De toekomst is maakbaar. Maak haar wensbaar.

Welkom bij Groeiplek. Dit is een Substack-publicatie van Sarah Faict over organisaties als voelbare groeiplekken. Over levende ecosystemen in plaats van hiërarchische machines. Voor iedereen die genoeg heeft van hol bedrijfsjargon en op zoek is naar betekenis in werk.

Zondag 1 maart, De Singel

100 kinderstemmen zingen samen het lied De toekoeroekoetoekomst, naar een gedicht van Maud Vanhauwaert. Mijn dochter Sam, 9 jaar, staat ertussen. Het lied vertelt het verhaal van Tio. Hij woelt in zijn bed, kan niet slapen. De toekomst houdt hem wakker. Er zijn zoveel vragen: over honderd jaar, draait de aarde dan nog steeds in dezelfde baan? Zullen we elkaar woordeloos verstaan? Maakt het nog uit, de kleur van mijn huid? Zal onze stad nog bestaan? Moet ik de laatste sneeuwvlokken in sneeuwbollen bewaren? Het einde van het lied gaat zo:

Plots strijkt een duif op de vensterbank neer
neemt Tio’s vragen één voor één mee
hangt ze als kapstokjes in oude bomen
ik zal over ze waken, ga jij nu maar dromen
want de toekoeroekoetoekomst, Tio
mag je morgen zelf maken.

Naast mij zit mijn pluszoon Daan, 22 jaar. Hij slaakt een zucht en fluistert: hoe kunnen we verwachten dat kinderen de toekomst maken, als volwassenen haar gewoon kapot maken?

Hoe kunnen we verwachten dat kinderen de toekomst maken, als volwassenen haar gewoon kapot maken?
Daan, 22 jaar

Zijn vraag bleef lang bij me hangen, omdat ze zo eerlijk was. Er sprak een machteloosheid uit die ik bij veel mensen herken. Dat het niet beter zal worden, en dat daar weinig aan te doen valt. Dat het bang afwachten is welke richting het uitgaat.

Enkele weken geleden veroorzaakte één blogpost over AI een schokgolf op de beurzen. De tekst was geschreven als een bericht uit de toekomst, alsof ze er al was. Er werd een regelrecht doemscenario geschetst: werkloosheid, minder consumptie, instorting,…. Het gemak waarmee we zo’n negatief toekomstbeeld als realiteit aannemen, zegt veel over onze collectieve angst.

De snelheid waarin alles evolueert, en de onzekerheid die ermee gepaard gaat, voelt bedreigend aan. In onze persoonlijke en professionele leefwereld. Een positief toekomstbeeld wordt dan al snel als ‘fluffy’ en naïef weggezet. Dat merkten we vorige week ook, toen we onze nieuwe Voelbaar website online zetten. Op de homepage schreven we: Voelbaar maakt, adviseert en gidst organisaties naar wensbare toekomsten.

Wensbare toekomsten. Meervoud.

Was dat wel realistisch?, kregen we als feedback. Je zal maar een HR manager van een corporate zijn, of CEO van een KMO vandaag. Je zal maar een ondernemer zijn die impact wil maken. We zijn allemaal op zoek naar houvast. Naar iets dat uitlegbaar, meetbaar en controleerbaar is: cijfers, methodes, processen. De wereld waarin we moeten handelen is complex en onzeker: klanten die zich anders gedragen dan het CRM voorspelt, werknemers die anders handelen dan de retentiestrategie had voorzien, een supply chain die onderbroken wordt door een onverwacht ecologisch verschijnsel, of wie weet, een oorlog. Wat is de juiste volgende stap dan? En wat als de effecten toch anders uitvallen? Binnen die context van fundamentele onwetendheid, zijn wensbare toekomsten net één van de meest strategische keuzes die een organisatie kan maken.

De voorbije maanden ging het op deze Groeiplek over drie thema’s die meer ruimte verdienen op onze werkplekken. Het ging over een verdwenen bergdorp, als metafoor voor de waarde van de plek waar we samenkomen om te werken en betekenis te creëren. Over een eeuwenoude eik, als metafoor voor een missie die houvast biedt. En over ownership, als pleidooi voor meer fluïde rollen. Vandaag gaat het over de beweging die nodig is om dit alles mogelijk te maken.

