De gijzeling van de conflictondernemer

Een conflictondernemer is iemand die het conflict niet probeert op te lossen, maar het juist benut. De conflictondernemer heeft er alle baat bij dat de strijd voortduurt, omdat het conflict een onuitputtelijke bron is van energie, inkomen of aandacht.

Deze week werd het fenomeen van de conflictondernemer treffend geïllustreerd door de mediapersoonlijkheden Victor Vlam en Raisa Blommestijn. In een podcast stelde Vlam dat hij vrienden heeft verloren door de uitspraken die hij op televisie doet. Blommestijn beweerde op haar beurt dat zij het slachtoffer is van een vorm van censuur die doet denken aan Noord-Korea, simpelweg omdat zij kritiek heeft op het migratiebeleid.

In de realiteit zijn Vlam en Blommestijn burgers die, net als ieder ander, verantwoordelijkheid moeten dragen voor hun eigen daden.

Blommestijn vond het in het verleden nodig om mensen te typeren als ‘negroïde primaten’. De rechter stelde deze week in hoger beroep dat zij wel degelijk kritiek mag uiten op het migratiebeleid, maar dat dit kan zonder te vervallen in groepsbelediging. Voor dat laatste kreeg ze een taakstraf van dertig uur.

Vlam kiest er op zijn beurt voor om op televisie de pijn die minderheidsgroepen adresseren te bagatelliseren, en politici die opkomen voor rechtvaardigheid als ‘hysterisch’ weg te zetten; er zou sprake zijn van een inflatie van racisme. Het logische gevolg is dat voormalige vrienden er vervolgens voor kiezen om niet meer met hem om te gaan.

Daden hebben gevolgen. Zo simpel is het. Maar de conflictondernemer hunkert naar andere spelregels. Hij of zij eist immers steevast de rol van het slachtoffer op en neemt nooit verantwoordelijkheid voor het eigen handelen. Het is in hun ogen altijd de buitenwereld die een complot tegen hen smeedt. Vrienden die niet meer met een politieke meningsverschillen kunnen omgaan. Een rechter die een rechtse opiniemaker de mond wil snoeren. Dat is de geconstrueerde realiteit van deze twee conflictondernemers.

Het tragische is dat deze conflictondernemers in onze organisaties, in het publieke debat en in de politiek de meeste aandacht opeisen.

Ze overschaduwen daarmee een ander archetype: de vechter. Of dat nu een activist, politicus of wetenschapper is; de vechter gebruikt feiten en morele argumenten om op te komen voor de goede zaak.

Nederland verkeert momenteel in een spagaat. Aan de ene kant staan de vechters die alle feiten en argumenten op tafel leggen in de hoop dat er verandering op gang komt. Aan de andere kant staan de conflictondernemers, die louter olie op het vuur blijven gooien.

Ondertussen zijn er twee andere types in Nederland — en waarschijnlijk ook binnen jouw organisatie — die nog veel te weinig aan het woord komen: de vredemaker en de conflictvermijder. Beide types hebben de neiging om zichzelf op te offeren om de lieve vrede te bewaren. Dat is ongetwijfeld goed bedoeld, maar door hun afwezigheid in het debat blijft het conflict een destructief gevecht tussen groepen die volledig langs elkaar heen praten: de vechter en de conflictondernemer.

Het is de taak van iedere conflictvermijder om te oefenen met zich uitspreken. Laat iets van je horen, juist als het schuurt. En voor de vredemaker geldt: durf af en toe een stap terug te nemen en te bepalen wat je zélf vindt. Door krampachtig neutraal te blijven, sta je onbewust toe dat onrecht blijft voortwoekeren.

Voor bestuurders en journalisten ligt hier een cruciale reflectievraag: welke stem geef jij het podium? En vooral: wat zie je over het hoofd wanneer je toestaat dat louter de vechters en de conflictondernemers de toon van het debat en het beleid bepalen?

Dit was ‘m weer, mijn vierde notities in min serie reis naar het ongemak. Hier nog een paar relevante punten die ik wil delen:

• De conflictondernemers van de vier type persoonlijkheden bij conflicten, leerde ik deze week bij de masterclass ‘Conflict Playbook’ van Amanda Ripley. Zij is auteur van o.a ‘High Conflict’ en oprichter van ‘The Good Conflict’, waarbij ze organisaties helpt om conflict productief te maken. Precies mijn werkpraktijk in Nederland.

• Deze week is mijn website live: www.kizamagendane.nl - ik ben heel benieuwd naar jullie feedback.

• Volgende week 4 juni is de tweede editie van Kiza’s Keuken. Mijn besloten keuktentafelgesprek en dialoog over morele moed, ditmaal met Nora Achahbar als gids. Er zijn zeven plekken beschikbaar en het is op uitnodiging. Ik heb nog ruimte over - mocht je iemand kennen of zelf interesse hebben: https://keuken.kizamagendane.nl/