Hallo lieve, lieve mensen.
Het is een tijdje geleden dat jullie de laatste MENA Mediatips hebben ontvangen. De afgelopen twee maanden is er enorm veel gebeurd, zowel in de wereld als in mijn leven. Na het massale regimegeweld van de Islamitische Republiek tegen demonstrerende Iraniërs in januari ging ik op vakantie in Jordanië, toen ik terugkwam in mijn huis in Beiroet begon een krappe week later de oorlog. Khamenei werd gedood door de VS en Israël, Iran werd in vlammen gezet, en ook snel werd Libanon door Israël gebombardeerd. Na een week besloot ik Beiroet te verlaten en naar het veiligere Damascus te gaan.
Ik heb in de tussentijd wel dingen geschreven voor mijn substack, maar het lukte mij niet om te zitten en een overzicht te maken van de beste producties die ik heb gezien/gehoord/gelezen. En er zijn best veel nieuwe mensen bijgekomen, welkom! In deze maandelijkse (met uitzondering van deze heftige tijd) nieuwsbrief tip ik mijn favoriete boeken, films, podcasts, muziek, artikelen en andere media uit of over (Zuid)West-Azië en Noord-Afrika. Hierin probeer ik een diverse mix aan producties te verzamelen.
In deze gecombineerde editie van februari en maart ligt de focus echter op Libanon tot en met Iran. Ik werd geconsumeerd door de oorlog de afgelopen tijd. Dus wat ik voor jullie heb deze keer zijn twee boeken over hoe je leven gekleurd wordt door waar je wortelschiet (met alle gevoelens en gevolgen van dien), muziek die kalm en hoopvol klinkt (maar niet zo hoopvol is), en een waanzinnige Libanese film die alles dat ik hier hopelijk zeg veel duidelijker maakt (alleen, pas te bewonderen in Nederland vanaf juni).
Veel leesplezier!
De Zangvogel van journalist en theaterrecensent Mina Etemad is een zeer persoonlijke en autobiografische literaire non-fictie, waarin Etemad diepere thema’s als survivors guild uitdiept. Want hoe verhoud je je tot je geliefden die in een land wonen die jij hebt kunnen ontvluchten, en waar zij nog steeds vast zitten? Hoe geniet je van de vrijheid die je hebt gekregen wanneer anderen die op je lijken in een dictatuur leven? Wat doet dit met hoe je naar jezelf kijkt?
Ik vond het boek ontzettend mooi geschreven, en het raakte mij diep. Vooral de hoofdstukken over haar familie, en haar beschrijvingen van de dieren in het boek. Alleen, om eerlijk te zijn deed het lezen van het boek ook een beetje pijn. Niet alleen om het persoonlijke verhaal van Etemad en haar familie, maar ook haar beschrijving van hoe ze gebeurtenissen in Iran van dichtbij en op afstand heeft ervaren. Wanneer ze beschrijft hoe een Iraanse vrouw genaamd Ghazaleh Chalabi haar eigen dood filmt tijdens de Vrouw-Leven-Vrijheid revolutie, krijg ik flashbacks van toen ik zelf die video zag in 2022. Hoe afgrijselijk die tijd was, hoe afgrijselijk januari dit jaar was. Of 2019, toen in een paar dagen 1500 Iraniërs werden vermoord door het regime. We konden volgen op onze telefoon hoe onze landgenoten werden gedood, maar we konden niks doen om het te stoppen.
Waar hoor je zelf thuis, vroeg ik mij soms af tijdens het lezen. Waar zou Etemad zich compleet voelen? Kun je je ergens ooit compleet voelen, als je wordt ontworteld door de keuzes van anderen? Natuurlijk is het niet meer dan begrijpelijk dat Etemad’s ouders besloten Iran te verlaten zoals vele anderen. De Islamitische Republiek is als een hand om je keel die je luchtpijp steeds verder samenknijpt, tot je geen lucht meer krijgt. Geen wonder dat mensen vertrekken. Maar een van de gevolgen is wel wat zij heel mooi beschrijft in haar boek: de eeuwige ‘wat als’ en ‘waarom ik wel’.
