Những chiếc bát sạch và 3 bài học về sự tập trung

Một tuần nữa trôi qua, bạn khoẻ chứ?

Mình thì không, đang đau ê ẩm khắp người, hôm qua vừa trải qua một chuyến vi hành lên Đền Thượng trên núi Ba Vì dưới cái trời lạnh 4-5 độ, tiếp cả một đoàn người, phải uống khá nhiều rượu, rửa một đống bát đũa,… Toàn là những việc mình khá sợ.

Nhưng đó lại là một bài tập rèn luyện để build resilience.

Nói tới chuyện rửa bát, mình lại nghĩ đến chuyện về productivity.

Khi nào lần cuối bạn thực sự tập trung chỉ vào một việc đơn giản như rửa bát?

Có lẽ câu trả lời sẽ là: "Không nhớ nữa." Chúng ta thường tranh thủ thời gian làm việc nhà để nghe podcast, xem video trên YouTube, hoặc học hỏi điều gì đó mới mẻ. Hay! Tối ưu hóa thời gian rảnh để vừa làm việc tay chân, vừa học hỏi. Nhưng liệu đây có phải cách sử dụng thời gian hiệu quả, hay ta chỉ đang nỗ lực giả?

Mình đã thử rửa bát, lau nhà, gấp/phơi quần áo mà không đeo tai nghe. Từ hành động này, mình nhận ra những bài học lớn về sự tập trung và cách quản lý năng lượng tinh thần.

Ali Abdaal, một YouTuber nổi tiếng về năng suất, từng gọi những công việc nhà là "low-brain activities" (công việc ít dùng não). Theo anh, đây là thời gian lý tưởng để vừa làm, vừa học. Mình đã làm theo lời khuyên này trong nhiều năm. Kết quả? Đúng là mình tiếp thu được nhiều kiến thức mới từ podcast và video. Nhưng có một vấn đề lớn: mọi thứ mình học được đều trôi qua nhanh như bọt xà phòng trên chiếc bát.

Những lý do chính khiến multitasking (làm nhiều việc cùng lúc) không hiệu quả với mình:

Vừa rửa bát, vừa nghe podcast, mình thường không ghi chép lại được những bài học hay ho. Đôi khi nghe xong thấy ý tưởng rất thú vị, nhưng chỉ ít phút sau, chúng đã biến mất khỏi đầu.

Thay vì rửa bát nhanh chóng, mình cứ rửa đi rửa lại một chỗ, bởi còn mải chú ý đến những gì diễn giả đang nói. Thời gian rửa bát vì thế kéo dài hơn mức cần thiết.

Não bộ thực chất không được thiết kế để làm nhiều việc cùng lúc. Khi multitasking, mình vừa phải để ý xem bát đã sạch chưa, vừa cố gắng lắng nghe nội dung. Kết quả là cả hai nhiệm vụ đều không đạt hiệu quả cao, mà mình thì cảm thấy mệt mỏi hơn nhiều so với việc chỉ tập trung vào một thứ.

Hôm đó, mình quyết định chỉ rửa bát. Không podcast, không video, không âm thanh. Và bất ngờ thay, việc rửa bát trở thành một trải nghiệm rất khác.

• Thời gian ngắn hơn: Vì hoàn toàn tập trung, mình rửa bát nhanh hơn đáng kể.

• Đầu óc nhẹ nhõm: Thay vì cảm giác mệt mỏi vì phải "context switching" (chuyển đổi bối cảnh), mình thấy đầu óc thoải mái hơn.

• Nảy sinh ý tưởng mới: Chính trong sự tĩnh lặng đó, mình đã nghĩ ra ý tưởng cho bài viết này.

Trước khi tiếp tục, hãy cùng nhìn lại lý do tại sao multitasking không hiệu quả như chúng ta thường nghĩ.

Não bộ không thực sự làm được nhiều việc cùng lúc. Khi bạn cố gắng multitask, thực chất não chỉ đang chuyển đổi liên tục giữa hai nhiệm vụ. Quá trình này tiêu tốn năng lượng và làm giảm hiệu quả của cả hai việc.

