Hallo allemaal! Deze week schreef ik weer twee blogs, en natuurlijk geef ik je mijn wekelijkse tip over een boek dat ík óók nog niet las.
De eerste blog is een Elly d’r Recensy. Open gaat over verbindende taal, filosofe Stine Jensen schreef het in 2023.
De tweede blog is óók een Elly d’r Recensy. Jo Caudron schreef vorig jaar Fuck the system, wat gaat over het versterken van Europa. Yes we can tweak!
Elly d’r Suggesty gaat deze week over De techbro’s uit 2026. Bezos, Zuckerberg en Musk hangen een ideologie aan die voortkomt uit sciencefiction. Daar ben ik best nieuwsgierig naar!
Deze en al mijn voorgaande updates vind je ook in de Substack-app of op de Substack website. Kun je Binge-lezen of -luisteren!
Veel inspiratie toegewenst !
O ja, wil je een kijkje nemen op mijn website, of samenvattingen kopen? Leuk! Ga naar ESCIA.
Wil je mijn recensies én mijn privé-beslommeringen volgen? Minibiebs, duurzaamheids- en sociale-initiatieven waar ik aan meedoe, of mijn vakanties? Volg me dan op Quodari. Dat is het Nederlandse alternatief voor Facebook, zónder reclame en mét privacy.
De kloof tussen stad en platteland, rijken en armen, burger en politiek wordt groter en de communicatie verhardt. De taal die wordt ingezet, met name op social media, is die van geweld, wij tegen zij. Om niet mee te gaan in die verharding moet je verbindende taal gebruiken. En dan helpt het boekje Open van Stine Jensen en Ingeborgh Herdingh uit 2023.
Taal schept de werkelijkheid, beïnvloedt de manier waarop we leven. ‘Tijd is geld’ maakt ons gericht op snelheid, op efficiency. ‘Zeeën van tijd’ leidt tot ander gedrag. Als de taal woedend of hard is, zijn wij dat ook. Daarom zoeken Stine en Ingeborgh naar woorden die helpen om te verbinden, te ontspannen, te verlichten, te openen. Naar taal die niet oordelend is, maar onderzoekend. Wat ze vinden is verrassend, en de leuke tekeningen ondersteunen het uiteindelijke doel: de kloof dichten.
… is verdeeld in een aantal hoofdstukjes met elk een thema. Zo zijn er woorden die openen, vertragen, bezinnen, ontspannen, waarderen, compassievol zijn, verzorgen, verbinden, over de natuur gaan, waardig zijn, scheppen, humor hebben en spiritueel zijn.
Elk hoofdstuk heeft een mooie illustratie, die vaak afstand als onderwerp heeft: mensen die een touw over een kloof spannen (bij Openen), een man die over een koord naar een kerkklok met wijzers toeloopt (bij Vertragen) een vogel met een bloem, hoog in de lucht, een lege stoel uitkijkend over de zee (bij Ontspannen), allerlei mensen, ieder op hun eigen eilandje, enzovoorts. Daarna volgt een gedicht, en dan twee bladzijden met elk 7 of wat meer woorden binnen dat thema. Elk hoofdstukje sluit af met een persoonlijk verhaal van de auteurs.
Al is het een boek met weinig woorden, je hebt het niet snel uit. De filosofische stijl dwingt je tot langzaam lezen en reflecteren. En genieten van de mooie illustraties, daarvan de verborgen betekenis ontdekken.
Ik bleef wat langer stilstaan bij het hoofdstukje over scheppende woorden.
Een figuurtje rolt een grote witte bol de heuvel op.
Het gedicht is als volgt: ‘Ik verbeeld, creëer, probeer, faal. Als een kind speel ik met de kleuren en vormen van mijn leven. Ik laat me horen, schep mijn bestaan en laat me leiden door mijn hart. Ik beziel wat ik aanraak. Alles is mogelijk.
De woorden: intentie, faalmoed, intuïtie, vitaliteit, kunstzinnig, kunst, spelplezier, struikelvaardig, avontuur, wankelmoed, uitproberen, creativiteit, expressie, homo ludens, potentie, energie, levenslust, verbeelding, bezieling, spelen, mogelijkheid.
