Draaiende derwisjen

Enkele weken geleden vond er in De Nieuwe Liefde een evenement plaats naar aanleiding van mijn boek De zangvogel. Ik heb toen een nieuwe voordracht geschreven over hoe ik me verhoud tot de mensen in Iran. Het gaat over welke plek je als mens inneemt in een groter geheel, en wat je positie is als je over anderen praat of schrijft.

Om die vraagstukken te onderzoeken verdiep ik me in een ritueel van een soefi-orde. Hieronder volgt een deel van de tekst, de volledige voordracht is op de site van De Nieuwe Liefde te lezen.

Ik keek naar de draaiende dansers en zag iets groters. Vanaf mijn theaterstoel staarde ik gefascineerd naar hun lange, rondtollende rokken waarvan het stof op en neer deinde, golvend in rustgevende patronen. Elk van de dansers had één hand opgeheven naar de lucht, de palm naar boven gekeerd, de andere hand en palm waren naar beneden gericht.

Choreograaf Sidi Larbi Cherkaoui had zich laten inspireren door het Sema-ritueel van de Mevlevi-orde, een soefi-orde die in de dertiende eeuw is gesticht door de Perzische mysticus Jalal Ad-Din Rumi.

Cherkaoui had hun ritueel gekneed en vervormd voor zijn visie. De ruim twintig dansers draaiden rond en rond en verplaatsten zich in patronen langzaam over het toneel. Al waren er ook tal van momenten waarop ze andere danstechnieken inzetten en bijvoorbeeld op hun spitzen gingen staan. Maar het deel dat was geïnspireerd op het Sema-gebed was het meest hypnotiserend om naar te kijken.

Misschien komt het doordat het golven zo eindeloos lijkt en je als toeschouwer grip verliest op de lichamen omdat je geen begin of eind meer kunt ontwaren. Je moet je wel overgeven aan die herhalende beweging die zo simpel lijkt maar tegelijkertijd zo alomvattend voelt.

Ik denk ook dat het kijken je uitnodigt om je in te leven in dat draaiende lichaam. We hebben allemaal weleens om onze eigen as getold en weten dat we dan op een gegeven moment iets lijken te ontstijgen, dat we meer of misschien minder worden dan onszelf. Zonder oefening duurt dit moment maar kort en worden we algauw misselijk, maar stel je voor dat je het draaien lang vol kunt houden. Minuten misschien, of zelfs uren.

Het moet dan voelen alsof de wereld om jou draait, alsof jij het middelpunt bent waar het universum omheen draait. Alsof jij alle krachten naar je toe trekt en de wereld vooruit stuwt. Je rechterhand richt zich naar boven om het goddelijke uit de hemel te ontvangen, en vanuit die hand stroomt de energie door het hele lichaam en baant zich een weg naar buiten via die onderste hand, wordt doorgegeven aan de aarde.

Een derwisj ontvangt en geeft, is een vehikel. Het draaien is een manier om een transcendentale kracht tot zich te nemen en over te dragen aan het aardse. Tijdens dit gebed ontstijgt de derwisj het ego en bereikt eenheid met het universum.

Daar zittend op die theaterstoel, terwijl mijn gedachten tolden, vroeg ik me af of niet ieder mens ernaar zou moeten streven om te ontvangen en te geven. Zouden we niet allemaal vehikels moeten zijn die zich proberen los te weken van het ik en die zich dienstbaar proberen op te stellen ten opzichte van het grotere? Durven we het aan om die nietigheid te accepteren?

Lees verder bij De Nieuwe Liefde

• Ik hou erg van Factnameh, een mediaorganisatie die nieuws uit Iran factcheckt. Het meeste van hun werk is in het Perzisch, maar hun fijne nieuwsbrief is in het Engels. Een van hun laatste edities ging over buitenlandse influencers die door het Iraanse regime betaald worden om naar Iran te reizen en propaganda te verspreiden.

• Ik las de roman The Teacher of Nomad Land van Daniel Nayeri, over een broer en zus die proberen te overleven in Iran tijdens de Tweede Wereldoorlog, toen het Russische en Engelse leger delen van het land bezetten. Een sympathiek, liefdevol boek over een periode waar weinig over geschreven is.

• De blokkade van de Straat van Hormuz heeft veel invloed op de levens van allerlei mensen, waaronder de bemanningsleden op de olieschepen. De podcast The Daily van The New York Times sprak met een paar van hen.

• De Soefi dichter Rumi schreef het prachtige gedicht dat bekendstaat als Divane Sho. In deze video zie je een opvoering van muzikant Fared Shafinury met danseres Miriam Peretz, die geïnspireerd is door de derwisjen (begin de video vanaf 11:48):

• Op 11 juni ben ik te gast bij een programma van het Rotterdamsch Leeskabinet en Oase. Ik word dan over mijn boek geïnterviewd door journalist Eline Derakhshan. Zij schrijft overigens een hele fijne nieuwsbrief met muziek-, film- en boekentips uit het Midden-Oosten: Buiten Westen.

• Op 13 juni is de Amerikaanse journalist Nilo Tabrizy te gast bij De Balie (en ik zal iets bijdragen). Zij schreef samen met Fatemeh Jamalpour het boek For the Sun After a Long Night, een reconstructie van de Vrouw Leven Vrijheid-beweging. Het boek is nu in het Nederlands vertaald: Zusters in Iran.

• Op 2 juli wordt de fenomenale documentaire Cutting Through Rocks vertoond bij Pakhuis de Zwijger, over een onvermoeibare, motorrijdende vrouw die in een dorpje in Iran opkomt voor haar rechten en dat van andere vrouwen. Bij deze vertoning zal ik als gastspreker wat meer context bij de film geven. Een paar maanden geleden interviewde ik de makers voor de VPRO Gids.

Heb je gedachten over mijn nieuwsbrief, wil je iets delen, heb je een vraag of heb je cultuur- of nieuwstips over Iran? Mail me terug!