Wat ik ontzettend waardeer aan De Zangvogel is dat ze haar schuldgevoel niet probeert op te lossen. Als lezer krijg ik daardoor ook de boodschap dat dit gevoel mag bestaan. Dat, hoewel het schuldgevoel constant aanwezig is als een fluisterend wezentje achter je oor, het een logisch gevolg is van deze ontheemding. Het schuldig voelen omdat je je schuldig voelt is namelijk ook een gevaar dat op de loer ligt.
Je kunt het boek hier vinden via Libris.
A Sad and Beautiful World
Ik hou van Beiroet, en ik haat Beiroet. Zeker wanneer ik deze zinnen schrijf en zij opnieuw wordt gebombardeerd door Israël zit ik hier met een bloedend hart. Er is zijn talloze redenen dat ik al bijna tien jaar naar Libanon blijf terugkomen. Ik kan je vertellen over de nachten dronken dwalend door de lege straten van Hamra, de weekenden in Souq al-Ahad op zoek naar willekeurige tweedehands zooi of de ochtenden aan zee starend naar het oneindige. Ik heb het privilege op deze manier van dit land te houden, juist omdat ik weg kan wanneer ik wil.
Want Libanon heeft zoveel meegemaakt. Eigenlijk al decennia non-stop, maar zeker de afgelopen jaren. De mensen die hier wonen krijgen elke keer klap naar klap te verduren en de politiek is te druk met zichzelf bezig en hun eigen positie om iets op te lossen. Deze politieke elite en haar eindeloze hypocrisie kan je soms echt tot waanzin drijven. In het gebouw naast mijn appartement in Beiroet zag je nog de littekens van de explosie in de haven, waarvoor nog steeds niemand is berecht. De gevolgen van de oorlog tussen 1975 en 1991 blijft continue voelbaar, maar lijkt uit de stad te zijn weggepoetst. Iemand beschreef een keer aan mij hoe Beiroet een soort facelift heeft gekregen: je kunt de rimpels eruit strijken, maar de onderliggende redenen waarom die rimpels ontstonden blijven bestaan. Wie te lang in Beiroet verblijft, krijgt onvermijdelijk een gebroken hart. Zeker wanneer je niet weg kán. Toch heeft zij iets verslavends, heeft zij iets onbeschrijfelijks waar je naar blijft verlangen.
Hoe leg je uit dat een plek zo’n aantrekkingskracht heeft, en tegelijkertijd zoveel mensen willen vertrekken?
Regisseur Cyril Aris maakte een film, A Sad and Beautiful World, die precies deze twee tegenstrijdige gevoelens weet te vangen. Hoofdpersonages Nino en Yasmina, waanzinnig vertolkt door acteurs Hasan Akil en Mounia Akl, worden verliefd op de basisschool, maar verliezen elkaar uit het oog tijdens de burgeroorlog. Twintig jaar later vinden ze elkaar terug, nadat Nino een ongeluk veroorzaakt met Yasmina’s moeder. Hun liefde staat centraal in de film, maar hun verhaal wordt voortgeduwd door de elke klap die Libanon raakt. De oorlog, de Israëlische drones, de economische crisis, de havenexplosie. Elke gebeurtenis legt een gewicht op hun relatie die soms bijna te zwaar lijkt om te blijven dragen. Tegelijkertijd brengt de film Beiroet zo in beeld dat je van haar gaat houden en dat haar verlaten een onmogelijke opgave lijkt. Het is een zware film die licht voelt. Ik denk dat A Sad and Beautiful World zonder te overdrijven mijn favoriete film over Libanon is geworden.
Nu is er een klein probleempje, meer voor jullie dan voor mij. Ik zag de film hier in filmhuis Metropolis in Beiroet in februari, maar de film komt in Nederland pas uit in juni. Ik zal tegen die tijd een herinnering plaatsen in deze nieuwsbrief, want deze film wil je niet missen. Als je alvast een voorproefje wil van de film kun je hieronder de trailer bekijken, of hier een interview met Cyril Aris met Buiten Westen favoriet afikra.
