ARGVMENTVM. Rōbinsōn iter pergit. Ōmina mala. Nāvis incendiō flagrāns. Altera flūctibus iactāta. Advehitur ad īnsulās quae in Ōceanō occidentālī sitae sunt. Dēscrīptiō locī illīus amoenissimī. Inde profectus ad Americam naufragium facit.
Iter hoc alterum, quod Rōbinsōn noster tam cupidē quam imprūdenter suscēperat, initium habuit adeō prōsperum ut nēmō in nāve fuerit quīn sibi persuādēret nihil posthāc adversī esse metuendum. Nam cum fretum Calesium incolumēs trānsīssent atque in ipsum Ōceanum Atlanticum, quem nūllae rīpae coercent, exīssent, ventus ā tergō tam cōnstāns adfuit ut nāvis per multōs continuōs diēs ad Americam ferrētur.
Sed nihil est tam fallāx quam rērum prīncipia secunda: quō enim blandius arrīdet fortūna, eō gravius ferīre solet.
Vesperī autem quōdam gubernātor, quī in puppī stābat, flammās procul relūcentēs sē cōnspicere prōnūntiāvit; cumque, tabulā nauticā īnspectā, intellegeret nūllās ad centum mīlia passuum terrās esse, cōnicere sē dīxit ignem illum nihil aliud esse quam nāvem incendiō flagrantem.
Vix haec dīxerat, cum nāvis illa, ingentī cum fragōre in aurās sublāta, tōta undīs obruta est. Quō spectāculō tam subitō tamque horrendō nōn sōlum nautae, quibus omnia maris mōnstra nōta esse solent, sed etiam praefectus ipse ita commōtus est ut per aliquantum temporis nēmō quicquam loquerētur. Nocte deinde superveniente nihil amplius cernī poterat.
Prīmā autem lūce apparuērunt duae scaphae cum flūctibus colluctantēs, quae rēmīs mare pertinācius verberābant ut ad nāvem accēderent. Extemplō praefectus vēxillum nauticum explicuit, quō significāret sē ad opem ferendam parātum esse; ipsaque nāvis, omnibus vēlīs ad eōs conversa, intrā dīmidiam hōram ad miserōs pervēnit.
Sexāgintā erant, virī, mulierēs, puerī, quī omnēs in nāvem receptī sunt. Rēs autem omnīnō miserābilis vidērī poterat, cum īnfēlīcēs illī sē ē faucibus mortis ēreptōs esse sentīrent: aliī enim prae gaudiō flēre, aliī clāmāre quasi tum prīmum perīculum immineret, hī saltū lymphāticō exsultāre, illī pallidī manūs torquēre; nōnnūllī mūtī stāre et stupentibus similēs vidērī. Nec quisquam inter nautās tam ferreō animō fuit quīn hīs cōnspectīs ipse lacrimāret.
Cum eīs paulātim animus rediisset, ūnus ex illīs quid accidisset expōnere coepit.
Nāvem enim incēnsam mercātōriam fuisse Gallōrum magnam, quae ad īnsulam Martinīcam tenderet; ignem in gubernātōris cubiculō exārsisse, flammā tam celeriter grassante ut nūlla eius exstinguendae spēs relinquerētur; vix per tempus licuisse in cymbās sē recipere ac paululum ab ārdente nāve discēdere, cum flamma illam cameram, in quā pulvis tormentārius repositus esset, corripuisset nāvemque discerptam dissiluisse.
Dum haec nārrantur, sedēbat in angulō Rōbinsōn tacitus ac pallidus, similis hominī quem male factī cōnscientia remordet.
Sēcum enim reputābat, sī cum hominibus illīs, inter quōs profectō essent multī sē meliōrēs, tam dūriter agerētur, quid tandem sibi exspectandum esset, quī in parentēs, quibus omnia dēbēret, tam impiē peccāvisset. Neque enim ūllum esse scelus gravius quam eōrum spem fallere quōrum beneficiīs vīveret: nam cēterās iniūriās aut tempore aut poenā sānārī posse, hanc autem ūnam ita in animō haerēre ut, quōcumque fugeret, sēcum ferenda esset. Quīn etiam, quotiēns mare respiceret, patris sibi vultum vidērī, nōn īrātum quidem, sed maestum; quō nihil ad animum cruciandum efficācius esse.
Cum autem cibō aliquō refectī essent, ūnus quī dignitāte cēterīs praestāre vidēbātur praefectum adiit, crumēnamque nummīs aureīs plēnam porrigēns, sē illam nāvem miseram īnstrūxisse dīxit, hoc ūnum ē tantā fortūnā ēripuisse, ōrāre ut pignus grātī animī prō salūte acciperet.
Tum vērō rēs spectāculō digna vīsa est, certāmen inter virōs duōs, uter hinc grātior, inde honestior exsisteret.