Theo nghiên cứu, mỗi lần chuyển đổi bối cảnh, não cần một khoảng thời gian để làm quen với nhiệm vụ mới. Đây chính là lý do tại sao multitasking dẫn đến "shallow work" (công việc nông cạn): bạn không thể tập trung đủ lâu để tạo ra giá trị cao.

Việc liên tục chuyển đổi bối cảnh khiến bạn mệt mỏi hơn, ngay cả khi đó là những nhiệm vụ đơn giản. Trong trường hợp của mình, mặc dù rửa bát là một công việc "ít dùng não," việc cố gắng vừa làm vừa nghe podcast vẫn khiến mình kiệt sức.

Giữa nhịp sống bận rộn, chúng ta thường bị ám ảnh bởi việc "tối đa hóa" thời gian. Nhưng theo Cal Newport, tác giả cuốn Deep Work và Slow Productivity, đây không phải cách tốt nhất để đạt hiệu quả.

Trong cuốn sách Slow Productivity, Cal Newport khuyến khích chúng ta:

• Tập trung vào chất lượng, thay vì số lượng.

• Làm ít việc hơn, nhưng mỗi việc đều có giá trị cao.

Điều này hoàn toàn trái ngược với cách mình đã sống trước đây: luôn cố gắng tranh thủ mọi phút giây để "làm nhiều hơn." Nhưng chính thói quen này lại khiến mình làm gì cũng không đến nơi đến chốn.

Vậy làm sao để thực sự tập trung, hiện diện và đạt hiệu quả cao trong mọi công việc, dù lớn hay nhỏ? Đây là ba bài học mình rút ra:

Chúng ta thường bị áp lực phải làm thật nhiều việc. Nhưng sự thật là, khi bạn gánh quá nhiều trách nhiệm, chất lượng công việc sẽ giảm. Hãy dũng cảm nói "không" với những việc không quan trọng, để bạn có thời gian đầu tư vào những việc thực sự ý nghĩa.

Bài học: Đừng cổ vũ "năng suất giả." Bận rộn không đồng nghĩa với hiệu quả.

Những mục tiêu lớn cần thời gian dài để đạt được. Đừng vội vàng hoặc cố gắng đạt kết quả ngay lập tức. Thay vào đó, hãy xây dựng từng bước một cách vững chắc.

Bài học: Dục tốc bất đạt.

Khi có thời gian rảnh, chúng ta thường có xu hướng "nhồi nhét" thêm công việc. Nhưng điều này chỉ khiến bạn phân tán sự tập trung. Thay vì làm thêm việc mới, hãy dành thời gian để cải thiện chất lượng công việc bạn đang làm.

Bài học: Tập trung làm tốt hơn, thay vì làm nhiều hơn.

Từ trải nghiệm rửa bát, mình nhận ra rằng ngay cả những công việc nhà đơn giản cũng có thể trở nên ý nghĩa nếu bạn thực sự hiện diện. Khi không còn chìm đắm trong âm thanh của podcast hay video, mình có cơ hội để suy nghĩ, để sáng tạo, và để cảm nhận sự yên tĩnh.

Đầu óc của chúng ta giống như một cốc nước: nếu lúc nào cũng khuấy động, nước sẽ luôn đục. Nhưng khi bạn để yên, cặn sẽ lắng xuống, và bạn sẽ nhìn rõ mọi thứ.

Bạn đã bao giờ thử để đầu óc được yên tĩnh chưa? Nếu chưa, hãy thử bắt đầu từ việc đơn giản nhất: rửa bát.

Cuộc sống hiện đại khiến chúng ta liên tục bị phân tâm. Nhưng đôi khi, câu trả lời cho một cuộc sống hiệu quả và ý nghĩa không nằm ở việc làm nhiều hơn, mà nằm ở việc làm chậm lại và tập trung.

Hãy bắt đầu từ những việc nhỏ nhất, như rửa bát. Đó có thể là nơi bạn khám phá ra những bài học lớn lao về sự tập trung, hiệu suất, và ý nghĩa thực sự của công việc.

Hãy nhớ rằng: Làm tốt hơn > Làm nhiều hơn.