Eigenlijk wil ik het niet meer over Pahlavi hebben. Ook negatieve aandacht is aandacht, en de overmatige focus op hem gaat ten koste van de oppositie in Iran en de diaspora, die hij passeert en onderdrukt (en die ook al moeten dealen met de onderdrukking van de Islamitische Republiek, moet je nagaan).
Maar voor dit stuk van Sara Kermanian, onderzoeker aan de University of Sussex, in The Amargi maak ik een uitzondering. Ze maakt hier namelijk een belangrijk punt over Pahlavisme: waar Pahlavi vaak wordt gepresenteerd als een modern en prowesters alternatief voor de Islamitische Republiek, put hij (en zijn vader voor hem) uit hetzelfde poeltje van Iraanse exceptionalisme waarmee zowel hij als de Islamitische Republiek zichzelf en hun handelswijze mee proberen te legitimeren.
Want de vrijheid onder shah Reza Pahlavi (tussen 1953 en 1979) was vooral optisch. Ja, vrouwen konden rokken dragen, maar zij mochten zich niet verenigen in feministische groeperingen als die niet gelieerd waren aan de shah. Vakbonden waren non-existent, ook alleen door de staat gecontroleerde vakbonden konden bestaan. De regering was gecentreerd rondom de Perzische meerderheid, terwijl etnische minderheden niet mee konden beslissen. Het heeft allemaal de schijn van vrijheid, zeker voor ons in het westen, maar het is slechts een mirage.
Om die reden, beargumenteert Kermanian, was de ‘Woman-Life-Freedom’ beweging zo’n aardverschuiving: het was de eerste protestbeweging die echt dit Iraans nationalisme en exeptionalisme wist af te breken en ruimte wist te maken voor minderheidsgroepen, die zelfs centraal werden in de beweging — denk aan de Koerden en de Baluchis. Het was het complete tegenovergestelde van wat het monarchiekamp te bieden had. Maar in de laatste jaren was het Pahlavi-kamp vooral online erg overheersend.
Dit is ook waarom Israël zo geïnteresseerd is om Pahlavi te steunen volgens Kermanian: Pahlavi zal nooit in staat zijn om een verenigd Iran onder zich te krijgen, en een chaotisch land met een staatshoofd dat hen gezind is zal altijd nuttiger zijn voor Israël dan een pluralistische democratie.
Lees het hele stuk hier.
Eh Fi Amal - Fairuz
Voor ik Beiroet verliet stond dit nummer continue aan in mijn huis; het reeg het einde van februari en het begin van maart voor mij aan elkaar. Het is eigenlijk een beetje ironisch, want hoewel de titel anders doet vermoeden, spreekt alles dat de beroemde Libanese zangeres Fairuz zingt in Eh Fi Amal (‘Ja, er is hoop’ in het Nederlands) uit van dat er geen hoop is. Toch dat zinnetje ‘fi amal, eh, fi amal’, met Fairuz haar zachte stem, hield mij kalm en stelde mij in staat de Israëlische drones op de achtergrond even te negeren.
In het nummer praat Fairuz tegen een oude liefde. Deze geliefde probeert haar te overtuigen het nog een keer te proberen, maar Fairuz is verder met haar leven. De dagen die ze samen hadden waren mooi, maar haar gevoelens zijn vervlogen.
Toch is het geen verdrietig nummer. Er is iets in de toon van het nummer dat het je gelooft dat het goed gaat komen met haar. Iets in haar standvastigheid, in haar erkenning van de mooie tijden in het verleden, en toch kalm voet bij stuk houdt. En dat verpakt in een waltzachtige compositie die met haar mee meandert.
Ik heb eindeloos gezocht, maar heb het nummer niet op Spotify gevonden. Wel kun je het hieronder luisteren op YouTube.
I’ll Tell You When I’m Home - Hala Alyan
Dit boek ga ik kort uitlichten, omdat ik het nog met mijn boekenclub moet bespreken en zij krijgen als eerst de details van wat ik van het boek vind. Maar ik wil hem hier wel graag tippen, want ik kan het boek zeer aanbevelen.
