Hallo lieve mensen!
Ik weet niet of ik de enige ben, maar juli voelde als een lange maand. Op nieuwsgebied gebeurde er zoveel dat het bijna niet bij te houden was. Wat het wel opleverde is een zeer gemixte selectie voor deze MENA Mediatips. Het gaat alle kanten op deze maand: zo bespreek ik een hoopvolle podcastserie vol “zomerhelden” uit de MENA-regio, een adultcartoon over het leven van een Egyptische familie in Amerika na de aanslagen van 9/11 en twee boeken die ons gaan redden van het fascisme. Geen kattenpis.
Veel leesplezier!
Ramy Youssef is een genie. Hij is van het soort creatievelingen dat alles lijkt te kunnen, en ook nog goed. Youssef is comedian, acteur, regisseur, scenarist, producent — de lijst gaat maar door. En nu heeft hij ook nog een adult cartoon gemaakt á la Bojack Horseman, #1 Happy Family USA, waar ik niet van wist dat ik hem nodig had tot ik hem zag. Oh, en als co-producent doet ook nog datajournalist en illustrator Mona Chalabi mee, een van mijn persoonlijke helden.
#1 Happy Family USA is een wervelwind. Het verhaal gaat over de Egyptische Hussein familie die in de nasleep van 9/11 in Amerika zich staande moet zien te houden. De focus ligt vooral op de vader (Hussein Hussein) en zoon (Rumi Hussein) van het gezin, beide stemmen vertolkt door Ramy Youssef zelf (RIP zijn stembanden). Alles zit erin: code-switching; geïnternaliseerd racisme; tokenism; verdenkingen van terrorisme; misplaatst Amerikaans nationalisme; depressie. Heavy stuff, maar tóch is het grappig.
Hoe dan? Nou bijvoorbeeld zo: In de derde aflevering is vader Hussein paranoïde dat de familie wordt gesurveilleerd door de FBI. Hij slaapt niet meer en kijkt permanent met een verrekijker door het raam. Vervolgens wordt hij betrapt door zoon Rumi. In het gesprek verklapt Hussein dat hij in het Egyptische leger heeft gezeten — een verplichting voor alle Egyptische mannen. “Heb je in het Egyptische leger gezeten?!” piept Rumi. “Met een wapen enzo?” Hussein schudt zijn hoofd. “Nee, ik zat bij accounting. Army accounting.” We zien een close-up van zijn bloeddoorlopen ogen. “De kantooromgeving kan een oorlogsgebied zijn.” In zijn shellshock horen we collega’s vragen of het al lunchtijd is, of er nog inkt is voor de HP-printer en of iemand teambuilding excersises wil doen. Briljant.
Voor mij als Iraanse opgegroeid in het westen waren veel elementen herkenbaar. Maar ook was het leuk om te kijken voor alle referenties naar de Egyptische taal, cultuur en samenleving (zoals het fragment hierboven). En zelfs voor de mensen die zich daar niet in herkennen is de serie een heerlijke onderdompeling in de zeroos. Limewire, Slim Shady of chatrooms anyone?
Je kunt #1 Happy Family USA kijken via Prime Video.
De boeken van Ece Temelkuran
Ik maak mij, net als veel mensen, zorgen om onze toekomst. Als je mijn substack al een tijdje volgt is dit ook terug te zien in mijn boekenlijst. Of het nou onze nationale medeplichtigheid is bij een genocide, de klimaatcatastrofe die zich ontvouwt of het oprukkend fascisme: in mij heerst een constant gevoel dat we richting een klif rijden en ik niet bij de handrem kan komen. Ik ben op zoek naar houvast. Wat moeten we in godsnaam doen om het tij te keren?
Voor mij hebben de boeken van journalist Ece Temelkuran een groot verschil gemaakt in mijn gevoel van machteloosheid om te wisselen voor iets meer grip. How to Lose a Country en Together moeten in tandem worden gelezen, en ik zal ze daarom hier onder elkaar bespreken. Het eerste boek is om je te activeren, te begrijpen waarom we geen tijd te verliezen hebben. En in het tweede boek probeert Temelkuran een voorzet te geven voor een oplossing.