De bevrijde toekomst

Het lijkt vaak alsof de toekomst ons overkomt. Alsof alles tegelijk gebeurt, en we niet weten wat vandaag brengt, laat staan morgen of over 20 jaar. Dat kan verlammend zijn. En ook bevrijdend: als we het niet weten, is er ook geen juist of fout, en ontstaat er ruimte om te experimenteren, een eigen koers te varen, een eigen beeld te ontwikkelen en daar voluit voor te gaan. Een toekomstbeeld geeft een handelingsperspectief, agency.

Daarnaast biedt een toekomstbeeld richting, werkt het als een attractor. Zoals water naar het dal stroomt en een rivier vormt, bewegen mensen en energie naar een toekomstbeeld. Zo werkt het ook in organisaties.

Toen we met Voelbaar met de toekomstcommissie Horizon 2035 van de Vlaamse cultuursector aan de slag gingen, was het één vraag die alles in beweging zette: hoe zijn we goede voorouders? Ze werd de morele onderstroom van het hele traject, van standpunten naar gezamenlijke vragen, van versnipperde stemmen naar een gedeelde ervaring.

Een toekomstbeeld voorspelt de toekomst niet, het maakt de richting voelbaar.

Wensbaarheid is een strategie

De negatieve blogpost over AI bevestigde de maakbaarheid van de toekomst. Waarom zouden we dan enkel met doemscenario’s rekening houden? Wat als we het omdraaien? Wat als we kiezen voor een toekomst die we onze kinderen en kleinkinderen wél toewensen? Onze hersenen zien geen verschil tussen een levendige verbeelde ervaring en een echte. Wie een wensbare toekomst formuleert, repeteert dus letterlijk voor die toekomst. Ze leeft haar voor.

Wensbaar betekent voor iedereen iets anders. Wat is voor jou de moeite waard om voor te werken? Deze vraag brengt mensen samen rond gedeelde waarden en verlangens, en, even belangrijk, rond de verschillen. Daarom verkiezen we bij Voelbaar wensbare toekomsten, als meervoud: meer dan één, en meerstemmig.

Het mooie aan deze oefening is dat onze wensbare toekomsten er al zijn. De kiemen ervan zitten al in onze huidige organisaties. We hoeven ze enkel (opnieuw) ruimte te geven, zodat ze kunnen groeien.

Wensbare toekomsten vormen een levend kompas voor een organisatie. Een kompas dat meegroeit, meerstemmig is, en zijn wortels heeft in het nu. En dat doet wat geen enkel datamodel kan: het nodigt uit om te creëren en samen te werken. Het brengt mensen samen rond iets dat de moeite waard is om voor te werken.

Daar is niets fluffy aan. Dat is het fundament voor elke toekomstbestendige organisatie.

Coda: vijf manieren om wensbaar toekomstdenken in je organisatie te introduceren:

Wensbaar lunchen: introduceer tijdens de lunch één positief nieuwsartikel dat naar een mooie toekomst zou kunnen leiden. Bouw erop verder. Naar welk soort toekomst zou dat kunnen leiden?

dystopie & utopie: werk met je team een doemscenario én een utopisch scenario uit voor je organisatie. Naar welke van de twee willen jullie bewegen? Wat zit er in het utopische scenario dat je vandaag al kunt laten groeien?

de wereld van onze kinderen: bereken samen in welk jaar jullie kinderen jullie huidige leeftijd zullen hebben. Neem dat als referentiejaar. Hoe ziet de wereld er dan uit? Wat wens je hen toe, en welke beslissing deze week is een stapje in die richting?

de kiemenkaart: hou een mindmap bij van de kiemen van jullie wensbare toekomsten: de projecten, beslissingen, gewoontes en strategieën die je vandaag al ziet en wilt laten groeien.

de 2100-invulzin: vraag elke collega om één zin te schrijven die begint met: “In 2100 vertellen onze kleinkinderen aan hun vrienden dat wij de organisatie waren die...” Leg de zinnen naast elkaar. Wat zie je ontstaan?