I’ll Tell You When I’m Home zijn de, zeer persoonlijke, memoires van de Palestijns-Amerikaanse schrijver en psycholoog Hala Alyan. Maar ergens is het ook een vertelling die de regio van Koeweit tot aan Palestina aan elkaar rijgt. Het laat zien hoe kunstmatig de scheiding is van de verschillende landen, wanneer iemand de geschiedenis van ze allemaal in zich draagt. Wat doet dat met je gevoel van thuis, met je gevoel van identiteit? En als je dan een kind krijgt, hoe draag je dat over?
Je kunt het boek hier vinden via Libris.
Nu het zuiden van Libanon, het zuiden van Beiroet en de Bekavallei weer worden gebombardeerd door Israël, is het belangrijk om te begrijpen op welke manier zij dit doen. Hoewel er vaak in de media wordt herhaald dat de IDF ‘Hezbollah-doelen’ bombardeert, een talking point dat rechtstreeks uit het propagandaboekje van Israël komt, is de werkelijkheid anders: de bombardementen zijn bedoeld om sociale en economische destructie te bewerkstelligen.
Onderzoekers van onderzoeksplatform Public Works Studio en journalisten van The Public Source (een Buiten Westen favoriet), laten in een zeer gedetailleerd onderzoeksstuk zien hoe de IDF precies te werk is gegaan tijdens de vorige oorlog in 2024. In het artikel zoomen ze in op drie plekken die hevig zijn geraakt door de Israëlische bombardementen: Dahiyeh, Sour/Tyre en Kfar Kila. Wanneer je kijkt naar de plekken die zij bombarderen, zie je dat er een systematiek achter zit. Zo werden in Dahiyeh, het zuiden van de hoofdstad Beiroet, zowel appartementen als markten, infrastructuur en andere plekken waar mensen elkaar ontmoeten geraakt:
“The targeting of these structures — individual apartments, shared spaces, infrastructure, and social networks — resulted in mass displacement into temporary housing conditions that often fail to meet basic needs. All of this came amid a total absence of clarity regarding the timing or possibility of return to original homes and environments of urban sociality. (…) In a related context, the data revealed a clear pattern of targeting Dahieh’s vital life-support systems, confirming the enemy’s intent to render the area unlivable. The surroundings of 77 percent of health facilities and 78 percent of educational facilities were subjected to direct or adjacent strikes.”
Het creëren van destructie is het doel. Het gaat niet alleen om de verwoesting zelf, maar ook om het al moeilijke reconstructieproces nóg moeilijker te maken. Want hoe bouw je plekken weer op die de slagader waren van je sociale leven? Wordt het ooit weer hetzelfde? En hoe kun je weer terug naar huis als de aarde zelf giftig is gemaakt met witte fosfor? Kan een leven daar weer uit groeien?
Dezelfde strategie zie ik nu weer terug in mijn geliefde Tehran. De manier waarop Iran nu wordt gebombardeerd door de VS en Israël volgt dezelfde lijn van destructie. Dat betekent dat de media verantwoordelijk is om kritischer te kijken naar de uitingen van het Israëlische leger over de plekken die ze bombarderen. ‘Doelen’ volstaat niet. Maar dat betekent ook dat op plekken die door Israël worden geraakt niet alleen moet worden nagedacht over de praktische kant van de wederopbouw, maar ook hoe het sociale weefsel dat is verwoest weer kan worden geheeld. Ook hier kijken de onderzoekers naar in het stuk.
Lees het hele artikel hier.
Rad Saree3 - Shabjdeed & Riyadiyat
Shabjdeed is een artiest die ik al maanden in de nieuwsbrief wil bespreken, maar elke keer is er toch een nummer of een album dat ik nét vaker luister en zijn plaats inneemt. Alleen, dat doet hem veel te kort, want de Palestijnse rapper is een legende. Shabjdeed maakt niet veel muziek, maar wordt veel geluisterd in zowel Palestina als Libanon, Jordanië en Syrië. Naast dat ik in februari tijdens mijn vakantie in Jordanië veel naar een van zijn nummers luisterde, is het sowieso hoog tijd om hem een keer te bespreken in MENA Mediatips.