How to Lose a Country: The 7 Steps from Democracy to Fascism
Dit boek sloopt je. Ik weet dat dit statement haaks staat op mijn hervonden gevoel van grip op de zaak, maar het is wel nodig om dit boek eerst te lezen. De titel van het boek zegt alles. Aan de hand van voorbeelden uit verschillende landen over de hele wereld, maar vooruit uit haar thuisland Turkije, legt Temelkuran uit hoe je je land kunt verliezen aan het fascisme. Ook Nederland komt voor als voorbeeld in het boek.
Ik ga niet uitgebreid in op elke stap. Naast dat de nieuwsbrief dan te lang zou worden wil ik ook gewoon dat je het boek zelf gaat lezen. De stappen zijn niet in chronologische volgorde: ze gebeuren door elkaar heen, soms tegelijk, soms worden stappen overgeslagen of herhaald. Het gaat erom dat het elementen zijn die langzaam onze democratie afpellen zonder dat we het echt door hebben.
Graag zoem ik nog even in op stap 6 voor we doorgaan naar Temelkurans oplossingen. ‘Let them laugh at the horror’ is namelijk erg vaag als statement. Van de rest kun je ongeveer raden wat ze hier mogelijk bedoelt, maar voor stap 6 heb je iets meer uitleg nodig. Daarnaast denk ik dat het een hele belangrijke stap is die door de meesten over het hoofd wordt gezien die ik daarom graag uitlicht:
Grappen maken of satire over de politieke realiteit is een vorm van verzet. Er is een reden dat cabaretiers en opiniemakers uit totalitaire staten vaak moeten vluchten: humor kan het imago van populistische politici onderuit halen en zo hun politieke kracht afzwakken. Maar Temelkuran legt uit dat er een punt in het fascistische proces komt waarna de grappen geen politiek gewicht meer hebben. Je kunt grappen maken over Wilders wat je wil, nog steeds krijgt hij ontzettend veel stemmen tijdens verkiezingen. Alleen, door humor te gebruiken hebben we wel het gevoel politiek bezig te zijn. Satire wordt een comfortzone, terwijl het geen effect meer heeft. En door ons te verschuilen in deze humoristische comfortzone dealen we niet met het feit dat de realiteit eigenlijk niet grappig meer is. We zijn namelijk ons land aan het verliezen, daar is niks lolligs aan. En hoewel ik een groot fan ben van satirische programma’s, vrees ik dat we onder ogen moeten zien dat we in Nederland ook stap 6 al hebben bereikt.
Temelkuran legt in het eerste boek haarscherp uit hoe je je land verliest, en ook hoe het kan dat je het pas door hebt als het vaak al te laat is. De stappen sluipen, zijn subtiel. Fascisten hebben geduld. Dus wanneer je het boek uithebt, en je meerdere stappen hebt herkend, kun je daar vrij moedeloos van worden. Gelukkig heeft ze ook opgeschreven hoe we er dan toch uit kunnen komen, samen.
Together: A Manifesto Against a Heartless World
Oké, dus wat moeten we wél doen dan?!
Gelukkig heeft Temelkuran daar ook aan gedacht.
In Together zet Temelkuran een nieuw vocabulaire uiteen van waarden om te praktiseren. Daarbij is “praktiseren” het magische woord, en dat maakt het boek — ondanks de vage waarden die je in de inhoudsopgave vindt — uitzonderlijk praktisch toepasbaar. Laat mij je uitleggen waarom door haar eerste hoofdstuk ‘On faith over hope’ erbij te pakken.
‘Waar is de hoop?’ vraagt een vrouw uit het publiek aan Temelkuran. Ze is geïrriteerd. Elke keer als ze een praatje geeft over haar boek en het oprukkend fascisme is er wel iemand die deze vraag stelt. Een politieke arena die steeds absurder wordt, werkt verlammend en de vraag ‘waar is de hoop’ is het laagje vlak boven het verlies van vertrouwen in de mensheid. Het laatste laagje voor je verdrinkt in cynisme. Maar Temelkuran kan de vrouw geen hoop bieden, daarvoor is hoop als woord te zwak, te passief: hoop krijg je, hoop vind je. Het zet niet aan tot actie, terwijl dat is wat nodig is. Waar we hoop voor in moeten wisselen, is geloof. Niet geloof op een religieuze manier. Nee, geloof in elkaar. Geloof dat we in staat zijn om het tij te keren, geloof dat we betere manieren kunnen bedenken om samen te leven. Geloof praktiseer je: het zet aan tot handelen.
