Part 5: The Tale of All Gods ..

Part 1: Old Men or Old Gods?

Part 2: Logos, Logic aka Mày có thấy tao không?

Part 3a - Choice vs. Chance - Lucifer, Jesus, và loài người

Part 3b - Choice vs. Chance - The Trinity of Choice

Part 3c - Choice vs. Chance - The Amorality and the Non-Choice

Part 4: The Original Sin

Part 5: The Tale of All Gods .. (hết)

.

Old Gods or Ancient Gods?

1. Setup Kito giáo theo nhân vật và diễn biến

2. Thông điệp phản logos, logic

3. Các thông điệp phản free will

Và đây là lúc chúng ta đi đến phần tối hậu của mọi bộ phim, chính là đào phá moral compass:

Bộ phim này định đưa ra vấn đề gì, nó sẽ phủ định những giải pháp nào, để rồi tôn vinh các giải pháp nào?

Hay nói ngắn gọn, thế nào là đúng/sai, thiện/ác trong No Country for Old Men?

1. The Dying of the Old God

Trước tiên hãy nói về bài toán mà NCOM cần giải, chính là nan đề từ đầu phim người ảnh sát trưởng Tom Ed Bell đã độc thoại băn khoăn. Ông nhớ về thời xưa nơi cảnh sát còn chẳng dùng súng, điều mà ngày nay không ai tưởng tượng nổi, đối lập với thời nay khi những người thi hành pháp luật được trang bị bởi đủ thử vũ khí tối tân hơn quá khứ, nhưng tội ác lại vẫn tràn lan và dường như vô cách kiềm giữ.

Hãy nói về các giải pháp thất bại cho vấn đề này trước. Như các phần trước đã chỉ ra, đó là giải pháp được thể hiện ở tất cả các nhân vật mang danh tính Tân ước của phim, cho dù mang vai tốt như Tom Ed Bell hay Moss hay vai phản diện như Carson Wells.

Vậy đâu mới là giải pháp đúng?

Ban đầu bạn sẽ tưởng, như ngay cả những nhà phê bình phim cánh tả ngây ngây thơ thơ cũng tưởng, đó là bộ phim không đưa ra giải pháp - hay như tôi nói ở bài trước, là dường như NCOM đang tụng ca chủ nghĩa hư vô.

Nhưng thật ra không phải. Khi xem phim đủ nhiều, sẽ thấy chẳng có phim nào là thật sự tôn vinh chủ nghĩa hư vô cả. Điều này lẽ ra hiển nhiên phải thế bởi vì nếu thật sự tôn vinh hư vô thì đáng ra còn không có bộ phim nào sất. Việc dựng lên một bộ phim cất công tỉ mẩn cài cắm chi li để nói về cái hư vô, thực chất đã là điều phản hư vô hơn hết thẩy, và cũng nghĩa là, bộ phim ấy không hề định tôn vinh chỉ cái trống rỗng, mà thực chất có cài cắm agenda. Nói cách khác, người ta không vô tư phủ nhận mọi thứ đều vô nghĩa ngang nhau đâu, hay là chẳng có chuyện đập bỏ just for the sake of đập bỏ cả đâu. Luôn luôn, ẩn sau những nhát búa giáng xuống hăm hở, sẽ là niềm khao khát cũng hăm hở không kém hằng mong dựng lên một cái gì đó nữa từ đống gạch vụn. Một đức tin mới, một Chúa mới, một Khải Huyền mới. In short, một trật tự mới.

Thế thì đâu sẽ là cái trật tự mà NCOM muốn cổ vũ?

Dễ thấy, nó được thể hiện qua nhân vật phản diện của phim, người đóng vai phụ nhưng được ưu ái nhiều chất liệu, sân khấu và hào quang đến độ khán giả từng tranh cãi giải Oscar vai này đáng phải xếp vào nam chính xuất sắc nhất: Tay kẻ ác Anton Chigurh.

Chigurh là hình ảnh chói sáng nhất phim, triết lý mà hắn cổ vũ do đó sẽ xác lập triết lý mà bộ phim đang cổ vũ như lời giải đúng đắn cho tình trạng tha hoá của xã hội.

Thế Chigurh thì cổ vũ cho triết lý nào vậy?

2. The Rising of the Ancient God

Nhớ lại, từ phần đầu Part 1: Old Men or Old Gods? , tôi đã nói luôn Chigurh là Satan Cựu Ước. Thực chất ở đại hội lần 2 khi thảo luận lúc xem xong, tôi cũng đã nói nhận định này, rằng Chigurh là kẻ ác song đang được khắc hoạ để toả ra cảm giác như là “công cụ thịnh nộ của Chúa”, nên hắn do đó đang đại diện cho tầm nhìn của Chúa Cựu Ước.

Thực chất thì, tôi biết Chigurh là đại diện Cựu Ước còn chẳng phải đi qua lý lẽ nào ở trên, mà từ không biết bao nhiêu bộ phim mang cảm giác hay mô típ này giúp vô thức của ta đã chớp nắm bắt trước cả khi ý thức mấp máy. Cho nên bên cạnh các lý do im lặng đã nêu ở bài 1, thì tôi sẽ không giải thích nữa còn vì thực chất đó không hề là mô thức nhận diện mà tôi đã dùng. Sao lại dở hơi đi diễn tả một bộ nén truyền tin kiểu Internet 5G thành ngôn ngữ của xe kéo hay bồ câu đưa thư làm gì chứ, công nhận không?