Het verhaaltje gaat over het Noorse dorp Rjukan, ingeklemd tussen twee bergketens. Zeven maanden per jaar zien de inwoners de zon niet. Martin Andersen bedenkt een spiegelconstructie, waardoor er toch een uurtje zon, indirect, op het dorpsplein schijnt. Hij noemt het de glimlachmachine, de bewoners glimlachen bij het zien van de zon. Glimlachen helpt goed bij denkverdriet. Dat is dat je verdrietig bent, en daar heel diep over na gaat denken.
Ik lees veel, maar nadenken over taal zit nog niet in mijn dagelijkse routine. Ik denk dat het heel interessant is om nieuwsberichten en interviews eens expliciet te analyseren op hun taalgebruik. En natuurlijk om mijn eigen stukken en discussiestijl eens tegen het licht te houden. Wat wil ik bereiken, en past mijn taalgebruik daarbij?
Het boekje is prachtig uitgevoerd met een harde kaft, dik papier, zachte pasteltinten en lieve lettertypes. Weinig woorden, de impact wordt ook met de ‘ruimtelijke’ uitvoering gemaakt. Het is bepaald rustgevend!
De belofte wordt waargemaakt, je krijgt een grote hoeveelheid ‘lieve’ woordjes voorgeschoteld. Sommige zijn ook gewoon leuk gevonden, niet bestaand maar wel duidelijk. Zoals Faalmoed (zo heet ook een bundel van Stine), en struikelvaardig.
Lieve woorden voor een harde tijd. FOMO? Nee, eerder JONMO
Inhoud: Leerzaam +, Onderbouwd -, Relevant +, Tijdloos +.
Vorm: Aansprekend+, Verzorgd +, Illustraties +, Structuur +, Schrijfstijl +
FOMO -.
Ik gaf het boek 4*
Ken je dit boek? Wat vond je ervan?
via de (online) bibliotheek (dat deed ik ook!);
of uit een minibieb!
bij de kringloop;
bij een tweedehandsboekenwinkel zoals Boekwinkeltjes;
bij je lokale boekwinkel, via Libris (aff.);
of via B-Corp Bol (aff).
Keus genoeg!
Ooit zat ik in de jury van Managementboek van het Jaar, en ik en de rest van de jury, kozen De wereld is rond van Jo Caudron als winnaar. Sindsdien ben ik fan van Jo, en natuurlijk las ik ook zijn meest recente: Fuck the system uit 2025. En nee, het systeem gaat niet het raam uit. Jo pleit voor een sterk Europa, die in haar ontwikkeling focust op zogenaamde transitiesectoren, niet toevallig de sectoren waar we goed zijn in innovatie, maar waar het opschalen achterblijft. Dat moet veranderen, tweak the system dus.
Jo is is geen econoom, socioloog of historicus. Ook geen politicoloog, geen antropoloog, zélfs geen academicus, zo zegt hij zelf. Hij is een meta-generalist, herkent verbanden en patronen, ziet disrupties en transities aankomen. Jo levert dan ook geen wetenschappelijk dichtgetimmerd betoog, maar een persoonlijke visie, met suggesties en assumpties. Aan de lezer, én de specialisten, de uitdaging om er mee aan de slag te gaan. Ik moet zeggen, het vrolijkte me bepaald op. Yes we can tweak!
… bestaat uit 3 delen. In deel 1 schetst Jo de huidige geopolitiek, het uiteenvallen van de wereldorde. In deel 2 zoomt hij in op de huidige situatie in Europa. Deel 3 gaat over mogelijke oplossingen om Europa haar ambities te laten waarmaken. In het boek komen de begrippen Meta-storm en SUPERchange uit zijn vorige boeken, De wereld is rond en De toekomstformule, weer terug, en in de inleiding legt hij ze nog even kort uit.
Jo’s duiding van de huidige situatie op wereldniveau bevat weinig nieuws voor degenen die het via de media volgen, en is, daardoor denk ik, een compact overzicht van zo’n 60 bladzijden. Interessant vond ik Jo’s opmerking dat Trump’s visie tripolair is, en gebaseerd op macht in plaats van afspraken. Jo vergelijkt het met de situatie in de 19de eeuw, toen er ook zo’n multipolaire, op macht gebaseerde wereldorde was: de verschillende Europese staten en hun koloniën. We weten hoe dat afliep: 2 wereldoorlogen.