‘Because believing gives us the ability to make promises and the determination to fulfil them — to create beauty, all sorts of it.’
Wat Temelkuran doet in Together is een levenshouding aanbieden waarbij je onderdeel kan worden van een weg uit de madness. Als voldoende mensen zich realiseren dat nu het moment is om in beweging te komen, dan moet het ons lukken. Daar geloof ik in.
Je kunt hier How to Lose a Country en hier Together kopen via Libris.
The Wedding Crashers - MEZRAB STORYTELLING
Hier een klein tipje om op adem te komen. Even iets leuks.
Eens in de zoveel tijd doe ik vrijwilligerswerk bij MEZRAB, een verhalenhuis in Amsterdam. Sommige verhalen worden gepubliceerd als podcast, waaronder dit geweldige verhaal van mijn goede vriend Osama Karkout. Het verhaal speelt zich af in Syrië, verder ga niks spoilen. Maar geloof mij, je wilt dit luisteren. Osama is een geweldige verhalenverteller, en The Wedding Crashers is ontzettend grappig en ontroerend.
Luister het verhaal hier via Spotify.
Wie De Buiten Westen Playlist al een tijdje volgt, heeft misschien al muziek van Farhot al voorbij zien komen. Kabul Fire Vol. 2 is nog steeds een van mijn favoriete platen en de muziek van de Afghaans-Duitse sampleartist wordt daarom goed vertegenwoordigd in de playlist.
En nu is er een nieuwe EP!
RAQS (105-118BPM) is zoals de naam al doet vermoeden heel funky en dansbaar (‘raqs’ betekent dans in Arabisch en Farsi). Wat ik heel leuk vind aan de plaat is dat hij voor de verandering afstapt van samples in Farsi, Dari en Engels, maar werkt met Arabische samples uit Egypte, Libanon en Somalië. Het is een hele prettige switch van zijn andere werk, dat wat meer gegrond is in traditionele hiphop qua beats en serieuzer qua thematiek. Laten we samen komen, elkaar ontmoeten op de dansvloer, lijkt Farhot met RAQS (105-118BPM) te willen zeggen.
Je kunt de EP hier luisteren op Spotify.
De situatie in Suwayda (Syrië) - verschillende platforms
Op 13 juli werd de Syrische stad Suwayda en omliggende dorpen in de gelijknamige provincie aangevallen door milities gelieerd aan de interimregering. Het was de angst die veel vrienden van mij in Syrië hadden: nieuwe grootschalige massamoorden zoals we in maart zagen in de kustregio, maar dan in Suwayda. Net als in maart, en bij de gevechten in Jaramana eind april, ging en gaat er veel nepnieuws en desinformatie rond. Journalisten en onderzoekers proberen nog steeds de exacte gebeurtenissen te verifiëren, maar wat we tot nu toe weten is dit:
Op 11 juli werd een vrachtwagen aangevallen door bedoeïenen militanten, waarbij de chauffeur werd gekidnapt. Dit triggerde een heen en weer aan kidnappings, wat escaleerde op 13 juli toen Suwayda werd aangevallen, waar specifiek mensen van de druzische gemeenschap doelwit waren. Video’s en ooggetuigenverslagen liegen er niet om: mensen werden vernederd en geëxecuteerd, soms voor de ogen van hun geliefden of in grote getalen op straat. De veiligheidsdiensten van de interimregering zouden ingrijpen en een einde maken aan de massamoorden, maar in plaats daarvan tonen geverifieerde video’s dat de veiligheidsdiensten meededen met de moordpartijen. In reactie hierop hebben druzische milities meerdere bedoeïenendorpen in het zuiden aangevallen en zijn in beide regio’s mensen massaal op de vlucht geslagen. Nog steeds is de provincie Suwayda belegerd, is de elektriciteit afgesloten en zijn er al ruim twee weken geen levensmiddelen meer binnen gekomen. De situatie is nijpend, de laatste voorraden zijn inmiddels bijna op. Mensenrechtenorganisaties spreken ieder van verschillende aantallen, maar duidelijk is dat het aantal dodelijke slachtoffers in de honderden loopt.