Tiếp, thế nhưng tại sao Satan Cựu Ước thì lại có thể thay mặt cho Cựu Ước? À, cái này thì chúng ta có thể phân tích và từ lần kế trở đi thì ta có thể không cần nói nữa.

Satan Cựu Ước có thể dùng trong nhiều tác phẩm để thay mặt cho Cựu Ước bởi vì hắn và Chúa Cựu Ước xiển dương cùng một hệ giá trị. Trong Cựu Ước, Satan không chỉ là một thiên thần con Chúa, mà còn được tin tưởng như một cánh tay nối dài hay nô bộc hầu cận của Người. Khó mà phân biệt hành động trừng phạt từ chính tay của Chúa hay hành động của Satan vâng mệnh người, bởi Satan đem tai hoạ đi thử thách trừng phạt nhân loại cũng na ná logic Chúa tự tay tạo nên Đại hồng thuỷ để thanh tẩy thế gian. Sự tàn bạo của Satan và sự độc đoán thịnh nộ của Chúa nói chung do đó không quá khác biệt nhau về hành trạng hay mục đích.

Sự khăng khít giữa cả hai còn tiếp tục thể hiện ở chỗ họ chia sẻ không chỉ hào quang mà còn cả kiếp nạn, aka cùng vinh lẫn cùng nhục. Khi Kito giáo thay thế Do Thái giáo, bề mặt có thể coi là là vẫn giữ lại vai Chúa, nhưng thực chất chỉ là đem linh miêu tráo thái tử, mượn authority và legacy của vị thần cũ, song toàn bộ các đặc điểm Chúa cũ lại bị thiến đi, thay thế bằng một phiên bản mới Chúa Cha hữu danh vô thực vốn chỉ làm nền cho Chúa Con Jesus toả sáng. Đồng thời ngược lại, những đặc tính chủ chốt của Chúa cũ thì lại dần dần bị bêu xấu gán ghép với các ấn tượng tiêu cực.

Có thể coi là đến thời đại của Tân Ước, Chúa cũ thực chất đã bị đày xuống ngục sâu u tối, bị xiềng xích giam cầm ở đó và ẩn ý gán ghép thành Chúa Quỷ, sót lại trên ngai vàng mỗi cái xác không hồn mệnh danh Chúa Cha làm bù nhìn canh dưa trong sân khấu tôn giáo của thời đại mới. Và một khi Chúa Cựu Ước đã sa cơ thành giặc như thế, Satan Cựu Ước cũng tự nhiên thất thế thành phường thảo khấu. Cụ thể từ Tân ước trở đi, Satan chính thức bị coi là một thực thể phản Chúa.

Điển tích Jesus Christ bị Satan dụ dỗ giữa sa mạc mô tả bởi bức tranh trên cũng đã được tham chiếu trong NCOM ở cảnh tay Satan Tân Ước Carson Wells gặp Jesus Tân Ứớc Moss trong bệnh viện gần biên giới Mỹ - Mễ. Vùng đất gần biên giới này cũng là một vùng sa mạc. Và trên cái nền đó, ta có Carson Wells như một tay Satan bảnh choẹ với giọng điệu mơn trớn đang thẽ thọt đề xuất một thoả thuận lợi lộc với Moss. Và chú ý nhé, chỉ Satan Tân Ước thì mới có khái niệm trao đổi thương lượng (deal) mà thôi, còn Satan Cựu Ước thì không thể.

Tiếp, quay về tự sự giữa các tôn giáo, xét theo cảm nhận trên, quan hệ Satan Cựu Ước và Chúa Cựu Ước có phần nào đó hơi giống Jesus Chúa Con và Jehovah Chúa Cha trong Tân ước, là nhị vị mà nhất thể, nhưng ở đây theo nghĩa cùng đại diện cho một hệ giá trị, chứ không hẳn do quan hệ thể chất. Và tiếp nối logic ấy, ta sẽ thấy rất hợp lý đoạn sau khi Chigurh nổi khùng lên giết luôn cả tay trùm Mexico Chúa Quỷ để chính hắn trở thành Chúa Cựu Ước, như lý do Chigurh đưa ra “Mày nên biết dùng the one right tool” – câu này chính là tham chiếu Chúa Cựu Ước từng gọi Satan là như vậy khi sai khiến hắn tạo ra các tai hoạ thử thách đức tin của Thánh Job. Tay Mexico đã không tuân theo nguyên lý của Cựu Ước nên hắn không còn đáng là Chúa Cựu Ước nữa và cần phải bị giết. Bởi Chigurh không phụng thờ hay đại diện ai ngoài nguyên lý tối thượng của Cựu Ước.

Nhân tiện, cái cấu trúc Satan cũ cũng đập lại Chúa cũ khi Chúa cũ cũng thoả hiệp làm trái lại luật cũ này có thể tìm thấy trong vài phim khác là Skyfall hay Road to Perdition, đều đạo diễn bởi Sam Mendes và tình cờ (hoặc không), Skyfall còn có chính Javier Bardiem tham gia đóng chính vai Satan.