Ik denk dat Shabjdeed goed is in de essentie van hiphop: je hebt niet zoveel nodig om goede rap te maken. Met een microfoon en een laptop kom je al heel ver, zegt hij bijvoorbeeld in dit interview. Het gaat om wat je te vertellen hebt en het kunstenaarschap. Want Shabjdeed is poëtisch heel sterk en heeft een hele sterke flow. Uiteindelijk kun je een mega dure productie hebben, maar als je dit niet onder de knie hebt, maak je nog steeds geen goede nummers. En hoe sterk hij lyrisch is, laat hij goed zien in zijn pokoe Rad Saree3.
Het nummer Rad Saree3 gaat, ondanks de relaxte beat, vooral over hoe de wereld in brand staat. Ik heb veel naar dit nummer geluisterd starend uit het raam, nadenkend over hoe intens de laatste 2,5 jaar zijn geweest in de regio waar ik van hou. Maar laat dit je niet ontmoedigen: het nummer zit super goed in elkaar en is zeer geschikt ook om casual naar te luisteren. Productiewise is het namelijk de audioversie van de ‘This is fine’-meme. Met de kalme melodie en trapbeat zou je hoofdbobbend prima kunnen luisteren — zeker als je geen Arabisch verstaat. Maar de woorden staan in brand. Dat maakt Shabjdeed in deze collab met Riyadiyat zo goed.
Oh, en de clip: fantastisch. Een soort kleurrijke koortsdroom.
Je kunt het nummer hier luisteren via Spotify.
215/Israel’s Wars Won’t Be Contained (Monologue) - The Fire These Times
Van oorlog ga je ratelen. Regelmatig vind ik mijn vrienden, mijn familie of mijzelf vastgelopen in een monoloog. Op zoek naar antwoorden voor wat er nu gebeurt, ook als die er nu niet zijn. Of op zoek naar een oplossing, een uitweg. En er gebeurt dan vaak iets bijzonders: het verleden komt eruit gestroomd. Oud trauma, vage herinneringen en de illusies die je jezelf jaren voor kan houden komen naar boven tijdens een oorlog. Alsof je hersenen proberen een connectie te vinden tussen het heden en verleden. Het maakt je menselijk. Zoveel gruwelijkheden kan een menselijk brein namelijk niet verwerken, dus dat sijpelt uit je.
Voor mij was de nieuwste aflevering van de podcast The Fire These Times heel troostend. Host Elia Ayoub klinkt zoals iedereen die ik hier ken, en mijn vrienden in de diaspora op afstand in Europa. Hij houdt een uur een monoloog. Hij praat over de oorlog, over zijn familie, over hoeveel leed Israël heeft veroorzaakt, herinneringen, de toekomst, Libanon, over de generaties op generaties die oorlog meemaken, over hoe zijn eigen kind nu onderdeel is van een lange bloedlijn van overleving. Hij is warrig maar scherp, if that makes sense. Ik denk dat iedereen die nu zijn telefoon in de gaten houdt omdat diens land wordt gebombardeerd zichzelf in zijn geratel herkend. Voor iemand die het gevoel niet kent, maar wel mensen kent die hier nu doorheen gaan, dan is dit misschien een manier om een glimps op te vangen van wat er in een hoofd rondgaat in dit soort tijden.
Luister de hele aflevering hier.
Eigen werk voor Villamedia
Afgelopen tijd schreef ik twee stukken voor Villamedia. Zo schreef ik een column over hoe het is om onderzoeksjournalist te zijn wanneer het front zich naar jou oprukt. Maar de reportage die ik voor het blad maakte, daar ben ik heel trots op. Het was ontzettend leerzaam om vakgenoten uit Syrië te spreken over het werk na de val van het regime, de uitdagingen nu en de toekomst van de journalistiek in het land. Voor het stuk kon ik meegluren met hoe het is om na vijftig jaar dictatuur een onafhankelijke vakbond op te richten, erg indrukwekkend. Je kunt beide stukken vinden via mijn auteurspagina op Villamedia.
Tot de volgende, groeten uit Syrië!
Comments
Nothing yet. Say the first thing.
Sign in to join the conversation.