Ook boeiend, en wél nieuw voor mij, is Jo’s analyse van de ideologie van de Techbro’s. Hij legt TESCREAL uit: een combinatie van transhumanisme, extropianisme, singularitarianisme, cosmisme, rationalisme, effectief altruïsme en longtermisme. Ook hij wijst naar de film Moutainhead, een satire gebaseerd op Ayn Rand’s The Fountainhead en Atlas Shrugged. De bewegingen e/acc, effective accelerationisme, en Dark Enlightenment kende ik niet en zijn bepaald bedreigend. Tenslotte bespreekt hij het ‘huwelijk’ tussen Big Tech en rechts-religieuze organisaties en de rol van Peter Thiel, met zijn discipel JD Vance. Poeh! En … hoe beheersen wij in Europa deze krachten?
Dat is het onderwerp van deel 2, wat begint met het moment dat we beseffen dat de VS niet langer onze partner is. Hoe groot is dat probleem? Jo heeft hiervoor een mooie analyse gemaakt met onze sterke punten. Wat de economie betreft is daar Readiness 2030, met sterkere samenwerking tussen de Europese landen. Ook: onze koopkrachtpariteit is de een-na-hoogste, na China. En als we een alliantie zouden smeden met Canada en Japan, hebben we het hoogste bbp. Voor Defensie wijst Jo er fijntjes op dat EU toch al 85% van de NAVO bijdrage betaalde; de uitgaven van de VS betreffen de hele wereld. Het zwakke punt: de Command en Control-structuur, met de VS als basis en de Europese legers als ‘zzp-ers’. Dan de industrie. We hebben veel innovatieve bedrijven en een auto-industrie die weer bijtrekt. Het beleid is sterker geworden met Readiness 2030. Tot nu toe lag de focus van samenwerking op handel en democratische waarden. Nu bouwen we op naar meer politieke macht op EU-niveau (defensie, klimaat, buitenland), mede via Coalitions of the Willing. Echter: onze concurrentiepositie is niet super, we zijn erg afhankelijk van andere landen, met name qua IT en energie. Als we daarin sterker willen worden, moeten we niet proberen te kopiëren wat de supermachten doen, maar gebruik maken van de transities die eraan zitten te komen, en op die golven meesurfen. Energie-opslag is hiervan een voorbeeld.
Maar: is hier wel draagvlak voor? De EU-burgers zien veel initiatieven van de EU als pest-maatregelen. We hebben er veel last van, en begrijpen het waarom van de acties niet, hoe het bijdraagt aan een oplossing. Het draagvlak is te vergroten door het creëren van een duidelijk vijandbeeld, zoals in Oekraïne de vijand Rusland is (door oorlog), en in Canada de VS dat wordt (door economische maatregelen en culturele dreigementen). Maar ook kan het draagvlak worden vergroot op basis van morele redenen, zoals het muilkorven van universiteiten en onrechtvaardig geweld vanuit de overheid.
Een positieve motivator voor draagvlak is een geloofwaardig beeld van een toekomstig Europa: democratisch, met een volwassen politiek (samenwerking tussen partijen) en minder complexe regels. Maar ook actie tegen klimaatverandering en voor klimaatadaptatie motiveert. Het lijkt alsof dit bij het grof vuil gezet is, maar de industrie gaat in het algemeen door met duurzaamheid, hoewel ze aan greenhushing doen: er niks meer over zeggen om de VS niet boos te maken. Want duurzaamheidsmaatregelen zijn nog steeds rendabel en veel grote investeerders eisen het. Interessante observatie!