Đến đây khi đã xác quyết Chigurh là cả Satan lẫn Chúa Cựu ước, ta sẽ hiểu rõ hơn phương hướng giải quyết bài toán tội ác của hắn. Đó chính là dùng thịnh nộ để đưa cõi hỗn mang về lại với trật tự. Thế gian đã được nuông chiều quá lâu trong sự bình yên và sung túc, từ đây mới nảy nòi ra tất cả những suy đồi băng hoại; hay chính do Tân Ước đem đến thịnh vượng, tình yêu, sự thứ tha mới dần làm con người yếu nhược đi và dễ tha hoá. Hệt như người ta vẫn nói, một xã hội càng văn minh sẽ lại càng thiếu hụt những công cụ để bảo vệ nền văn minh ấy. Tương tự, văn minh Kito với những định hướng nhân văn đã không còn phù hợp thế gian trong hoàn cảnh ngặt nghèo mới này, thậm chí các nhân văn và văn minh ấy còn có thể cản chân việc diệt trừ cái ác. Đây là lúc mà để tái lập lại cân bằng, cần một thế lực tàn bạo nhưng công chính đứng ra đóng vai người phán quan vĩ đại, thực hiện những đòn trừng phạt khủng khiếp để ép vũ trụ vào khuôn khổ, tựa một đợt đại hồng thuỷ quét qua tẩy sạch mọi tội lỗi ô uế và từ đây, thế gian sẽ khai lập tinh tươm.

Hãy nhớ tiếp, tuy Chigurh là kẻ ác, nhưng vô tình làm sao, Chigurh đã hạ sát được nhiều kẻ mang tội nhất trong phim: Tất cả những cái xe hắn giết người và đốt đều mang biển số giả. Toàn bộ bọn Mexico hắn giết đều là tội phạm vượt biên và mang căn cước giả. Cũng chính Chigurh là kẻ đã giết được cả tay Satan Carson Wells lẫn xộc được vào tận đầu não giết tên trùm cuối buôn ma tuý người Mexico không tên. Lực lượng cảnh sát trong phim thì gần như ngược lại, hoặc yếu đuối bất lực, hoặc rệu rã mất niềm tin như Bell và ông cảnh sát địa phương ở El Paso. Còn Moss, ánh hồi quang le lói về chủ nghĩa anh hùng, thì không những táng mạng còn kéo theo 3 người vô tội chết cùng mình. Chính ra, nói cho đúng Chigurh còn mới giết duy nhất 1 người vô tội. Mà ấy là còn vì phải giữ lời với Moss; cũng như ngay sau phạm tội ấy hắn đã phải trả giá luôn chuyện này, vĩnh viễn đánh mất vai trò đại diện Chúa và biến thành người phàm.

Xét theo logic này, rõ ràng moral compasss mà cho đến gần hết phim Chigurh vẫn gánh vác dường như đúng đắn hiệu quả hơn hẳn so với bộ quy tắc luật lệ của Bell hay của Moss.

Chính theo cách ấy, bộ phim đã phủ nhận triệt để tầm nhìn Tân ước của Kito giáo, từ đây tôn vinh tầm nhìn Cựu Ước của Do Thái giáo. Lý luận của NCOM do đó rất giống đoạn sau trong bài review về The Glory (Vinh quang trong thù hận):

“Thông điệp ở đây rất đơn giản: Cái ác là phi lý. Người ta có thể ác chỉ vì có khoái cảm khi ác. Thật ngây thơ khi cố dùng logic và trật tự để hiểu được cái ác, càng ngây thơ khi hy vọng trật tự có thể kiềm chế được cái ác. Trong khi chính trật tự sẽ chỉ ngăn cấm người tốt “Cả gia đình cô đều là bác sĩ. Cô không thể giết người. Chồng cô đã đi bán muối chính vì một lời thề như thế đấy”. Như vậy là, phân cảnh này thực chất đã nhạo báng lỗ hổng của trật tự và gián tiếp muốn khẳng định cách tiếp cận phi luật pháp của Dong-Eun: Để trừng trị cái cái ác, chỉ có thể dùng cái ác.”

Tất nhiên nữa, cũng tình cờ hoặc không, nhân vật Dong-Eun, người đứng sau toàn bộ thiên trường ca kdrama về công lý và thù hận này, nếu để ý đến vị trí và điệu bộ trên poster phim, thực chất đang được ẩn ý đóng vai Chúa của Cựu Ước đó ; ) .

3. The Tale of All Gods

Tôi cho rằng No Country for Old Men, ngoài các tầng nghĩa ta từng phân tích như: tầng nghĩa bề mặt về câu truyện truy lùng valise tiền, tầng thông điệp về sự lạc thời của các giá trị cũ trước thế gian hỗn loạn, tầng setup Kito và thông điệp phản Kito, tầng triết lý Tân vs. Cựu Ước; thì vẫn còn một tầng nghĩa nữa – đó là tầng nghĩa kể lại cái giai thoại về lịch sử phát triển và xâm thực của Kito giáo hay mối quan hệ giữa tôn giáo hiện đông tín đồ nhất này với các tôn giáo khác từng ra đời cùng thời hay trước nó.