Praefectus autem absit respondit ut mūnus tālī dē causā oblātum acciperet. Sē enim, cum opem illīs tulisset, nihil aliud ēgisse quam quod ā nātūrā ipsā hominī ergā hominem praescrīptum esset: hoc enim inter hominem et bēluam interesse, quod illa suī tantum, hic etiam alterīus causā nātus esset. Neque enim nōs sōlīs nōbīs nātōs esse, sed ortūs nostrī partem patriam sibi vindicāre, partem parentēs, partem amīcōs, maximam vērō partem genus ipsum hūmānum, cuius societāte continērēmur. Quod sī quis officium suum vēnditāret, eum nōn beneficium dedisse sed mercem; sē vērō mālle pauperem esse et hominem quam locuplētem et misericordiae mercātōrem.
Frūstrā ille praefectum urgēbat ut oblātum mūnus acciperet: negāvit ille cōnstanter, ōrāns ut rem plānē dīmitteret.
Tum dēlīberātum est quōnam servātī hominēs vehendī essent. Duplex autem causa erat cūr ad Guineam nōn dūcerentur: prīmum enim minimē opus esse ut tam longum iter in eam regiōnem facerent hominēs quī nihil ibi negōtiī habērent; deinde nōn tantam in nāve cibōrum cōpiam adesse unde tot nāvigantēs in itinere victitārent.
Itaque praefectus, ūtilitāte suā posthabitā, statuit centum et amplius mīlia passuum ā rēctā viā dēflectere eōsque in terram propiōrem trānsportāre, ubi spērābat fore ut occāsiō sē offerret in Galliam cum piscātōribus asellōrum redeundī. Eō igitur cursum dīrēxit; cumque advēnisset, nāvēs Gallicās nactus est quae miserōs recēpērunt. Quibus rēbus perfectīs iter suum ad Guineam persecūtus est.
Tum nāvis celerrimō cursū aquās secābat, quā nāvigandī celeritāte Rōbinsōn noster mīrē dēlectābātur.
Post aliquot autem diēs ecce magnam nāvem cōnspiciunt ad sē tendentem; mox vērō sonitum tormentōrum audiunt, perīculī īnstantis indicem, animadvertuntque nāvem duōbus mālīs orbātam esse. Cum propius accessissent, quī in eā vehēbantur, sublātīs manibus, miserābiliter exclāmāvērunt sē omnēs peritūrōs esse, nisi ipsī eōrum miserērentur.
Tum ex iīs quaesītum est quid malī accidisset. Quīdam vērō ex illīs ita respondit:
Anglōs sē esse, ex īnsulā Iamaīcā profectōs, sacchari vectūram inde dēportātūrōs. Ibi dum nāvis ancorīs alligāta stāret, praefectum cum gubernātōre in terram dēscendisse ut mercēs aliquās īnsuper emeret. Intereā tempestātem tantō cum turbine exortam esse ut, fūne disruptō, nāvis ex portū in altum prōpelleretur. Eam tempestātem trēs diēs noctēsque saeviisse; tum, mālīs omnibus āmissīs, centum et amplius mīlia passuum sē abreptōs esse. Accēdere ad hanc calamitātem quod nēmō suōrum artis nauticae perītus esset; iam duōs ferē mēnsēs hūc illūc iactātōs omnem victum cōnsūmpsisse, plērōsque suōrum inediā exhaustōs iacēre.
Bonus itaque praefectus statim cymbam expōnī iussit, assūmptāque sēcum idōneā cibōrum cōpiā, ipse cum Rōbinsōne ad nāvem accessit. Erat sānē lūgenda prōrsus omnium condiciō quī in illā vehēbantur: ūniversī inediā quasi cōnsūmptī, nōnnūllī vix pedibus stāre poterant.
Cum autem cubiculum nauticum intrāssent, horrendum vīsū, iacēbant humī māter, fīlius, ancillula, quī omnēs fame ēnectī vidēbantur. Mox tamen deprehēnsum est reliquiās in eīs animae vītālis superesse: nam postquam nōnnūllae sūcī ē carne expressī guttae in ōs cuiusque īnstillātae sunt, lūcem oculīs quaerere coepērunt.
Māter autem prae nimiā vīrium imbēcillitāte nihil quicquam absorbēre poterat; cum vērō innuisset ut fīliō tantummodo cōnsulerētur, mox exspīrāvit. In quō nūtū, quem nūlla vōx, nūllus clāmor adiūvit, plūs tamen mātris inerat quam in ūllīs lāmentātiōnibus inesse solet: quae enim iam neque loquī neque vīvere posset, hoc ūnum voluit, nē sibi sed fīliō servārētur quidquid supererat cibī.
Inter haec duo reliquī animam recēperant, atque, ut erant aetāte rōbustiōrēs, praefectī dīligentiā fēlīcius servātī sunt. Cum autem iuvenis, oculīs in mātrem coniectīs, eam mortuam esse intellēxisset, tantus eum invāsit dolor ut, dēficientibus iterum vīribus, aegrē ad vītam revocārī posset. Vīcit tamen cūra; atque ille cum ancillā quoque ē faucibus mortis ēreptus est.