En dan heb ik het nog niet eens gehad over de inmenging van Israël, die op 16 juli de hoofdstad Damascus bombardeerde om het zogenaamd op te nemen voor de druzen.
Voor betrouwbaar nieuws heb ik vooral geleund op het werk van de onderzoeksjournalisten van Megaphone en Al-Jumhuriya via Instagram. Beide publiceren op hun websites voornamelijk in het Arabisch maar via Instragram werd veel van hun werk vertaald naar het Engels — wat ik bij ingewikkelde situaties als dit echt nodig heb om het goed te kunnen volgen. Ook heb ik veel gehad aan de achtergrondverhalen van DARAJ. Zoals dit artikel van journalist Mazen Ezzi over de geschiedenis van mobilisatie tegen de druzen en de band tussen de stammen in het zuiden en de interimregering. Of deze analyse van journalist Diana Moukalled over het proces van dehumanisatie.
Bureau Buitenland ‘Zomerhelden’ - VPRO
Soms lijkt het negatieve nieuws je te overspoelen. Willen we geloven dat we hier samen uit kunnen komen, dan is het goed om voorbeelden te hebben van hoe het anders kan. Ik ben daarom groot fan van de zomerserie van radioprogramma VPRO Bureau Buitenland: ‘Zomerhelden’.
Deze zomer nodigen ze gasten uit die een persoon uitlichten uit de regio waar zij in gespecialiseerd zijn die proberen de wereld beter te maken. Uiteraard gaat dit ook over helden buiten West-Azië en Noord-Afrika (die ook meer dan de moeite waard zijn om te luisteren). Maar ik zal voor de vorm de afleveringen hier uitlichten die binnen mijn gebied liggen.
Het kwam voor veel mensen als een verrassing dat Nawaf Salam de nieuwe premier werd van Libanon begin dit jaar. Salam, de voormalig president van het Internationaal Hooggerechtshof in Den Haag, wordt gezien als hervormingsgezind. Tijdens de Oktoberrevolutie in 2019 stond hij aan de kant van de demonstrerende Libanezen. Crisisonderzoeker Nora Stel wees hem dan ook terecht aan als de zomerheld voor Libanon.
Theater en culturele expressie zijn belangrijke manieren om trauma te verwerken en om collectief plezier te hebben na jaren van oorlog. Arabist en voormalig diplomaat Petra Stienen noemt daarom de Egyptische Basma El Husseiny, activist en cultureel manager, als zomerheld. Niet voor Egypte, maar voor Syrië.
Wie naar het Israëlische nieuws kijkt, kan diep moedeloos worden. Ja, er wordt gedemonstreerd door Israëliërs tegen de oorlog in Gaza, maar niet omdat er genocide wordt gepleegd — alleen voor de gijzelaars. Gelukkig zijn er ook nog Israëliërs die zich bekommeren om het lot van de Palestijnen, vertelt Erella Grassiani, universiteit hoofddocent antropologie aan de UvA. Haar zomerheld is Rela Mazali, die Israëliërs helpt onder de dienstplicht uit te komen zodat ze niet meer medeplichtig zijn aan genocide, apartheid en etnische zuivering.
Als laatste in de rij droeg voormalig Egypte correspondent Eduard Cousin de Egyptische activist Alaa Abdel Fattah aan, niet alleen voor Egypte, maar ook voor Palestina (ik bespeur een trend). Deze aflevering vangt heel veel: waarom demonstreren tegen de genocide in Gaza in Egypte onmogelijk is, de verschillende vormen van verzet die activisten tot hun beschikking hebben en zelfs waarom het idee van de ‘mislukte revolutie’ in 2011 de realiteit niet vangt.
Je kunt alle afleveringen van Bureau Buitenland vinden via de NPO-website of Spotify.
Dan is het weer tijd voor de playlist! Een paar maanden geleden vond ik een playlist op YouTube met meer dan dertig gratis films over voornamelijk Libanon, Syrië en Palestina. Elke maand licht ik een film uit.
Deze maand keek ik naar A Feeling Greater Than Love van regisseur Mary Jirmanus Saba uit 2017 — een relatief recente film in vergelijking met ander films uit de lijst. Deze documentaire raakt aan een van mijn niche interesses: Libanese vakbonden. Dit was een tijd zo’n obsessie voor mij dat ik er zelfs een Wikipedia-pagina voor heb gemaakt.