Đầu tiên cần xác quyết, cha của người cảnh sát già Tom Ed Bell, người được Bell hoài nhớ ở đầu phim lẫn ở cả 2 giấc mơ cuối phim, sẽ chính là đại diện thật sự cho Chúa Cựu Ước của Do Thái giáo. Chính là Đấng Toàn Năng độc đoán vĩ đại, người làm cảnh sát mà không cần, hay có khi không thèm, dùng đến súng – bởi súng đơn giản lại là một trong vài sản phẩm đặc trưng của văn minh Kito, thứ mà Cựu Ước coi thường.

Nhớ lại, trong giấc mơ cuối phim, Bell từng mường tượng ra người cha “ở ngực có hình sừng bò, sáng lấp lánh trong đêm như lưỡi liềm của mặt trăng”. Mà Chúa Cựu Ước của Do Thái giáo, một số thuyết cho rằng, thực ra có gốc gác từ một vị thần ác có hình dáng đầu bò được thờ cúng trong tín ngưỡng cổ của vùng Canaan nơi dân Do Thái định cư xưa kia.

Tiếp, khi ta biết chắc Bell là Chúa Cha Tân Ước, mà thực chất là mượn xác thay hồn thế chân Chúa Cựu Ước, thì ẩn dụ cha của Bell là Chúa cũ cũng là một liên tưởng khá tự nhiên.

Sau chót và chốt hạ, hãy nhìn vào mũi cái xe mà tay Satan Cựu Ước Chigurh lái trên đường truy lùng Moss. Trên đó, rất thoáng qua nhưng không thể nhầm lẫn, chính đang có một biểu tượng đầu bò – cái dấu hiệu nhỏ bé mà thể hiện mối liên kết nguyên thuỷ giữa Chigurh với cha Bell, aka giữa Satan Cựu Ước cùng Chúa của Cựu Ước.

Đến đây thì có lẽ các bạn sẽ nhớ lại và hiểu vì sao ở phần 1 tôi từng nhắc đến chi tiết tuy cả ba người Moss, Chigurh, Bell đều cùng ngồi trên một cái sofa, đều cùng từng nhìn vào TV, và ẩn ý cho một mối liên kết nào đó kết nối cả 3; tuy nhiên Moss thì ngồi hơi lệch, còn Bell và Chigurh ngồi chính xác chỗ của nhau, ở chính giữa khoảng trống giữa 2 cái màn chứ?

Ẩn ý ở đây của anh em đạo diễn nhà Coen, không vô tình cũng là người Do Thái, đó là Bell và Chigurh thì quả có liên hệ khăng khít với nhau, cùng một đẳng cấp, còn là đẳng cấp cao, chính danh, còn Moss thì về bề mặt là cũng có dính dáng đấy, nhưng thực chất chỉ là một thực thể ăn theo, bám càng kẹp nách, và vì thế nên mới ngồi ở một chỗ mé mé phụ hơn. Hẳn rồi, ở đây Chúa Cha Tân Ước ít ra cũng là con của Chúa Cựu Ước, do đó cùng Satan Cựu Ước xuất hiện từ thuở ban đầu khai thiên lập địa, mang dòng dõi Chúa thực sự trong một văn bản canonical là Cựu Ước. Đâu như Jesus dại mồm là nhân vật được bôi thêm ăn theo trong kịch bản spin-off là Tân Ước đâu.

Tiếp, theo các văn bản Kinh Thánh, “sữa và mật” là cụm từ phổ biến trong Do Thái giáo, còn sang đến Kito giáo thì được đổi thành “rượu và bánh mì”. Điều này, về mặt lịch sử, có lẽ cũng để phù hợp với sự chuyển đổi từ lối sống du mục trên sa mạc của người Do Thái sang lối sống định cư xây dựng văn minh nông nghiệp ở châu Âu. Mà nhớ tiếp ở bài 1, 3 nhân vật trên tuy trùng nhau song vẫn có chi tiết khác biệt đáng nói nào nữa: Là Moss thì uống bia còn Chigurh và Bell thì cùng nhau uống sữa. Bingo!

Như vậy là đến đây, đã hoàn toàn có thể xác lập cha Bell đại diện Chúa Cựu Ước, và giờ ta sẽ có tự sự NCOM toàn vẹn như sau:

Thưở ban đầu, chỉ có Chúa của Cựu Ước, là Chúa duy nhất thật sự. Lúc này, đầu phim Bell đang hồi tưởng về cha và ông của ông, với tất cả sự ngưỡng vọng và hoài niệm.

Song cũng ngay từ ban đầu, thế gian đã ngập tràn tội lỗi, như Bell đang kể tiếp về tay sát nhân trẻ tuổi mà ông sắp đưa lên ghế điện, kẻ mà cam đoan nếu thả ra hắn sẽ tìm giết ngay người khác trong 15 phút cũng tàn bạo y hệt, và hắn biết rằng hắn sẽ bị xuống địa ngục.