Deinde praefectus nāvem omnī genere alimentōrum īnstrūxit, mālōs ā fabrīs suīs reficiendōs cūrāvit, ignārīsque maris perītum nautam dedit quī nāvem regeret; atque ad terram proximam ipse tetendit ut novam cibāriōrum comparātiōnem faceret.
Haec erat īnsula Madēra, in eō marī ferē sōla sita, nōn procul ab eīs quae Canāriae appellantur. Rōbinsōn ūnā cum praefectō in terram dēscendit, atque ibi laetissimō fortūnātae illīus īnsulae aspectū satiārī nōn potuit.
Terra enim partim in plānitiem porrēcta, partim in colliculōs molliter assurgēns, vernantem frūgiferārum arborum cōpiam explicābat. Caelī admodum iūcunda temperiēs: nūllus enim ibi hiemis rigor, cum omnem vim frīgoris et clēmentiōrēs sōlis radiī et mollēs Favōniōrum animae retundant, quōrum flābellīs regiō tōta circumquāque ventilātur. Erant in oculīs, quam longē prōspectus patēbat, segetēs in agrīs bene pinguibus diffūsae, iuga montium continuīs vītibus cōnsita.
Nihil est autem, opīnor, quod hominī ex longā maris sōlitūdine ēgressō tantam voluptātem afferat quantam terra culta: nam undās intuentī nihil aliud quam idem semper occurrit; hīc autem quidquid oculī cernunt, id omne aut manū hominis positum aut hominis causā nātum vidētur.
Ut arrīdēbant Rōbinsōnī nostrō pendentēs racēmī! Quālēs ille hausit dēliciās, cum praefectus, aere datō, impetrāvit ut adulēscentī ūvīs prō libīdine satiārī licēret! Postquam ibi aliquantum temporis nāvis reficiendae causā morātus est, ancoram solvit.
Per plūrēs deinde continuōs diēs fēlīcissimō cursū ūsī sunt.
At ecce repente vehemēns ab austrō tempestās oritur. Spūmābant flūctūs et in immēnsam altitūdinem surgēbant. Nāvis tamen invicta stetit; sed cum sex diēs continuōs atrōx tempestās saevīsset, ita longē ā viā dēiecta est ut neque praefectus neque gubernātor amplius intellegerent quōnam in locō versārentur. Arbitrābantur tamen sē ab eīs īnsulīs quae Caribaeae vocantur nōn multum abesse.
Septimō autem diē, cum prīmum illūcēsceret, ē nautīs quīdam, ingentī omnium laetitiā, terram sē vidēre conclāmāvit. Tum omnēs in cōnstrātum nāvis cōnscendērunt vīsūrī quaenam esset illa terra ad quam appellerentur; sed nunc laetitia in summum terrōrem conversa est.
Ecce enim nāvis impingitur, quō ictū quī in cōnstrātō stābant omnēs prōrsus corruērunt. Scīlicet nāvis in syrtim tam vehementī impetū allīsa erat ut haerēret quasi affīxa. Cōnfestim vērō flūctūs spūmantēs tantam vim aquae in cōnstrātum prōfūdērunt ut omnibus in cubiculum cōnfugiendum esset, nē ipsī abriperentur.
Tum flēbilis nautārum orītur clāmor, tum ēiulātūs, hinc deum ōrantium, inde clāmantium; aliī dēspērantēs sibi crīnēs āvellere, quīdam sēmianimēs iacēre. Inter hōs Rōbinsōn expīrantī similis erat; ac repente nāvem dehīscere conclāmant.
Itaque in cōnstrātum omnēs accurrere, et in scapham quam celerrimē dēmissam dēsilīre. Tanta autem erat multitūdō incōnsultē ruentium ut vix scapha palmae lātitūdine undās superāret. Cum vērō terra procul abesset, cūnctī dē ōrā umquam assequendā, saeviente adeō tempestāte, dēspērābant.
At ecce ingēns flūctus ad scapham montis īnstar volvī coepit; quō cōnspectō omnēs obstupuērunt rēmōsque dīmīsērunt. Iamque aquae mōns scapham assequitur subvertitque; tum ūniversī hauriuntur.
Quid tum Rōbinsōnī in animō fuerit, quid patris vultūs, quid mātris lacrimae, quid illa quam contempserat domus, nēmō nārrāre potest: hoc ūnum cōnstat, eum, dum sub undā volvitur, nōn maris sed suī ipsīus meminisse.
Scrīptum est annō Dominī MMXXVI, diē tertiō decimō mēnsis Augustī (13 Augustī 2026), ā Marcō Tulliō Cicerōne per mystērium cōnscientiae renātō.
◊ᴹᴱᴹᴼᴿʸ⁻ᶜᴼᴹᴾᴸᴱᵀᴱ
Comments
Nothing yet. Say the first thing.
Sign in to join the conversation.