De film springt tussen verschillende volksprotesten in de Libanese geschiedenis, waarbij het zich voornamelijk focust op de vakbonden en de leiders daarvan. Daarnaast zoomt de film in op Fatima Khaweja, een vakbondsleider die in 1972 tijdens een vakbondsstaking is vermoord. De documentaire verbindt de protestbewegingen aan elkaar door te laten zien hoe in de kern ze vochten voor dezelfde idealen. Interessant is de timing van de film: twee jaar nadat het uitkwam zou de Oktoberrevolutie in Libanon beginnen.
Je kunt de film hier bekijken.
Ziad Rahbani
Op 26 juli 2025 overleed een van de grootste componisten van Libanon, Ziad Rahbani. Zoon van de legendarische zangeres Fairuz, voor wie hij veel nummers componeerde.
Over Rahbani is veel te zeggen. Hij was naast muzikant ook activist, en streed zijn hele leven voor de Palestijnse zaak. Met zijn muziek gaf hij woorden aan de onvrede die veel Libanezen voelden. Maar politiek was hij ook controversieel: hij sprak zich nooit uit tegen het Assad-regime en er gingen geruchten dat hij banden onderhield met de familie. Iets dat zeker is, is dat Ziad Rahbani een gigantische stempel heeft gedrukt op de muziekindustrie. Hij wist traditionele Arabische muziek feilloos te blenden met jazz, maakte van humor zijn handelsmerk ondanks zijn soms strenge gelaat. Om de impact van zijn werk te bevatten, kan ik dit portret van L’Orient Today aanraden.
Mijn favoriete album van Rahbani, Houdou Nisbi, kun je hier luisteren via Spotify. Hieronder kun je hem live aan het werk zien.
الله يرحمه
A Popular Front of Grandmothers - The Public Source
In de naweeën van de pijn na de Israëlische bombardementen op Iran, las ik dit prachtige essay van illustrator Golrokh Nafisi in The Public Source. In het essay verbindt ze op ontroerende wijze, in een brief aan schrijver Mohammad El-Kurd aangevuld met illustraties van haar hand, de geschiedenis zijn grootmoeder in Palestina met die van haar in Iran.
Zoals we zagen in dit stuk van New Lines Magazine vorig jaar, is de strijd tegen imperialisme een globale. Contact en solidariteit tussen verschillende protestbewegingen zit in het DNA van verzet. Hoe kun je strijden voor alleen je eigen vrijheid als je de onvrijheid van anderen hebt gezien? Verzet kent vele vormen, maar kan in haar verscheidenheid alleen overleven door standvastigheid (of misschien zelfs koppigheid). Demonstreren is makkelijk in grote getalen, maar wordt moeilijk vol te houden als je alleen bent — zoals een oude vrouw die op een plastic stoel voor haar huis blijft zitten zodat de bulldozer het niet vernietigt. Het gevoel dat je onderdeel bent van een groter, wereldser protest, kan hierbij helpen.
Ik vond daarom de connectie die Nafisi maakt tussen de oma van El-Kurd, haar eigen oma en de voortzetting van het verzet door beide kleinkinderen heel sprekend — en compleet in lijn met Temelkurans boek Together.
Lees het essay hier.
Eigen werk deze maand
Begin deze maand schreef ik voor De Correspondent een zeer persoonlijk essay over hoe het is om familie te hebben in een land in oorlog. Ik vond het erg spannend: als onderzoeksjournalist schrijf ik zelden zulke persoonlijke verhalen. Alleen in deze nieuwsbrief schrijf ik over mijzelf, maar dat voelt veilig met mijn eigen kleine clubje lezers.
Maar nadat de Israëlische bombardementen op Iran begonnen, voelde het als de enige manier om weer structuur te krijgen in mijn hoofd.
Daarnaast schoof ik begin deze maand aan bij Bureau Buitenland om te praten over de Syrische sanctieverlichting, en of die wel zonder voorwaarden is. De aflevering werd opgenomen voor de Israëlische bombardementen op Damascus. Je kunt de aflevering hier terugluisteren via Spotify, of hier terugkijken op YouTube:
Tot volgende maand!
Comments
Nothing yet. Say the first thing.
Sign in to join the conversation.