Lực lượng khủng khiếp nhưng có khả năng cân bằng lại trật tự từ đây sẽ được Chúa Cựu Ước phái xuống trần thế. Chigurh xuất hiện vô thuỷ vô chung hoàn toàn không lai lịch, chỉ biết ngay đầu phim đã ở vai bị bắt, rồi thoát ra nhờ giết anh cảnh sát, thậm chí hắn chả còn cần nhìn anh này khi siết cổ – luôn và ngay xác lập đây là một thế lực siêu nhiên được điều khiển bởi những thế lực vĩ đại, aka nằm ngoài khả năng hiểu và kiềm chế của con người. Chẳng cần quá lâu la cho đến án mạng thứ hai, Chigurh giết tiếp ông già bên đường, đốt xe, lại giết tiếp và đốt xe vài người khác, cứ như vậy như vậy. Sau này ta biết tất cả các xe bị đốt ấy đều mang biển số giả. Vầy là như thế, Satan đã bắt đầu rảo bước trên mặt đất để thực thi sứ mệnh thanh tẩy các tội lỗi thế gian.

Tiếp, ngay sau cảnh Chigurh nhắc ông già ven đường “Ông đứng nguyên đó”, rồi từ tốn đưa ống khí nén lên giữa trán, hạ sát ông này, thì máy quay chuyển đến cảnh Moss, đang nhìn vào ống ngắm của súng trường, khẽ tự lẩm bẩm “Đứng yên nào” rồi nổ súng về phía đàn nai trước mắt.

Ẩn ý về song trùng bắt đầu hé lộ. Từ đây đã xuất hiện Adam, kẻ lookalike và wannabe của Lucifer, cùng là con Chúa nhưng ra đời sau và có lẽ đúng là tầm thường hơn Lucifer rất nhiều khi tay này phải cần đến súng mới hạ được đối thủ. Nhớ lại, trong Kinh Thánh, Lucifer từng rất coi thường Adam và cao ngạo nói với Chúa “Con sinh ra từ lửa, nó sinh ra từ bùn, sao con phải quỳ trước nó”.

Đồng thời, cảnh này cũng ẩn ý về sự xuất hiện aka sinh ra aka Giáng sinh của Jesus, rằng sẽ có gì đó gắn với đàn nai. Đây là lúc NCOM bắt đầu ẩn ý về dynamic giữa các tôn giáo. Có nhiều thuyết cho rằng lễ Giáng sinh cùng các nghi thức của nó trong Kito giáo thực chất là lấy sẵn từ các thần thoại và tín ngưỡng bản địa Bắc Âu – vốn đại diện bởi hươu nai. Nhân đây lại nhắc cho ai còn nhớ, không ngẫu nhiên mà toà lâu đài Skyfall, quê hương thơ ấu của James Bond lại có một bức tượng nai to đùng ở cổng đâu d:

Tiếp, sau đó Moss lấy valise tiền, ẩn dụ cho sự kiện The Fall of Men như đã phân tích ở Part 1.

Moss lần nữa lại gặp bọn chó khi anh quay lại hiện trường. Lần này anh bị đuổi cùng lúc bởi 2 con chó, sau đó đến bờ sông, anh lội qua, một con cũng vượt sông đuổi theo anh, may mắn Moss kịp bắn nó chết trước khi chồm lên. Sáng hôm sau, các vết thương trên người Moss dần lành, lúc này anh đã là một con người mới, không còn vợ, không còn nhà, chính thức bước vào hành trình trốn chạy. Tôi sẽ sửa lại một chút nhận định ở bài 1. Sông và chó đen ở đây vẫn là đại diện cho sông Styx và con chó đen ba đầu Cerberus trong thần thoại Hy Lạp mà thôi, song toàn bộ sự kiện vượt sông giết chó thì lại không phải ẩn dụ cho phục sinh (sống lại trên thập giá) mà là ẩn dụ cho việc vừa được rửa tội (sống lại với đức tin soi sáng). Diễn biến này với 2 con chó, dòng sông và ý nghĩa rửa tội, theo tôi là ngụ ý Kito giáo ăn cắp từ văn hoá thần thoại tôn giáo Hy Lạp những yếu tố như thuyết nhị nguyên (dualism - 2 con chó), Địa Ngục (sông Styx) và phép rửa tội nhúng trong nước như biểu trưng cho việc được tái sinh với đức tin – vốn là một thực hành trong các tôn giáo cổ Hy Lạp. Moss vẫn sẽ trải qua sự kiện phục sinh, nhưng là sau này, ở một phân cảnh khác của phim, mà chúng ta sẽ tiếp tục chém sâu hơn trong link ở group Gwens on Movies nhé.

Từ sáng hôm Moss hồi phục bên bờ sông ấy, lại cũng chính là ngày Chigurh tìm đến nhà Moss, rồi Bell đến ngay sau đó, ngồi cùng chỗ với cả Moss và Chigurh. Phần này ẩn ý là hệ thống nhân vật Kito với nền tảng là khái niệm Chúa Cha vay mượn từ Chúa cũ Cựu Ước của Do Thái giáo - uống lại sữa từ Satan con Chúa Cựu Ước, cùng khái niệm nhị vị nhất thể Chúa Cha và Chúa Con– ngồi cùng chỗ nhìn cùng TV soi bóng đeo mũ cao bồi - từ đây chính thức hình thành.

