Overpijnzingen over de oorlog

Veel mensen vragen mij hoe het met mij gaat, omdat ik nu in West-Azië zit. Ik weet het niet zo goed. De afgelopen maanden waren intens. Op 5 januari 2026 verhuisde ik naar Beiroet, maar dit werd vrij direct overschaduwd door de demonstraties in Iran en het massale geweld van de Revolutionaire Garde, en in het bijzonder de Basij. Hoewel we nog steeds niet weten hoeveel mensen zijn vermoord, zijn de meeste schattingen in de tienduizenden. En niet met bombardementen; mensen werden met scherp één voor één neergeschoten in veel gevallen. Ik heb honderden video’s en foto’s gezien om een beeld te krijgen van wat er op 8 en 9 januari heeft plaatsgevonden, en ik kan niet anders beschrijven dan dat de manier waarop mijn landgenoten zijn vermoord buitengewoon sadistisch was.

Ik werd vrij obsessief; hoewel ik normaal mijn telefoon bijna niet aanraak wanneer ik met vrienden ben moest hij deze keer vaak uit mijn hand getrokken worden. ‘Laat het even gaan, je kunt niks doen vanuit hier,’ zeiden ze dan. Maar ik kon niet anders, ik werd mijn telefoon ingezogen.

Ik heb veel nagedacht over waar ik mij het meest nuttig kan maken. Als persoon uit de Iraanse diaspora heb ik de persoonlijke betrokkenheid om het mij meer aan te trekken dan de gemiddelde persoon, en geniet ik tot op zekere hoogte de vrijheid om mij uit te spreken over het gruwelijke kwaad dat de Islamitische Republiek uitstort over Iraniërs. Ik voel mij verplicht iets met dit privilege te doen. Zij zetten daar hun leven op het spel, het minste dat ik kan doen is proberen ze vanuit mijn rol als journalist te helpen. Voor Vrij Nederland schreef ik toen een stuk over de verschillende narratieven die online rondgingen. In mijn stories op Instagram probeerde ik beelden te verifiëren. Het voelde minimaal wat ik als freelancer kon doen.

Het voelde als een voorbode voor hoe dit jaar zou gaan verlopen: als in de eerste dagen van 2026 al zoiets gruwelijks kan gebeuren, wat staat ons dan nog meer te wachten?

Die vraag werd 28 februari beantwoord.

Inmiddels zitten we al op dag negentien van de oorlog tussen Iran en de VS/Israël, maar de scheuren zijn voelbaar in de hele regio. Ik besloot mijn appartement in Beiroet te verlaten en naar Damascus te gaan, waar het veiliger is. Ik verliet mijn vrienden daar, maar nam mijn schuldgevoel mee. Ik maakte de eerste dagen van bombardementen mee op Beiroet, en hier alleen al kan ik een hele nieuwsbrief mee vullen. Niet om wat ik zelf heb meegemaakt, wat ik heb gehoord en gezien is peanuts vergeleken met wat Libanezen de afgelopen decennia aan terreur van Israël hebben moeten ervaren.

De eerste Israëlische invasie van Libanon was in 1978, vóór Hezbollah ook maar bestond. De tweede invasie erna was vier jaar later, de invasie waaruit in reactie Hezbollah is ontstaan. Israël heeft toen het zuiden van Libanon bezet tot 2000. Dat is achttien jaar. Lees je dat goed? Achttien jaar. 18 jaar. Wil je meer weten over hoe gruwelijk deze bezetting was, kijk dan deze documentaire.

Vorige week zag ik op mijn telefoon hoe een oliedepot bij Tehran werd gebombardeerd door Israël, hoe olie lekte in het rioolsysteem van de stad en hoe de straten letterlijk in vuur en vlam zijn gezet. Ondertussen popten op veel plekken checkpoints op in de straten, waar door het regime met scherp op burgers werd geschoten. Iraniërs zitten gevangen tussen twee kwaden.

Ondertussen is mijn leven de afgelopen weken alleen maar logistiek geweest. Visum regelen voor Syrië, slapen bij vrienden, tijdelijke kamer vinden in het oude centrum van Damascus terwijl ik zoek naar een vastere verblijfplaats. Ik wacht op bevestigingen dat mijn familie in Iran nog leeft, en zie hoe mensen die ik ken in Libanon hun huizen zijn kwijtgeraakt door de Israëlische bommen maar, alhamdullilah, nog leven.

