Heimur batnandi fer

Í gær átti ég í samtali við tvo menn á svipuðum aldri og ég. Eins og oft á tvísýnum tímum keyrðu samræðurnar út í heims-ósóma skurðinn hratt og örugglega. Í þeim skurði er auðvelt að velta sér upp úr drullunni, maka sig í því hvernig peningar, græðgi, skortur á samkennd og heimska séu að tortíma heiminum. Við skemmtum okkur þar um stund þar til annar þeirra fór að lýsa því hvernig þessar hugmyndir hefðu skert lífsgæði hans. Hann notaði auðvitað ekki þau orð, en hann kýs að eignast ekki börn. Eyðir dögunum í að deyfa sig. Forðast að mæta og takast á við heim sem hann upplifir fjandsamlegan íbúum hans. Það er auðvelt að komast á þann stað. Nóg er af þjáningu, misskiptingu og óréttlæti til þess að endast manni dagana á enda.

Ég var orðinn allt of gamall þegar mér tókst loksins að klára framhaldsskóla. Mætti upp í minn gamla skóla, FB, og tók síðasta áfangann sem ég þurfti til þess að útskrifast: Jákvæð sálfræði. Fyrir þá sem ekki vita gengur hún í raun út á að blekkja sjálfan sig. Skilyrða heilann til þess að halda að allt sé í rauninni frábært, lífið þess virði og að bráðum komi betri tíð með blóm í haga, ef hún sé hreinlega ekki bara mætt á hlaðið. Jákvæð sjálfsblekking.

Ég hef nokkrum sinnum rennt í gegnum bókina Peace Is Every Step eftir víetnamska Búddamunkinn Thich Nhat Hanh. Eins og í flestum bókum hans leggur hann mikla áherslu á núið, hugleiðslu og hefðbundið búddískt babl fyrir fjöldann. En í einum kaflanum talar hann sérstaklega um brosið. Það hvernig bros sé í raun uppreisn. Ekki bara gegn eigin persónulegu óhamingju heldur vanlíðan heimsins. Hvernig heilinn í okkur, þrátt fyrir alla okkar sjálfsdýrkun, sé ekki snjallari en svo að ef við brosum heldur hann að við séum glöð. Okkur líði vel. Bros sem sjálfsblekking.

Ef við gerum ekkert annað en að fylgjast með fréttum er auðvelt að draga þá ályktun að allt sé að fara til fjandans. Við fylgjumst í símanum með heimsstyrjöld sem er á leiðinni eins og Wolt sendill með töskuna fulla af ylvolgum saur. Kjörnir leiðtogar sem birtast okkur í fréttum virðast uppteknari af því að misbeita valdi sínu í þágu auðfólks en að bæta líf þeirra sem kusu. Við erum öll með örplast í augunum. Kóralrifin. Óstöðvandi hamfarir.

Sannleikurinn er hins vegar sá að samkvæmt flestum mælanlegum stöðlum er fullyrðingin heimur versnandi fer algjört kjaftæði. Því miður. Fátækt í heiminum hefur verið á stöðugri niðurleið síðustu áratugi. Ungbarnadauði sömuleiðis. Fjölda sjúkdóma sem voru dauðadómur hefur fækkað, bólusótt verið útrýmt, lömunarveiki nánast líka, HIV þarf ekki lengur að vera banvænt og tilfelli malaríu hafa hrunið. Ofbeldi og stríð öskra á smelli sem selja auglýsingar. Sannleikurinn er hins vegar sá að við erum margfalt ólíklegri til þess að falla fyrir vopni hermanns eða hrotta heldur en forfeður okkar. Stríðum hefur fækkað. Morðum líka. Ofbeldi hefur minnkað.

Þetta eru svona stóru póstarnir, en svo hefur orðið annars konar aukning á lífsgæðum. Menntun og læsi eru á uppleið, þrátt fyrir að skjáir séu kannski að ræna íslenska drengi því að skilja nákvæmlega hvað þeir eru að lesa. Hrein orka er sú orka sem er í örustum vexti og aðgengi fólks að rafmagni fer sífellt vaxandi. Líf okkar er lengra, kropparnir hraustari, lífsgæðin meiri.

