Mijn dochter die me verslaafd noemde in april 2026, heb ik als eerste bedankt. Zij liet me in de spiegel kijken en door haar heb ik mezelf uitgedaagd om een maand te ervaren hoe het is om geen smartphone te gebruiken. iPhone eruit. CAT S22 flip phone erin. En schrijven maar.
Die eerste blog werd door duizenden mensen gelezen. BNNVARA belde. Trouw kwam langs. LinkedIn ontplofte. Al die PR was niet per sé mijn doel van dit experiment. Maar het leverde wel talloze gesprekken op. Ook in het echte leven spraken verschillende mensen me aan als ze mijn klappert zagen. Trekt toch de aandacht. In bijna elk gesprek probeerde ik de focus niet op de klappert te leggen, maar op de aanleiding en daarmee de essentie van dit experiment:
𝑊𝑎𝑡 𝑣𝑜𝑜𝑟 𝑏𝑒𝑒𝑙𝑑 𝑤𝑖𝑙 𝑖𝑘 𝑎𝑎𝑛 𝑚𝑖𝑗𝑛 𝑘𝑖𝑛𝑑𝑒𝑟𝑒𝑛 𝑔𝑒𝑣𝑒𝑛 𝑑𝑖𝑒 𝑛𝑢 𝑛𝑜𝑔 𝑠𝑚𝑎𝑟𝑡𝑝ℎ𝑜𝑛𝑒𝑣𝑟𝑖𝑗 𝑧𝑖𝑗𝑛?
Natuurlijk gaat het eerst over de smartphone. Of ik hem mis. Hoe ik dan bereikbaar ben. Dat soort teksten. Maar ik was voorbereid en al vrij snel lukte het me om die gesprekken te sturen naar mijn onderzoeksvraag. De reacties die ik vanaf dat moment kreeg, waren goud. Het ging alle kanten op en in deze blog zet ik de belangrijkste op een rij.
De eerste mensen die door hadden dat ik smartphonevrij was, waren de ouders in de bubbel van de internationale beweging Smartphonevrij Opgroeien. Want ook bij ons in Castricum is die beweging als kool aan het groeien. Zij snapten de link naar mijn experiment. En Tessa - een van de ouders - besloot zelfs om gezellig met me mee te doen.
Toch vonden veel van de mensen in die bubbel het best spannend als ik vroeg naar hun smartphonegebruik en daarmee naar het voorbeeld dat ze geven aan hun kinderen. Wat ik snap, want dat is ook een confronterende vraag. Maar juist die confrontatie raakte wel de kern van mijn onderzoek.
Zoals ik eerder schreef ben ik niet tegen smartphones of schermpjes. Ik vind de smartphone een geweldige uitvinding en ben zelf al aan boord sinds de release van de eerste iPhone. Ik realiseer me alleen dat het eigenlijk te leip voor woorden is hoe normaal het is dat we alles met een smartphone 𝑑𝑜𝑒𝑛. We kunnen ons nauwelijks meer voorstellen hoe een leven zonder zou zijn, of was.
Het voelt een beetje als opa vertelt als ik zeg dat ik van een generatie ben die een tijd heeft meegemaakt zonder smartphones. Een tijd waarin we op de middelbare school complete toep-toernooien deden in de pauzes. En altijd naar buiten gingen bij speelafspraakjes.
De afgelopen maand mei voelde soms ook zoals vroeger. En dan voelt het de eerste dagen alsof je zonder smartphone vooral heel beperkt bent.
Je hebt geen google maps die je vertelt waar je heen moet.
En ook geen camera om even snel een plaatje te schieten.
Maar je hebt ook geen push-berichten en strookjes op je scherm die je aandacht wegzuigen op het moment dat je je telefoon pakt om iemand te bellen.
‘Beperkt’ is daarmee een semi geestige term. Want die ‘beperkingen’ leidden bij mij al vrij snel tot positieve stimulering op - toch aardig - belangrijke fronten:
Mijn slaap ging vooruit
Ik werd creatiever en bedacht een hoop ideeën meer dan in de vorige maand
Ik kreeg meer vrije tijd dankzij de inlevering van schermtijd (van 3,5 uur naar 10 min per dag)
Ik sprak meer mensen dan voorheen, want ik ging bellen ipv appen
Dat opgesomd hebbende; de belangrijkste winst zat niet in die vier punten, maar in een fundamentele toename van mijn mentale aanwezigheid. Zonder smartphone in je hand, ontstaat er ruimte om meer ‘te zijn’ waar je bent. In de trein, aan tafel met vrienden en familie, op het schoolplein. Ik merkte dat ik veel meer om me heen keek en dat ik vanuit verveling in combinatie met nieuwsgierigheid sneller praatjes maakte met iedereen die ik tegenkwam. Dat voelde soms een tikkeltje rebels, eigenwijs en ongemakkelijk. Maar eigenlijk was het een oud vertrouwd lekker gevoel dat ik wil blijven koesteren.
