طالبان و انتقام پس از مرگ؛ از بی‌حرمتی به پیکر مخالفان تا ممانعت از خاکسپاری

ویدیویی که پس از کشته‌ شدن حسیب پنجشیری، فرمانده ارشد جبهه مقاومت ملی افغانستان، منتشر شد، نشان می‌دهد که نیروهای طالبان موهای پیکر او را می‌کشند و به او دشنام می‌دهند. انتشار این ویدیو بار دیگر رفتار طالبان با مخالفان این گروه را برجسته کرده است. 

حسیب پنجشیری، پنجشنبه ۲۹ مرداد، در پی کمین نیروهای طالبان و درگیری با آنان در سالنگ شمالی کشته شد. او پس از سقوط حکومت افغانستان و تشکیل جبهه مقاومت ملی افغانستان به رهبری احمد مسعود، فرزند احمدشاه مسعود «قهرمان ملی افغانستان»، به این جبهه پیوست و در نبردهای آن علیه طالبان مشارکت داشت. 

رژیم طالبان در پنج سال گذشته بارها مدعی شده است که در افغانستان مخالف نظامی ندارد، اما کشته‌ شدن حسیب پنجشیری این روایت را بار دیگر زیر سؤال می‌برد. 

افزون بر برخورد تحقیرآمیز نیروهای طالبان با پیکر حسیب پنجشیری، آنها اجساد رومل پنجشیری و عتیق پنجشیری، دو عضو دیگر جبهه مقاومت ملی را هنوز به خانواده‌هاشان‌ تحویل نداده‌‌اند. 

ویدیوی برخورد نیروهای طالبان با پیکر حسیب پنجشیری، با رفتار او با اسیران طالبان در سال‌های گذشته نیز مقایسه شده است. 

در ویدیویی که در سال ۱۴۰۱ منتشر شد، حسیب پنجشیری در میان گروهی از اسیران طالبان دیده می‌شود. در این ویدیو، او به اسیران کمی پول می‌دهد و سپس آنان را آزاد می‌کند. 

این نخستین بار نیست که نیروهای طالبان با پیکر بی‌جان مخالفانشان چنین برخوردی می‌کنند. در پنج سال گذشته، بارها ویدیوهایی از برخوردهای مشابه آنان با اجساد مخالفان و نمایش این اجساد منتشر شده است. 

هفته گذشته نیز ویدیویی منتسب به شهرستان‌های پنجگانه درواز در بدخشان منتشر شد که نشان می‌داد نیروهای طالبان به صورت جسد مردی سالخورده لگد می‌زنند. گفته می‌شود این جسد متعلق به یکی از نیروهای جمعه‌خان فاتح، فرمانده تاجیک‌تبار طالبان در شهرستان‌های پنجگانه درواز، بوده است. 

جمعه‌خان فاتح پس از مخالفت با خلع سلاح نیروهایش از سوی استخبارات (اطلاعات) طالبان، وارد درگیری نظامی با آنان شد. او پس از محاصره‌ از سوی نیروهای زمینی و بالگردهای طالبان، با میانجیگری قاری فصیح‌الدین فطرت، رئیس ستاد ارتش طالبان، تسلیم شد. 

برخورد طالبان با مخالفان نظامی تنها به رفتار تحقیرآمیز با اجساد آنان محدود نیست. این گروه در مواردی حتی مانع از شرکت شهروندان در مراسم نماز و خاکسپاری مخالفان نظامی می‌شوند. نیروهای طالبان اغلب با حضور در محل خاکسپاری این افراد، مانع حضور مردم در مراسم می‌شوند. 

در فروردین ۱۴۰۲ نیز رژیم طالبان اجازه برگزاری مراسم خاکسپاری اکمل امیر، فرمانده نیروهای جبهه آزادی و از نظامیان حکومت پیشین افغانستان، را در استان کاپیسا نداد. نیروهای طالبان به مردم هشدار دادند در این مراسم شرکت نکنند. 

این برخوردها تنها شامل مخالفان نظامی طالبان نمی‌شود. در طول پنج سال حاکمیت مجدد این گروه، نیروهای طالبان بارها با اجساد کسانی که به ارتکاب جرایم جنایی متهم شده بودند نیز رفتار مشابهی داشته‌اند. 

نیروهای طالبان چندین بار اجساد این افراد را در شهر هرات پشت خودروهای نظامی گذاشته و در خیابان‌های شهر گردانده‌اند. طالبان استدلال می‌کنند که این اقدام باعث «عبرت» مردم خواهد شد تا از مخالفت نظامی و ارتکاب جرم دست بردارند. 

این در حالی است که در زمان حاکمیت پیشین افغانستان، مراسم خاکسپاری نیروها و فرماندهان کشته‌‌شده طالبان برگزار می‌شد و نیروهای حکومتی معمولا مانع حضور خانواده، بستگان و نزدیکان آنان در این مراسم نمی‌شدند. 

بر اساس قاعده ۱۱۳ حقوق بین‌الملل بشردوستانه عرفی، طرف‌های درگیر باید همه اقدامات ممکن را برای جلوگیری از بی‌حرمتی به پیکر کشته‌شدگان انجام دهند. 

ذبیح‌الله مجاهد، سخنگوی طالبان، در واکنش به ویدیوهای منتشرشده از رفتار نیروهای این گروه با جسد حسیب پنجشیری و فرد کشته‌‌شده در بدخشان گفت که نیروهای طالبان «احساساتی» شده‌اند و «متوجه رفتار خود نبوده‌اند».  

برخورد طالبان با مخالفان نظامی تنها به میدان جنگ محدود نمانده است. «تحقیر» و تحویل‌ ندادن اجساد و جلوگیری از برگزاری مراسم خاکسپاری نشان می‌دهد که فشار این گروه بر مخالفان پس از مرگ آنان نیز ادامه دارد.