Nu even naar de titel: Fuck the System. Het systeem overhoop gooien is gewoon een slecht idee. Zie het systeem als een spel met spelregels. Het spel = liberale democratie + vrijemarkteconomie + verzorgingsstaat. De spelregels zijn ‘flexibel’, we verzinnen ze hoe het ons uitkomt, en we spelen ook vals. Je kunt nu 4 scenario’s maken, een combi van oud spel / nieuw spel en oude regels / nieuwe regels. 1. Oud spel + oude regels = blijven aanmodderen. 2. Nieuw spel met oude regels = illiberale economie, zoals Trump nu doet, en in Rusland al jaren het geval is. 3. Nieuw spel + nieuwe regels = staatsgeleide economie met dictatuur, zoals China. Het voordeel van het Chinese model is dat zij de klimaattransities het best zullen kunnen doen. 4. Oud spel + nieuwe regels = nieuw evenwicht. Liefst zonder eerst door 2 en 3 te moeten, dat wil zeggen, zonder dat het populisme wint. En zonder dat ‘extreem-links’ wint, want dat zal direct een tegenreactie opwekken. Het gaat erom dat het ‘midden’ terrein wint. Pragmatisch transitiedenken.
Europa moet inzetten op transitie-innovatie. Dat is het onderwerp van deel 3. Jo benadrukt dat we kunnen leren van de digitale transformatieprojecten die we al doen, en hebben gedaan. Maar wel opletten: veel digitale transformatieprojecten waren slechts digitalisering, en hadden weinig met transformatie te maken. Bij een transformatie wijzigt je product, je dienst, je oplossing in de kern. Van een brandstof-auto naar een EV is géén transformatie, naar een Uber-model wél.
We kunnen nieuwe modellen ontwikkelen in de sectoren energie, defensie, wonen, mobiliteit, voeding, landbouw. Voor elk van deze geeft Jo voorbeelden van de transities. Binnen IT, denk aan AI, sociale media, communicatie-infrastructuur, moet Europa streven naar soevereiniteit. Als uitgangspunten noemt Jo 1. Van duaal gebruik naar universeel gebruik in álle mogelijke sectoren (voorbeelden: 6G, drones); 2. Copy-back bij strategische niet-transitiesectoren; 3. Regels die de burgers beschermen niet afschaffen maar versimpelen, AI gebruiken voor rapportages erover; 4. Innovation-shelters, testomgevingen bij innovaties die (nog) niet aan de regels voldoen, met validatie en beslispunten voor toelating en onder welke voorwaarden. 5. Duurzaamheid in de kern; 6. Glocal: minder globalisatie, meer lokaal en reshoren.
Qua soevereiniteit is Jo fan van de Eurostack. Hij bespreekt de 7 lagen waarin we onafhankelijkheid moeten zien te bereiken. Zelf bedacht hij de Media Eurostack, van traditionele media, digitale én sociale media.
In het allerlaatste hoofdstuk gaat Jo in op wat er nodig is om innovaties om te zetten in iets wat waarde heeft in de maatschappij en de markt. Zo is daar een sterker innovatie-ecosysteem, wat wetenschappers, ondernemers en investeerders aantrekt. En op dit moment bereikt maar 5% van de EU-innovatiefinanciering het start-up-ecosysteem. We moeten ook eens kijken welke factoren we inprijzen bij de berekening van rendement op de investering. Natuurlijk de externaliteiten, schade bij productie die op de gemeenschap wordt afgewenteld. Maar ook de afhankelijkheid: hoeveel maatschappelijke schade ontstaat er als er een sabotageactie plaatsvindt op buitenlandse producten die wij gebruiken, als bijvoorbeeld China haar zonnepanelen op onze daken uitzet?
Wat ook nodig is, is Europees leiderschap. Landjes die hun veto uitspreken beperken de slagvaardigheid. Misschien komt er een Verenigde staten van Europa, vergelijkbaar met de VS, maar dan beter. Dat zal nog wel even duren. Wel kunnen we een soort kern-Europa uitbouwen, met méér Coalitions of the Willing, Enhanced Cooperation, zonder de democratische waarden van alle lidstaten uit te hollen.
Wat nog meer nodig is? Marketing. Systematische communicatie, met veel herhaling. Een herkenbaar verhaal. Focus op microthema’s en persoonlijke vooruitgang. Een sterk merk bouwen. Een Europese identiteit creëren.
Samenwerken aan een krachtig Europa!
