Tien jaar geleden was dit nog onvoorstelbaar – DGF Techbrief #168

Welkom bij de 168ste DGF Nieuwsbrief.

Afgelopen weekend ging op sociale media het beeld rond van een fictieve Franse weersverwachting uit 2014. Temperaturen van 40+ graden werden destijds als satire gepresenteerd. Inmiddels voelen ze (bijna) als een normale zomer. Soms verandert de werkelijkheid zo geruisloos, dat je niet meer beseft hoe ingrijpend de gevolgen eigenlijk zijn.

Dat gevoel kreeg ik ook bij het bericht dat Facebook-moederbedrijf Meta een intern surveillance, onder de noemer “AI-trainingsprogramma”, moest stilleggen nadat uiterst gevoelige gegevens over medewerkers waren uitgelekt. Het ging om toetsaanslagen, muisbewegingen, schermactiviteiten, transcripties en prestatiegegevens. Niet de surveillance zelf haalde het nieuws, maar het feit dat Meta de controle over die gegevens kwijt was. In 2014 had waarschijnlijk vooral dat eerste de krantenkoppen gehaald.

Het feit dat Meta zijn medewerkers intensief monitort om AI-systemen te trainen, zal weinig mensen nog verbazen. Wie kunstmatige intelligentie wil leren hoe mensen computers gebruiken, zal eerst menselijk gedrag moeten vastleggen. Binnen het zogeheten Model Capability Initiative veranderden duizenden medewerkers daarmee in trainingsmateriaal voor de volgende generatie AI. Vanuit technologisch perspectief is dat begrijpelijk. Vanuit privacy-oogpunt laat het vooral zien hoe snel de grens van het normale is opgeschoven.

Terwijl Big Tech ons juist vraagt steeds meer gegevens aan hun systemen toe te vertrouwen, met de belofte dat ze er heel goed op zullen passen, laten ze steeds vaker zien hoe kwetsbaar die belofte is. Microsoft sloot vorig jaar de e-mailaccounts van medewerkers van het Internationaal Gerechtshof af en gaf onlangs persoonsgegevens van Europese ambtenaren door aan de Amerikaanse overheid. Maar de incidenten blijven niet beperkt tot Microsoft en publieke organisaties. Al in 2020 raakte de slimme doorbel Ring van Amazon in opspraak nadat bleek dat medewerkers jarenlang toegang te hebben tot videobeelden van klanten. Of neem de hacker die toegang wist te krijgen tot een intern discussieforum van OpenAI waarop medewerkers onderzoek bespraken. En zo kan ik nog wel even doorgaan.

Terwijl ik wat ‘verdieping’ bij het nieuws wilde zoeken met Gemini, verscheen een melding op mijn beginscherm. Of opgeslagen gesprekken door menselijke reviewers mogen worden gebruikt om de AI van Google te verbeteren? Indien ik dat niet zou willen, kon ik de functie uitschakelen.

Tenminste, dat dacht ik. Bij een tweede lezing werd mij duidelijk dat zelfs nadat ik alle vinkjes heb uitgezet alleen toekomstige gesprekken niet meer worden meegelezen… Op het volgende scherm bleek ook dat eerder opgeslagen gesprekken niet automatisch worden verwijderd. Daarvoor moet je opnieuw door meerdere instellingen heen en iedere activiteit afzonderlijk wissen.

Juridisch zal daar weinig op aan te merken zijn. Er wordt toestemming gevraagd en alles staat keurig uitgelegd. Alhoewel ik twijfel aan de houdbaarheid van de vrijpostigheid die Google heeft genomen om alvast toegang te geven aan meelezers om mijn oude conversaties met Gemini te analyseren.

AI-chatbots zijn voor veel mensen een digitale gesprekspartner geworden. We bespreken er medische klachten, werkproblemen, financiële vragen en persoonlijke twijfels. Willen we werkelijk dat zulke gesprekken door menselijke reviewers kunnen worden gelezen? Delen mensen hun ‘geheimen’ niet juist omdat ze in de waan zijn dat ze communiceren met een anoniem algoritme?

Net zoals een dag met meer dan 40 graden ongemerkt van satire in zomerweer is veranderd, is ook voortdurende surveillance, tot in het diepst van onze gedachten en twijfels, ongemerkt onderdeel van het dagelijks leven geworden. Misschien moeten we daarom minder vaak vragen of Big Tech onze gegevens veilig bewaart, en iets vaker stilstaan bij de vraag hoeveel gegevens we nog bereid zijn weg te geven.

🤖 De Raad voor Cultuur trekt aan de noodrem. In een ongevraagd advies waarschuwt het officiële adviesorgaan van het kabinet dat AI de Nederlandse culturele sector fundamenteel dreigt te veranderen. Niet omdat AI op zichzelf een gevaar is, maar omdat Big Tech de infrastructuur en de trainingsdata controleert. De Raad pleit onder meer voor een ‘contentheffing’, een regeringscommissaris AI en een nationale taskforce om nieuw beleid op gang te brengen.

📰 Bijna 400 lokale en regionale Amerikaanse uitgevers hebben een rechtszaak aangespannen tegen OpenAI en Microsoft. Volgens hen zijn auteursrechtelijk beschermde artikelen zonder toestemming gebruikt voor het trainen van ChatGPT en Copilot. Terwijl OpenAI zich hierover voor de rechter moet verantwoorden, kiest Google voor een andere strategie. Uitgevers die willen deelnemen aan een nieuw AI-programma voor Google News zouden alleen mee mogen doen als zij Google vergaande gebruiksrechten op hun content geven, inclusief mogelijk gebruik voor AI-training. Daarbij zou het aflopen van bestaande licentieovereenkomsten als drukmiddel worden ingezet.

🍪 De Europese Commissie wil websites via de zogeheten digitale omnibusverordening verplichten om eenmalige privacyvoorkeuren uit de browser van een gebruikers te respecteren, waardoor de schier eindeloze pop-ups van cookiebanners grotendeels zouden verdwijnen. Maar na stevige lobby van onder meer Google lijkt dat voorstel van tafel. De reden? Wanneer gebruikers met één klik tracking kunnen weigeren, levert dat de advertentie-industrie miljarden minder op. De cookiebanner die werd ingevoerd naar aanleiding van de AVG in 2018, is inmiddels verworden tot een onderdeel van het verdienmodel van Big Tech.

Mijn naam is Bob Hardus. Ik ben journalist en zoekmachinespecialist.

In het online doolhof zijn bedrijven allemaal op zoek naar de toverformule; bovenaan in Google, want dat staat gelijk aan kwaliteit, betrouwbaarheid en winstmaximalisatie. Maar hoe werkt de zoekmachine eigenlijk? En wat gebeurt er nu Google en andere Big Tech al hun diensten en al onze gebruikersdata verbinden met de nieuwste AI?

Antwoorden op die vragen krijg je:

📗 In mijn boek De Google formule (2023) en mijn meest recente boek De prijs voor privacy (2025).

📻 In het NPO Radio 1 programma Langs de Lijn en Omstreken waar ik op 18 november 2025 te gast was om te praten over het verschil tussen het Stasi-dossier van mijn moeder en mijn eigen ‘Google-dossier’. Het gesprek is hier terug te luisteren en te bekijken.

💌 En natuurlijk in deze nieuwsbrief, met elke maandag het laatste nieuws over Google, andere Big Tech bedrijven en de nieuwste ontwikkelingen rondom technologie en AI. Doorgestuurd gekregen? Schrijf je dan hieronder in.