Eerst nog even over dat maatschappelijke probleem waar ik me zo druk over maak. De beste manier om daarover te beginnen is door terug te gaan in de tijd. Toen roken overal nog kon. We hebben decennialang gewacht met erkennen wat de tabaksindustrie al die tijd wist. Met smartphones herhalen we nu exact dezelfde fout, alleen gaat het véél sneller en zitten de slachtoffers in groep 5. De klas waar mijn zoon na de zomer in komt.
De wetenschappelijke studies wijzen inmiddels al lang uit wat de gevaren zijn, voornamelijk voor kinderen waarvan hun brein nog niet volledig ontwikkeld is. De constante dopamineshots leiden tot ernstig concentratieverlies, slaaptekort, angst en een verhoogd risico op depressie. De club van Smartphonevrij Opgroeien zet dat uitgebreid uiteen op hun website, inclusief een complete bronnenlijst met wetenschappelijk onderzoek. En het zijn niet alleen ouders die de noodklok luiden: meer dan 1.400 artsen, wetenschappers en deskundigen ondertekenden een brandbrief aan de politiek, die ook door de Hersenstichting werd onderschreven. Het is geen mening meer. Het is een feit dat we met zijn allen nog niet goed genoeg onder ogen zien of willen zien.
Tijdens het experiment kreeg ik uit meerdere hoeken metaforische vergelijkingen die dat grote maatschappelijke probleem proberen te vangen. Je kind een Ferrari geven met een zak cocaïne op de bijrijdersstoel bleef bij mij het meeste hangen. Gekke Henkie als jij je kind daarin laat rijden. Maar ook de BlowPhone van Jona Bronkhorst was spot on.
Al na 1 week smartphonevrij was me duidelijk wat ik het spannendst zou gaan vinden aan het experiment. Dat was niet de praktische beperking van het missen van de smartphone voor Google Maps-achtige doeleinden. Nee, het zouden de gesprekken worden met mensen om me heen over die normalisering van het smartphonegebruik in onze samenleving en hoe wij als millennials de jongere generaties een voorbeeld geven.
Licht provocerend is mijn experiment daar natuurlijk wel in en dat bracht me herhaaldelijk in boeiende situaties. Eén avond in Amsterdam zal ik nooit meer vergeten, toen ik op uitnodiging van de Britse Ben Limmer naar een show ging van zijn band Witch Post. Samen met Josh tourmanager, bassist en vriend Mcclorey speelde hij in de kelder van het Volkshotel op Hemelvaartsdag en na de show doken we samen de cocktailbar op het dak in.
Al vrij snel ging het gesprek over mijn klappert en het smartphonevrije experiment. Context: Josh en Ben zijn in de 20 waardoor ik (41) me een tikkeltje oud voelde. Wat maakt dat het gesprek vrij snel interessant werd omdat deze twee Londense boys géén enkel idee hadden hoe het is om zonder smartphone te leven. En zij representeren daarmee een groot deel van Gen Z. Josh hing aan mijn lippen en vuurde de ene na de andere vraag op me af. Hij wilde alles weten.
Na een serie praktische vragen over de klappert, google maps en simkaarten, kwam het moment dat het kwartje viel bij Josh.
Hij vroeg: ‘Dus je zit niet op social media. Maar hoe ontmoet je dan mensen?’
Ik zei; ‘Josh, what are we doing right now? Thanks to Ben, who gave me his number that magic night on the beach at Vlieland, we were able to stay in touch and are drinking cocktails right now. And that’s the only thing you need to do to stay connected. That’s how it has been done for decades. And it still works. Look at us!’
Josh: 🤯
De volgende ochtend liet Josh me weten geraakt en geïnspireerd te zijn. Hij bestelde de CAT S22 en vroeg me om advies. De laatste zin in zijn chat raakte me want ik als millennial (Gen Y) voel toch een bepaalde verantwoordelijkheid om Gen Z en Gen Alpha te inspireren. En kennelijk was dat hier gelukt. Het kan toch niet waar zijn dat de jongste generatie straks niet meer weet hoe ze in contact komen met elkaar zónder social media?