.

Đến đây ta đã có thể tổng hợp lại, toàn bộ các chi tiết trên là ẩn dụ cho lý luận sau: Kito giáo thực chất chỉ là một hỗn hợp vay mượn hổ lốn từ nhiều nguồn, với gốc đi từ Cựu Ước của Do Thái giáo, sau đó tiếp tục gia giảm thêm nếm đủ thần thoại tôn giáo tín ngưỡng từ Bắc Âu, Ai Cập, Hy Lạp để nhào nặn nên một hệ thống triết thuyết tín niệm Kito.

Buồn cười là ngồi chém với bạn về ý này, mới thấy nghĩ kỹ giả mà không phải thế, tỷ như NCOM mà lại nhắc về gà lợn trên đất Mẽo thì ắt chỉ ra cái không khí hamburger với McDonald thôi chứ làm sao mà gợi ra cái chất khô, nóng, cổ đại, sa mạc, du mục, khắc nghiệt và tàn bạo của Chúa độc đoán thịnh nộ được. Một bầu khí quyển bò dại mồm do đó mới phù hợp với không thời cổ đại của Cựu Ước, và có thể cũng lý giải được tại sao xa xưa đó lại thờ thần bò.

Đến đây thì, hãy nhớ lại tiếp đoạn kết phim. Sau khi mất hy vọng vào việc có thể lập lại trật tự cho thế giới, Bell tư lự nhớ lại giấc mơ ông vừa có, kể về một câu truyện dường như diễn ra ở thời xa xưa, trong giấc mơ đó ông đang đi cùng với cha mình, người đàn ông cưỡi ngựa đi trước trong con đường mòn bên núi; nhưng người cha ko hiểu sao trông lại trẻ nhất, trẻ hơn ông đến cả 20 tuổi; ông ấy đang mặc áo choàng, trên ngực có hình sừng bò, cái sừng sáng lên như một mảnh trăng lưỡi liềm trong đêm, người cha ấy đốt lên một ngọn lửa ở phía trước soi sáng cả đoàn, và Bell chợt nhận ra một điều rằng dù ông ở đâu, cha ông cũng vẫn sẽ ở đó.

Và như vậy, Chúa Cha Tân Ước đã chính thức thừa nhận thất bại, nửa mê nửa tỉnh khát khao hoài nhớ về một vị Chúa gắn với sừng bò xa xưa trong Cựu Ước.

Để chốt hạ và đóng đinh cho trọn vẹn, hãy cùng nhìn lại một trong các poster sau của NCOM. Quả như người ta nói, chẳng có gì che giấu thông điệp thuận tiện bằng hãy phơi nó ra dưới ánh mặt trời ngay trước mũi của tất cả ..

4. The death of the King, the return of the Ghost, the revenge of the ancient Gods

Khi ông bạn cảnh sát địa phương nói về Chigurh:

“Thằng cha ấy là một thằng điên sát nhân”

Bell nói:

“Tôi không chắc hắn điên đâu.”

“Vậy thì anh định gọi hắn là gì”

“Ừm, thỉnh thoảng thì tôi nghĩ, hắn chính là một bóng ma”.

Đúng vậy, sự xuất hiện và thắng thế của tay kẻ ác Chigurh sẽ chính là sự trở về trả thù của bóng ma Cựu Ước Do Thái giáo năm xưa từng bị Tân Ước Kito giáo tiếm quyền.

Quay lại với một trong những cảnh kịch tính thú vị nhất của NCOM, mà nói thật đến lần xem thứ 2 ở nhà tôi mới để ý đầy đủ, chính là khi cảnh sát trưởng Tom Ed Bell quay về hiện trường nhà nghỉ tại El Paso và có thể sẽ phải đối mặt với Anton Chigurh.

Đây chính là phân cảnh xác định thái độ về ý chí tự do mà tôi từng phân tích ở Part 3b.

Không ngẫu nhiên mà setup của cảnh này là 2 cánh cửa, một gợi nhắc hiển nhiên đến Ma trận. Và cũng tương tự Ma trận, ta không thể chắc Chigurh đang đứng ở phòng nào, vì cả 2 cánh cửa đều có dấu vết phá khoá đặc trưng của hắn. Nếu ai còn nhớ xưa tôi từng viết, bố cục 2 cảnh cửa này cũng xuất hiện ở cả Tenet, với cửa đi xuôi và cửa đi ngược. Có vẻ như kịch bản 2 cánh cửa này có gốc gác triết học nào đó sâu xa hơn cả vài bộ phim để cứ được dùng đi dùng lại nhiều như vậy, nếu có thời gian lúc nào sẽ thử tìm hiểu.

Nhưng còn có một chi tiết cũng mang lưỡng tính sóng đôi nữa mà nhiều người có thẻ bỏ qua:

Đó là 2 dải dây chắn hiện trường tội phạm, mà ban đầu khi Bell còn đứng ngoài cửa, có thể thấy rất rõ ràng là ở vị trí đó thì đổ bóng đầy đủ của cả 2 dài dây vắt ngang qua cánh cửa.

