten niet in uit feministische overtuiging, maar onder druk, en met vertraging. We zijn qua gendergelijkheid geen koploper maar hekkensluiter, en dat zijn we al zeventig jaar. De loontransparantiewet is gewoon de nieuwste in de rij van wetsvoorstellen die de gelijke positie van vrouwen zou moeten bevorderen, en waar Nederland traineert.

Bron: Richtlijn (EU) 2023/970 • wetsvoorstel 36 949, Tweede Kamer • CBS over de loonkloof

In de nieuwe cao voor de schoonmaaksector zijn voor het eerst afspraken gemaakt over menstruatie- en overgangsklachten, met ruimte voor maatwerk per werknemer. Volgens Silvana Feller, president FNV Schoonmaak, maakt de cao duidelijk dat vrouwengezondheid een arbeidsvoorwaarde is en geen privékwestie. De schoonmaak is een sector waar vooral vrouwen werken, vaak op roosters die ooit zijn bedacht zonder aan hen te denken. Volgens FNV is dit een primeur: nog geen andere cao legt deze klachten zo concreet vast. De rest van werkend Nederland kan het overschrijven, de tekst ligt er.

Bron: FNV, 8 juni 2026

Waarom krijgen vrouwen gemiddeld later een hartinfarct dan mannen? Jeanine Roeters van Lennep, internist en hoogleraar cardiovasculaire preventie in het Erasmus MC, vermoedde dat het antwoord in de menstruatiecyclus zat. Haar subsidieaanvragen strandden keer op keer: te vergezocht, niet innovatief genoeg, en menstruatie hoort bij de gynaecologie in plaats van bij het hart. Toen ze vrouwen zelf om hun ervaring vroeg, herkenden ruim duizend van hen het patroon van hartkloppingen en pijn op de borst rond de menstruatie. Uiteindelijk kreeg ze alleen subsidie als ze zelf 25.000 euro zou ophalen. Via crowdfunding werd het ruim 40.000 euro, gedoneerd door de vrouwen om wie het ging. Uit het onderzoek bleek: hartinfarcten komen vaker voor aan het begin van de cyclus, wanneer het oestrogeen laag is. En op de spoedeisende hulp vraagt nog steeds niemand waar in haar cyclus een vrouw zit.

Intussen onderzoekt het Radboudumc menstruatiebloed als diagnostische bron. Deelnemers vangen het thuis op met een cup, het gaat in een buisje met bewaarvloeistof en het kan met de post mee. In dat bloed zitten immuuncellen en signaalstoffen die iets vertellen over onder meer endometriose (een aandoening waar 1 op de 10 vrouwen in de vruchtbare fase mee leeft), herhaalde miskramen, baarmoederhalskanker én over algemene zaken als diabetes en vitaminetekorten. Medisch immunoloog Renate van der Molen begon er ruim dertien jaar geleden mee en stuitte aanvankelijk op weerstand: sommigen vonden het vies en raar. Pas nu wordt menstruatiebloed langzaam gezien als “medische goudmijn”, terwijl het decennia lang elke maand letterlijk is weggespoeld.

Twee onderzoeken, één patroon. Het vrouwenlichaam levert elke maand gratis medische informatie aan, en we hebben die decennialang weggegooid uit gêne of desinteresse. Dat het nu anders gaat, komt niet doordat het systeem bijdraaide, maar doordat twee onderzoekers bleven doorduwen. Dat is één patroon, niet twee losse nieuwsberichten.

Bron: Erasmus Magazine, 4 juni 2026 • Radboudumc over menstruatiebloed als diagnostisch materiaal