Jo weet met een goede balans tussen een holistische visie en veel goede voorbeelden van wat er al is en wat nog zou moeten gebeuren een overtuigend betoog neer te zetten. Juist omdat hij geen specialist is, weet hij veel verschillende domeinen onderling te verbinden. Daarbij heeft hij een bepaald hoopvolle toon, waardoor je, ondanks alle negativiteit die doorgaans over de EU wordt geschreven, toch denkt: Yes we can, we must! Zijn boek komt ook op een goed moment: door de ontwikkelingen in de VS én de oorlog door Rusland voelt iedereen wel de noodzaak om Europa te versterken, elkaar niet als vijand te zien, want daar hebben we er nu wel genoeg van. Jo geeft hele concrete wegen waarop we die versterking kunnen inzetten.
Ik leerde het meest van deel 3, waarin concrete innovaties worden genoemd die we kunnen uitbouwen en opschalen. Er zitten veel verwijzingen naar initiatieven in die gegoogeld kunnen worden, bij gebrek aan bronnenlijst. Het 2×2 scenariomodel vond ik daarentegen weinig toevoegen. Wie zegt dat er in elk boek een nieuw model moet zetten? Fijn dat wel de modellen uit zijn eerdere boeken weer terugkomen, ook al is het wat summier.
Het boek leest erg prettig, de verschillende onderwerpen worden wat mij betreft net diepgaand genoeg behandeld om het betoog geloofwaardig te maken, en niet zo uitputtend dat het saai wordt. De structuur is goed, hier een daar is er een kader met nadere uitwerking. Ik spotte redelijk wat herhaling, wat bij een dergelijk vrij dik boek niet heel vervelend is. Weinig plaatjes, prettig kleurgebruik met een fel-roze steunkleur.
Mis je wat als je dit boek niet leest? Nou, nee, maar als je een EU-scepticus bent is het zéker aan te bevelen.
Inhoud: Leerzaam +, Onderbouwd 0, Relevant +, Tijdloos 0.
Vorm: Aansprekend+, Verzorgd +, Illustraties 0, Structuur +, Schrijfstijl +
FOMO -.
Ik gaf het boek 3 1/2 *
Ken je dit boek? Wat vond je ervan?
via de (online) bibliotheek (dat deed ik ook!);
digitaal en gratis via Kobo Plus;
of uit een minibieb!
bij de kringloop;
bij een tweedehandsboekenwinkel zoals Boekwinkeltjes;
bij je lokale boekwinkel, via Libris (aff.);
of via B-Corp Bol (aff).
Keus genoeg!
De techbro’s van George van Hal en Laurens Verhagen uit 2026. Deze week las ik over de ideologie van de techbro’s in Fuck the system. Daar wil ik meer van weten! Flaptekst: Nu de tech-elite innig verstrengeld is met het Witte Huis staan de democratische rechtstaat en moderne wereldorde op het spel. In De techbro’s pellen twee Volkskrant-journalisten de politieke, economische en filosofische overtuigingen af die Silicon Valley regeren. Ze onthullen hoe jongensdromen over onsterfelijkheid en goddelijke AI zijn geïnspireerd op dystopische sciencefiction. Vaak gaan die dromen samen met een drang de democratie af te breken en een opvallende obsessie met voortplanting. Dit boek is een toegankelijke gids voor wie deze mannen, hun groteske schaduwmacht, en de VS onder Trump beter wil begrijpen.
11 eerdere boek-suggesties die nog op mijn TBR staan:
How to Not Know van Simone Stolzoff uit 2026.
De auto, de geit en de wiskunde van Jan Beuving en Ionica Smeets uit 2026.
Inside The Box van David Epstein uit 2026.
Musk Modus van ‘neef’ Hans van der Loo en Patrick Davidson uit 2026.
When the Forest Breathes van Suzanne Simard uit 2026.
Migratie: soorten aan de wandel van Roy Erkens, Jannes van Everdingen en Jelle Reumer uit 2026.
Ecocivilization van Jeremy Lent uit 2026.
Fopfeminisme van Lisa Loeb uit 2026.
Situated van Angela Duckworth, komt uit in september 2026.
Alleen als jij het ook doet van Helga van Leur en Reint Jan Renes uit 2026.
Why We Talk Funny van Valerie Fridland uit 2026
Dat was het weer. Fijne week!
Comments
Nothing yet. Say the first thing.
Sign in to join the conversation.