Đến khi Bell vào trong phòng, thì trên tường đối diện, lại chỉ có một bóng dây, kèm thêm bóng của một chiếc ghế gỗ có tay dựa.

Bell vào phòng tắm, xem xét cửa sổ, thấy vẫn khoá trong, ông chắc Chigurh không ở phòng này, và đi ra ngồi trên giường. Lúc này trên tường không còn bất kỳ cái bóng nào, dù là của dải dây hay là cái ghế.

Trên mạng người ta bàn luận đoạn này cũng nhiều, với nhiều giả thuyết dưới đây:

1. Tất cả những cảnh có Chigurh là tưởng tượng trong đầu Bell, hắn đã rời đi từ trước. Còn sự thay đổi của mấy cái bóng thì đơn giản là lỗi edit (continuity error);

2. Cảnh Chigurh thật ra là hắn ở phòng bên cạnh 112. Tương tự, sự thay đổi của mấy cái bóng cũng chỉ đơn giản là lỗi edit (continuity error);

3. Chigurh thật ra đúng ở 114, nhưng hắn nấp sau cánh cửa, cũng giải thích cho cảnh Chigu thấy hắn ở bên cạnh trái cửa, đối diện lỗ khoá - vì nếu ở phòng 112 mà nấp sau cửa thì nếu hắn đối diện lỗ khoá hẳn phải ở bên cạnh phải của cửa mới đúng. Và do đó khi Bell bước vào và tìm kiếm trong phòng tắm, Chigurh đã lẻn đi ra, hắn đã không đi luồn dưới mà cố tình làm đứt dây chắn hiện trường, chính là để gửi lại thông điệp “Tao mới vừa ở đây, và mày còn sống vì tao đã tha cho mày”. Tuy thế, kịch bản này vẫn chưa hoàn toàn giải thích được tại sao bóng cái ghế cũng biến mất hay tại sao ban đầu trên cửa thì có 2 bóng dây rõ rành mà vào trong nhà lại còn chỉ có 1.

Tôi không quá tập trung vào tranh luận khẳng định hay phủ nhận các giả thuyết trên, tôi cũng không quá quan tâm về khía cạnh thực tế thì Chigurh có hay không có ở trong phòng. Tôi chỉ đưa ra một cách hiểu của mình về ý nghĩa ẩn dụ của phân cảnh này là như sau:

Khi Bell đang ở ngoài cửa, và Chigu có thể trong cửa hoặc không, nhưng ít ra trong tâm trí Bell, hắn chắc chắn bên trong cửa. 2 vạch bóng trên cánh cửa, y hệt nhau. Đây là lúc Bell phân vân. Thế giới gồm 2 lực lượng Chúa, Quỷ và không rõ, liệu bên nào rồi sẽ chiến thắng. Hay Chigurh có ở đó không, hắn là người hay là một bóng ma?

Bell vượt qua nỗi sợ hãi, bước vào, căn phòng dường như trống trơn, chỉ 1 vạch bóng trên tường, kèm bóng một chiếc ghế. Niềm tin đã chiến thắng nỗi sợ, sự trở lại của Nhà Vua và đức tin vào Chúa. Bóng Bell nhập nhoà chia 2 chia 3 trên các góc tường như đại diện cho Trinity.

Bell từ phòng tắm bước ra ngồi trên giường, và như ta đã biết từ phần 3b, giây lát nữa thôi ông sắp nhận ra sự thật tối hậu. Trên tường chẳng còn bóng nào nữa, cả dây lẫn ghế.

Nhà Vua đã chết.

Đức tin cũng vụn vỡ.

Chỉ một bóng ma thoắt ẩn thoắt hiện đã chiến thắng ..

5. Final verdict

Thật ra trước nay tôi từng viết nhiều đợt marathon một chuỗi review về phim nào đó: Joker, Parasite, Shape of Water, Prometheus, Tenet, Justice League, … Nhưng chưa lần nào đi đến cùng cả. Viết đến chap thứ 3, 4 là tôi lại bị cuốn vào vòng quay công việc và không thể chừa tý time nào để hoàn thành nốt. Dầu đa phần thì mọi người vẫn chấp nhận không kèo nhèo thêm vì dù sao tôi cũng kịp viết kha khá rồi.

Trộm vía đây là lần đầu tiên mà tôi thật sự đi đến cùng của chuỗi marathon này ( : .

Cả chuỗi bài như vậy có thể coi là gồm 7 chương (trộm vía tiếp số 7 là số thần thánh)

1. Old Men or Old Gods?

2. Logic & Logos

3. 3a. Lucifer, Jesus and Adam

4. 3b. The Trinity of Choice

5. 3c. And the Non-Choice

6. The Original Sin and the Gender Dynamic

7. Old Gods or Ancient Gods?

Nói chung tôi có một cảm giác tương đối thoả mãn: Yes, I did it!

Cũng không chỉ là viết xong, mà tôi nghĩ mình đã xác lập được một cách tương đối cơ bản một cái thế giới quan với các nhân vật, các mối quan hệ, các nguyên lý vận hành, và cả các meta narrative về vũ trụ tôn giáo mà từ đây có thể làm nền tảng cho nhiều phân tích khác về sau. Ôi thích quá ta nên dừng không nói về cái này nữa.