Maandag ging het wetsvoorstel in consultatie dat psychisch geweld strafbaar maakt, inclusief dwingende controle, de juridische naam voor wat meestal intieme terreur heet: iemand stelselmatig vernederen, bang maken of in haar vrijheid beperken om macht over haar uit te oefenen. De wet richt zich op het patroon in plaats van op het losse incident, en dat onderscheid staat nu eindelijk in een wetstekst. Waarom dat uitmaakt, legde familierechtadvocaat Ingrid Vledder donderdag uit in Trouw, met een voorbeeld uit haar eigen praktijk: een dader kreeg 24 uur taakstraf voor die ene klap, het patroon erachter zag niemand, en hij kon gewoon verder. Haar schatting: in de helft van de complexe scheidingen die voor de rechter komen, speelt huiselijk geweld of intieme terreur mee. Het voorstel regelt meer. Mishandeling wordt in het Wetboek van Strafrecht voortaan ook psychische mishandeling, wie een partner doodt na zo’n patroon kan even zwaar worden gestraft als een moordenaar, het OM mag bij stalking en dwingende controle vervolgen zonder aangifte, en dreigen met het verspreiden van iemands naaktbeelden wordt een zelfstandig delict, ook als de dreiger niets eist. Minister Van Weel schrijft zelf dat aan femicide regelmatig een patroon van dwingende controle voorafgaat.

Mooi dat het er komt, maar ook hier is Nederland weer rijkelijk laat. Engeland stelde dwingende controle tien jaar geleden al strafbaar, en Nederland heeft sinds 2016 het Verdrag van Istanbul in werking – een mensenrechtenverdrag dat ons verplicht geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld ook juridisch aan te pakken.

Bron: Rijksoverheid, 29 juni 2026 • interview Ingrid Vledder, Trouw, 2 juli 2026 • NOS

Zes berichten, en als je ze naast elkaar legt zie je steeds dezelfde beweging: vrouwen die niet gezien worden tot iemand het zelf afdwingt, erkenning die pas komt als het niet langer te vermijden is, en een systeem dat zich achteraf verbaast. Nergens komt dat patroon zo scherp samen als in het dossier waar ik deze week dieper induik. Gisteren bood de staat eindelijk excuses aan aan de afstandsmoeders. Klinkt als een afronding. Maar is het dat wel?

Op 2 juli 2026 heeft staatssecretaris Claudia van Bruggen van Justitie en Veiligheid afstandsmoeders, vaders en afgestane kinderen namens het kabinet excuses aangeboden. “Jullie werden bij voorbaat gediskwalificeerd als moeder. Daar bied ik jullie namens het hele kabinet nadrukkelijk excuses voor aan. Dit had nooit mogen gebeuren,” zei Van Bruggen. Het kabinetsbesluit daartoe viel al in april: de Kamerbrief en de beslisnota zijn van 13 april.

Grote kans dat je de term ‘afstandsmoeder’ kent maar het verhaal nooit helemaal meekreeg, en dat ligt deels aan het woord zelf: afstandsmoeder is zo’n woord dat zelf al afstand creëert, wat het steriel maakt. Wat het concreet inhield: meiden en vrouwen, van wie velen nog minderjarig, die ongehuwd zwanger raakten en die gedwongen werden door familie, hulpverleners, kerk en instanties om hun kind af te staan. Tussen 1956 en 1984 overkwam dat naar schatting vijftienduizend vrouwen.

Op het oog is dit een duidelijke zaak: verschrikkelijke misstand, lang geleden, gisteren excuses, hoofdstuk gesloten. Maar hoe langer ik naar dit dossier keek, hoe meer vragen ik kreeg. Hoe heeft dit kunnen gebeuren, en op zo’n grote schaal? Waarom bleef een misstand van deze omvang bijna een halve eeuw vrijwel onzichtbaar, in een land dat al een nationale rel uitroept als de pepernoten te vroeg in de schappen liggen? Waarom was er gisteren maar één partij die excuses aanbood, terwijl er vijf aan meewerkten? En waarom heeft niemand het over strafrechtelijke vervolging van de betrokkenen?

Hieronder duik ik in de geschiedenis van de afstandsmoeders: hoe dit heeft kunnen gebeuren, waarom het zo lang stil bleef, en wat deze excuses nu echt betekenen. En vooral: wat ze niét betekenen.

Wil je verder lezen? Word dan betaald lid van Onder de Loeb, dan ontvang je elke vrijdag naast het gratis nieuws van de week ook verdiepende essays over de actualiteit, beleid, politiek en media, plus persoonlijke verhalen die je nergens anders leest, en toegang tot de besloten community.

Tot maandag 6 juli om 23.59 uur kost een jaar 70 euro in plaats van 100 euro, of 7 euro per maand in plaats van 10 euro. Daarna geldt de normale prijs.

Word lid om door te lezen