Op 1 juni kreeg ik de eerste berichten binnen van vrienden met de vraag of ik blij was dat ik de iPhone weer mocht gebruiken. Ja en nee.
Ja, omdat:
In mijn eerste blog over dit experiment heb ik mijn smartphone gebruik geanalyseerd. Om te zien waar ik dat ding voornamelijk voor gebruik. Wat bleek; naast bellen en berichten sturen, waren het vooral zaken waarbij de smartphone een praktisch hulpmiddel is. Denk aan betalen met Apple Pay, Google Maps en Spotify om muziek te luisteren. Geen van deze apps heb ik gemist, want ik had een uitstekend alternatief.
Nee, omdat:
Het niet hebben van een smartphone heeft me zó veel opgeleverd, dat ik die waarden niet zomaar wil inleveren. Ik koester de ruimte die ontstaat, de toename in creativiteit, de verbeterde slaaprust en de ‘niet afgeleid kunnen worden door dat ding’ enorm. Ik wil dat niet meer missen nu dit experiment erop zit.
Daarom is mijn voorlopige plan van aanpak:
Ik wil kunnen kiezen → Het hoeft niet of/of te zijn. En/en voelt beter. Daarom ga ik vanaf nu verder met én een domme én een slimme mobiele telefoon. Zodat ik altijd de keuze heb met welk apparaat ik de deur uit ga en toch bereikbaar blijf.
De klappert moet dom zijn → De CAT S22 Flip Phone heb ik verkocht op marktplaats. Hij was vet. Deed het perfect en zag er cool uit. Maar hij was te slim (er draaide Android op) waardoor ik toch verleid werd om apps te downloaden. En precies dat wilde ik niet. Een dommere klappert is besteld. De Panasonic KX-TF600 met een batterijduur van een week en USB-C aansluiting voor de lader. Kan niets anders dan bellen en sms’en, en dat is precies wat hij moet doen. Lekker dom zijn en toch bereikbaar.
Klappert met zijn eigen simkaart → De Panasonic klappert krijgt zijn eigen simkaart (prepaid) en ligt in de lade thuis. Daarmee is hij meteen de gedeelde huistelefoon voor wie thuis de deur uit wil gaan en daarbij bereikbaar wil zijn zonder een smartphone te hoeven meenemen. Daarmee bedoel ik dus ook mijn kinderen of vrouw. De enige 𝑡𝑜 𝑑𝑜 nu is een naam voor de klappert bedenken. Want dat doen wij hier thuis; dingen een naam geven.
De doorschakel-snelkoppeling → De iPhone heb ik zo ingesteld dat ik met een snelkoppeling mijn nummer doorschakel naar de klappert. Als ik dan op mijn eigen nummer wordt gebeld, kan ik opnemen met de klappert. Berichtjes lees ik op een moment dat ik daarvoor kies.
De iPhone als gereedschap → heb ik volledig onder handen genomen. Alle apps met de 𝑖𝑛𝑓𝑖𝑛𝑖𝑡𝑒 𝑠𝑐𝑟𝑜𝑙𝑙 heb ik verwijderd waardoor ik niet meer kan doomscrollen op dat ding. Ook de NOS app!
Ik reageer altijd, maar niet meteen → Het blauwe vinkjes syndroom is anno nu hardnekkiger dan ik dacht. Meteen moeten reageren op chats blijf ik bizar vinden, net als je moeten verontschuldigen dat je niet meteen hebt gereageerd. Dat ga ik niet (meer) doen. Reageren op berichtjes wel. Maar wanneer ik dat wil.
ICE only → Op advies van Jeroen Disch heb ik de instellingen van mijn ‘meldingen’ wat aandacht gegeven op mijn iPhone. Wat bleek; toch zeker 10+ apps had ik toestemming gegeven om me ‘te storen’ met meldingen. Mooi niet meer dus. Alleen mijn ICE komt er nog door heen en de rest van de wereld moet me bellen als het urgent is. En if not, stuur me vooral een bericht. Ik lees het, en reageer altijd. Maar niet meteen.
Of dit plan van aanpak gaat werken? Geen idee 🤷🏼 maar ik heb er wel zin in. Het voelt beter dan hoe het was en ik merk nu al verschil in ℎ𝑒𝑡 𝑣𝑜𝑜𝑟𝑏𝑒𝑒𝑙𝑑 𝑑𝑎𝑡 𝑖𝑘 𝑔𝑒𝑒𝑓 𝑎𝑎𝑛 𝑚𝑖𝑗𝑛 𝑘𝑖𝑛𝑑𝑒𝑟𝑒𝑛. En daar ben ik heel blij om.