Ok, giờ quay sang cái khác. Đầu tiên là phim này là minh hoạ rất rõ ràng cho 2 điều đã từng thảo luận:

1. Một bộ phim có thể có rất nhiều lớp nghĩa:

• nghĩa bề mặt là một câu chuyện kịch tính nào đó

• nghĩa bài học đạo đức,

• nghĩa kito giáo

• nghĩa phản kito giáo

• nghĩa triết học

• nghĩa chính trị

• và các nghĩa meta hơn

2. Và mọi lớp trên đều có thể sai toét.

Tất nhiên chính bởi có 1 nên càng khó nhận ra 2. Bạn có thể cảnh giác với tầng đầu tiên của phim ảnh, nhưng sau khi đi qua 3 tầng inception, bạn có thể rất dễ muốn dừng chân ngả lưng chấp nhận coi đó là thực tế thay vì again, lại 1 inception nữa. Hơn thế, sau khi đã đầu tư đủ nhiều thời gian, đi sóng đôi đủ lâu với thứ gì đó, người ta khó tránh nảy ra một cảm giác đồng nhất giữa thứ đó với cái tôi của mình, từ đây sinh ra lưu luyến với kết quả cuối và càng thầm mong nó chính là sự thật tối hậu.

Thế nhưng thực sự người ta lại cần phân biệt giữa cái các nhà làm phim nói sơ bộ, cái họ nói sâu xa, cái họ nói nghiêm túc, cái họ private joke, cái họ muốn ta tin, cái chính họ thật sự tin, và sau cùng, tách rời với cái gì là sự thật. Nghĩa là luôn luôn, nên tỉnh táo tách rời thứ ta phải xử lý, cái tôi của mình, và khao khát với sự thật khách quan.

Tất cả các bài viết của tôi, vì thế ở dừng ở mức diễn dịch lại về những thứ người làm phim nói, còn đó không chắc là điều họ tin, càng chẳng chắc là sự thật, lẫn chẳng liên quan gì đến những điều tôi thật sự nghĩ.

Cụ thể là với NCOM, dù hiểu tầm nhìn của Do Thái giáo hay điểm yếu của Kito giáo, dù phân tích được ra các ẩn ý của người làm phim, nhưng không có nghĩa tôi cần đồng tình với các thông điệp đó. Với tôi cách thể hiện trong NCOM vẫn không thuyết phục. Chigurh thắng là vì bộ phim muốn cho hắn thắng, và phe kia thua thật ra cũng bởi vì người ta cố tình để cho họ thua. Aka chiều nào thì cũng chỉ là sự độc tài tuỳ hứng của người viết kịch bản chứ chẳng phải một logic khách quan và cũng chẳng dạy cho chúng ta một bài học thế tục nào đáng giá.

Dưới đây là một đoạn thảo luận trong group Gwens on Movies khi tôi post part 3b phim này:

Theo cách này, chính sự độc đoán phần nào lại gây phản tác dụng. Cụ thể, bộ phim lại khiến tôi đang từ có cảm tình với Do Thái giáo lại muốn đứng ra bênh vực cho tầm nhìn của Kito. Và có lẽ nhiều người cũng giống tôi hay bạn trong ảnh chụp trên, đều cảm thấy sự bất công này gợi lên một ấn tượng rõ ràng về sự ác ý phản cảm, rằng những người làm phim chẳng có một chút gì tôn trọng nhân vật, thiện ý của nhân vật, lẫn cả tình cảm của chúng ta dành cho những nhân vật ấy. Và rằng không phải họ chỉ đang cười khẩy trước Moss hay Bell, mà có lẽ rằng, tất cả những con người nhỏ bé như chúng ta, đều sẽ đáng để họ cười khẩy.

Cho nên có thể đó là lý do dù có nhiều minh triết hơn, nhưng Do Thái giáo không thể nào là một tôn giáo phổ cập như Kito, và cũng chẳng thể tạo ra một nền văn minh vĩ đại nhiều thành tựu như Kito được. Bởi vì nó vừa hung hãn muốn thể hiện nó đúng, vừa muốn giấu kín mọi tri thức không chia sẻ, để rồi trên cái nền của cả độc đoán lẫn bủn xỉn ấy, mọi thứ tuy sẽ trật tự tối giản ngăn nắp như cách Chigurh cẩn thận yêu cầu các nạn nhân đứng yên cho ngay ngắn, nhưng lại chẳng nhiều thứ có thể đơm hoa kết trái được.

Tình cờ hoặc không thì, chẳng phải điều ấy cũng tựa như câu truyện của NCOM hay sao, khi mà một thế gian sạch sẽ lau li có ý nghĩa gì đây, nếu như đấy lại là một thế gian chết chóc?

Part 1: Old Men or Old Gods?

Part 2: Logos, Logic aka Mày có thấy tao không?

Part 3a - Choice vs. Chance - Lucifer, Jesus, và loài người

Part 3b - Choice vs. Chance - The Trinity of Choice

Part 3c - Choice vs. Chance - The Amorality and the Non-Choice

Part 4: The original sin

Part 5: The Tale of all Gods .. (hết)