De nieuwscyclus is inmiddels ook verder, wat door onderzoeksjournalist Maryam Ishani in deze reel uitstekend wordt beschreven. De liveblogs van de dagen die elkaar volgen beginnen steeds meer op elkaar te lijken. Iran heeft Israël gebombardeerd. Israël heeft Iran gebombardeerd. Dit is hoeveel doden we denken dat er zijn, maar we kunnen het niet onafhankelijk verifiëren. Er komt een soort sleur in de berichtgeving, het stijgende dodental wordt normaal. Het lijkt steeds meer alsof het geweld voorbestemd was. In een uitzending van Lubach hoor ik dat als je naar eerdere militaire invasies van de VS kijkt in ‘die’ regio, dan zou je moeten weten dat je ‘daar’ geen oorlog moet beginnen. Alsof het toch niet de invasie en het geweld van de Verenigde Staten is die zorgt voor ellende, maar dat het inherent is aan de regio en wij hier daarom beter zouden moeten weten dan daar een oorlog beginnen. De wereld omgekeerd.

Inmiddels is het nieuws over de oorlog bijna uitsluitend gelinkt aan Iran die de Straat van Hormuz heeft afgesloten. Want het is toch zo’n tragedie dat de olieprijzen omhooggaan. En hoewel ik echt niet de gevolgen wil bagatelliseren voor de mensen die al moeite hebben om rond te komen en voor wie dit een extra klap is, maar de hoeveelheid nieuws en het leed staat niet in verhouding met het leed die mensen in West-Azië ervaren. Hier en daar krijgen we nog reportages over de slachtoffers in bijvoorbeeld Libanon, of komen experts (zoals habibti Layla El Dekmak bij Bureau Buitenland) aan het woord die het lukt om voorbij te gaan aan de nieuwsdynamiek die Ishani beschrijft. Lees ook dit interview van Rinke Verkerk met historicus Peyman Jafari voor De Correspondent.

Ik krijg veel appjes van mensen die mij vragen waar het heengaat. En heel lang wist ik het niet, maar had ik wel een grote angst. Die angst lijkt nu in vervulling te gaan. Ook dit werd goed beschreven door Ishani in deze reel. De Islamitische Republiek is gebouwd op duurzaamheid. Het is expert in blijven bestaan. Leiders een voor een doden heeft dus niet hetzelfde effect als bij bijvoorbeeld het Assadregime: toen Bashar al-Assad vluchtte naar Rusland op 8 december 2024 was daarmee ook een einde gekomen aan zijn dictatuur. Maar hoewel de leiders van de Islamitische Republiek enorm profiteren van hun leiderschap, zijn zij vervangbaar. Zo zit het model in elkaar. Daarnaast weten ze dat ze geen militaire overmacht hebben. Wat ze wel kunnen, is relatief goedkoop heel veel schade aanrichten. De afweerrakketten van Israël zijn vele malen duurder dan de rakketten die Iran op ze afstuurt. En daarnaast werkt de oorlog in het voordeel van het regime: hun gewelddadige moorden in januari waren zó gruwelijk dat het moeilijk zou worden om daarvan terug te komen. De oorlog geeft weer een gezamenlijke vijand, én een dekmantel om repressie op te voeren.

Dus hoe gaat het met mij? Een vrij irrelevante vraag, om eerlijk te zijn. Ik denk niet dat het Nederlands woorden bezit om alles hierboven te beschrijven. Maar misschien is dit ook niet de vraag om nu te stellen. Vanuit journalistiek oogpunt denk ik dat we ons moeten afvragen hoe we als beroepsgroep zelf hebben bijgedragen aan de creatie van consent voor geweld zoals dit. Houden we onze politieke vertegenwoordigers wel voldoende verantwoordelijk? Hebben we Israël, maar de VS in het bijzonder, decennialang niet te veel op een voetstuk geworpen? Waarom blijven we West-Azië beschrijven als een plek waar conflict onvermijdelijk is?

Eind maart kun je weer een normale MENA Mediatips verwachten, hoewel deze een combinatie zal zijn van februari en maart. En aan eenieder die elke ochtend moet checken of diens geliefden nog leven: ik denk aan je.