Geen nostalgie, maar een experiment: een maand smartphonevrij

In het kader van voorpret, heb ik Tessa Bouwhuis gebeld om onze verwachtingen en spanningen te delen.

1. Waarom doen we dit ook alweer?

2. Wat hopen we te leren?

3. En welke praktische hobbels staan ons (meteen) in de weg?

We gaan voorbereid het experiment in. Dat betekent dat we allebei een klaptelefoon hebben gekocht, mét hotspot-functie. Maar zonder Google Maps, bankzaken-app, DigiD en Spotify. Alles wat normaal vanzelf gaat, wordt ineens een ontwerpvraag. En dat maakt het voor mij juist een boeiend avontuur.

Ons experiment is niet onopgemerkt gebleven. Mijn eerste blog ging viraal. Op het schoolplein van onze kinderen hadden andere ouders al door dat we iets van plan zijn. Op LinkedIn stroomden de berichten binnen en Merijn van Nuland van Trouw kwam naar Castricum voor een interview in de krant. Het valt me op hoeveel dit onderwerp losmaakt bij heel verschillende mensen, en hoe de reacties uiteenlopen. Van ‘hoe kan ik meedoen?’ tot ‘ga je nu de hele dag op je laptop zitten?’

In ons telefoongesprek, zo vlak voor de start, kwamen we allebei tot de conclusie dat dit experiment geen stap terug naar 2004 is, maar een stap richting de toekomst. Alleen dan met meer aandacht, meer rust en meer regie.

Een maand zonder smartphone is voor ons geen statement tegen technologie, maar een test om te voelen wat technologie met ons doet. Wat gebeurt er als we ons niet laten opzuigen door die mobiele computer en meer in het hier-en-nu zijn met onze aandacht. Bij andere zaken die we belangrijk vinden in ons leven.

Tessa verwoordde de voorpret als gezonde spanning: een tikkeltje onwennig en tegelijk ook heel leuk. Bij mij zit het voorgevoel meer op nieuwsgierigheid en schaamte tegelijk. Ik kreeg een spiegel van mijn dochter: “Jij bent verslaafd aan dat ding.” Die zin blijft nog steeds hangen. Ik ben benieuwd wat ze straks tegen me gaat zeggen als ik dat ding niet meer heb.

In mijn vooronderzoek ontdekte ik meerde YouTubers die hun ervaringen deelden over een maand zonder smartphone. Eén daarvan zei dat zijn schermtijd van drie uur naar negentien minuten per dag was gegaan. Puur omdat zijn klaptelefoon hem beperkt in het gebruik van apps. Daardoor was hij meer ‘aanwezig’ in de echte wereld om hem heen. Juist naar die waarde ben ik knetter nieuwsgierig: gaat dat bij mij ook gebeuren?

Als ik mijn smartphone niet in mijn hand heb, moet er ruimte ontstaan om meer ‘te zijn’ waar ik ben. Gek genoeg merk ik het nu al. In de trein, aan tafel met vrienden en familie. Ook al heb ik mijn iPhone nog bij me, ik kijk om me heen en zie zó veel mensen gebogen naar een scherm staren in de publieke ruimte. Ik gun al die mensen meer contact met elkaar in plaats van met de online wereld.

Voor mij is die telefoon niet alleen een apparaat. Het voelt soms als een automatisch vluchtluik waar ik me in laat zuigen. Dit experiment gaat over het sluiten van dat luik, zodat ik meer contact kan maken. Met mezelf en met mensen om me heen.

Blind een experiment ingaan leek ons geen goed idee. We maakten daarom lijstjes met praktische zaken die we wilden regelen.

• 💳 Betalen zonder smartphone, inclusief iDEAL en bankzaken. Dat kan met pasjes in plaats van Apple Pay. Het zal wennen zijn, maar het kan.

• 🔑 DigiD en 2FA. Hoe log je in als je gewend bent aan apps? Met desktop apps als 1Password komen we een heel eind in de browser, zo schijnt.

• 💬 WhatsApp en Signal. Dat kunnen we uitstekend op de laptop doen. En als extra bonus heeft ons klaptelefoontje een extreem trage en eenvoudige versie van beide apps, waarop we inkomende berichten wél kunnen lezen. We blijven dus bereikbaar.

En dan hebben we al die kleine functies die stiekem de smartphone tot Zwitsers zakmes maken.

• ⏰ Wekker → Tessa heeft een klassieke beep-beep-wekker naast haar bed, en ik een Philips Wake Up Light.

• 📷 Camera → Ik pak deze maand mijn vintage Olympus MJU 2, met rolletje erbij. Dat zijn pas cadeautjes als we de rollen bij het lab terugkrijgen.

• 🗺️ Navigatie → Tessa’s grootste hobbel, zo bleek. Dat wordt plannen voordat we vertrekken, borden volgen onderweg en, als we de bestemming toch niet kunnen vinden, iemand om hulp vragen. 🙌🏻

Tessa en ik gaan elkaar de komende maand wekelijks bellen. Elke week starten we met dezelfde vraag: hoe zit je erbij? Daarna zoeken we het verhaal van die week. Wat was een uitdaging? Wat ging er verrassend goed? Wat mis je? En wat blijkt ineens niet nodig?

Deze gesprekken nemen we op en publiceren als een mini-serie voor iedereen die nieuwsgierig is naar ons experiment. Volg mij op LinkedIn of abonneer je op mijn podcast Dit leer je niet op school, waar we de mini-serie gaan plaatsen.

En als je zelf ook merkt dat je telefoon vaker je aandacht pakt dan je lief is, kies dan een kleine test. Een middag in de week zonder smartphone in je zak. Een wandeling zonder oortjes. Een gesprek zonder scherm.

Niet om streng te zijn voor jezelf, maar om weer te voelen wat er overblijft als het stil wordt.