Vind je dit nou een boeiend onderwerp en wil je weten wat ik allemaal heb meegemaakt? Lees al mijn getikte stukjes 👇🏻 of stuur me een bericht. Ik klets er graag over. Het liefste 𝑙𝑖𝑣𝑒 zonder smartphone op tafel en met een biertje erbij 😉.
Tot slot deel ik graag alle inspiratie die ik tijdens dit experiment heb verzameld. Van Ella Aafjes tot aan Sean McRae en van Smartphonevrij Opgroeien tot de PR die los kwam door mijn experiment. Asjeblieft, een rijtje links:
Ik was zeker niet de eerste die een maand smartphonevrij ging. YouTuber Sean McRae documenteerde zijn experiment en concludeerde hoe het voor hem ‘gewerkt’ heeft.
De Nederlandse Documentairemaker Ella Aafjes heeft haar experiment ook in beeld gebracht (op een waanzinnige manier) en legt prachtig uit dat tijd ons meest waardevolle goed is dat in het geding is door de smartphones in ons leven.
De club achter Smartphonevrij Opgroeien zijn vrij goed in het duiden van het grote probleem achter smartphones en sociale media. De Amerikaanse ouderbeweging maakte dit treffende filmpje, dat met humor laat zien wat we eigenlijk vragen van onze kinderen als we ze een smartphone geven. En de Britse variant deze video waarin de 1990 videotheek een remake kreeg.
In Nederland zijn o.a. psycholoog Thijs Launspach, ondernemer Alexander Klöpping en actrice Thekla Reuten de kartrekkers van de beweging ouders die hun kinderen smartphonevrije kindertijd gunnen. Alexander schreef al herhaaldelijk waarom wij het van onze telefoon gaan verliezen en waarom. Thekla schoof onlangs aan bij de Zelfspodcast om uit te leggen hoe we met elkaar de schermstrijd om de schermtijd kunnen winnen. Haar pleidooi kent geen verliezers!
Ook Arjen Lubach en zijn redactie vonden het onderwerp (kinderen een smartphone geven) de moeite waard om wat aandacht te geven een jaar geleden.
In navolging van andere landen gaat ook het Verenigd Koninkrijk sociale media voor kinderen onder de 16 jaar verbieden. Het verbod is bedoeld om kinderen te beschermen tegen schadelijke online content en excessief schermgebruik, en gaat in bepaalde opzichten verder dan dat in Australië. Dat land voerde in december als eerste land ter wereld een verbod in voor kinderen tot 15 jaar. In het VK wordt het kinderen ook verboden om te livestreamen op sociale media en gamingwebsites. Daarnaast wordt er nagedacht over een avondklok voor 16- tot 18-jarigen, zodat zij niet meer ‘s nachts eindeloos kunnen scrollen.
Al eerder genoemd maar graag nog een keer want het is groot nieuws. Arnhem is de eerste Nederlandse stad die publiekelijk een statement heeft gemaakt om smartphones voor kinderen zo lang mogelijk uit te stellen. Hear hear! 🔥
‘Vlijmscherp en ongefilterd’ was Geenstijl toen ze via het artikel in Trouw over mijn experiment hoorde. Ze noemden me een ‘moderne verzetsstrijder en mensenrechtenactivist’ en zette me in het rijtje met o.a. Martin Luther King, Rosa Parks en RBG aka Ruth Bader Ginsburg. Sterk staaltje journalistiek zullen we maar zeggen.
Merijn van Nuland van Trouw ontdekte ook mijn experiment en nam, in tegenstelling tot Geenstijl, wel de moeite om langs te komen en me verdiepende vragen te stellen.
Andere Tijden maakte onlangs een uitzending over de ontstaansgeschiedenis van onze vrije tijd. Want wist jij dat we pas sinds 1961 een weekend vrije tijd kennen? In de wetenschap dat we onze vrije tijd nu verliezen aan de doom scroll, is dit een fascinerende aflevering om te kijken.
Tipje voor alle lezende ouders; ook in deze aflevering van het Klokhuis wordt een subtiele hint gegeven aan de ouders om het goede voorbeeld te geven. Leuk om te kijken mét je kinderen!
Comments
Nothing yet. Say the first thing.
Sign in to join the conversation.