Hér verð ég samt að setja ákveðinn fyrirvara. Þrátt fyrir að ástandið sé sífellt að skána er það alls ekki tilefni til þess að setjast á rassinn og fá sér kaffi og sígó. Ekki strax. Þessar umbætur gerast ekki sjálfkrafa. Þar komum við nefnilega að svarinu sem ég gaf manninum í gær. Þeim sem ætlaði ekki að eignast börn.

Ef þú trúir því einlæglega að heimurinn sé á barmi tortímingar verða allar umbætur merkingarlausar. Það að fæða barn inn í dæmdan heim eins og tilgangslaus mannfórn. En er það staðan?

Nei. Ég hreinlega hvatti hann til barneigna. Þuldi þetta allt upp fyrir hann. Benti á að öll gögn bendi til þess að heimurinn og líf fólks sé á flottri leið. Flest fólk vaknar á morgnanna og er góðar manneskjur sem láta gott af sér leiða. Bæta heiminn með tilvist sinni. Þetta fólk og gjörðir þeirra eru hins vegar ekki fréttnæmar.

Við sækjum í það sem gerir okkur ósátt. Löðumst að fréttum sem gera okkur hrædd og reið, af því heilinn í okkur er að leita að hættu. Forfeður okkar voru apar og löngu þar áður eðlur í heimi þar sem allt var að reyna að drepa. Heilinn í þeim er enn inni í heilanum á okkur. Þess vegna viljum við vita hverju þarf að bregðast við. Hvað þarf að forðast. Laga.

Sem er flott. Lögum. En við verðum samt að geta bætt heiminn án þess að vera með stöðugar sjálfsvígshugsanir yfir því hvað hann sé hryllilegur. Ég ætlast til þess að líf mitt sé skemmtilegt og spennandi. Á sama tíma vil ég ekki loka augunum fyrir því sem betur getur farið.

Það má nefnilega alls ekki misskilja þetta jákvæðniraus sem samþykki á óréttlæti. Ég er með augun galopin. Fokk kjörnir fulltrúar sem ýta undir fordóma til þess að fá hrætt fólk til að kjósa sig. Sveipa sig íslenska fánanum og brenna samkenndina til að kynda undir ótta gagnvart öllu sem er öðruvísi af því þeir þrá völd. Hoppi það pakk rakleiðis upp í sitt eigið rassgat ef risavaxinn Engeyjar-hausinn þá passar þangað inn.

Ég þekki persónulega fólk á Íslandi sem er að verða fyrir aðkasti og ofbeldi af því íslenskir alþingismenn spúa innistæðulausum lygum dagana langa í þeirri von um að fordómarnir breytist í atkvæði. Getum við plís stöðvað normaliseringu á hatri gagnvart minnihlutahópum og þess í stað normaliserað algjöra fyrirlitningu á sjálfsdýrkandi stórlöxum með drauma um ráðherrastól undir bleikan rassinn.

Fimm ára drengur með bláa kanínuhúfu. Eyrun lyftast ef togað er í spotta. Spiderman taskan og sakleysið fullkomið. Handtekinn og færður í fangabúðir. Þjóðarmorðið í Gaza. Súdan, Íran, Bandaríkin. Mannréttindi fótum troðin af siðblindum valdasjúkum drullusokkum. Fokk þeir. En á sama tíma fokk óttinn og vanlíðanin sem þeir bjóða okkur upp á. Það er fátt hættulegra en hamingjusöm andspyrna.

Allur árangur sem hefur náðst í andstöðu við þetta fólk er ekki varanlegur. Ekkert er gefið í átökum við valdastéttina. Við stöndum á breiðum öxlum; kvenna sem börðust fyrir kvenréttindum, hinsegin fólks sem barðist fyrir tilverurétti, verkafólks sem barðist fyrir því að við getum farið í helgarfrí, í kaffipásu, á eftirlaun. Ekkert af þessu er sjálfsagt. Allt útheimti þetta óteljandi kreppta hnefa sem börðu ítrekað í hnausþykk borð þar til blæddi. Það er þeim öllum að þakka að heimur batnandi fer. Ekki aumingjum sem hvetja sveltandi stéttir til þess að berjast innbyrðis.

Það er nefnilega vandfetað að vera meðvitaður um vankantana en láta þá ekki tortíma lífsgleðinni. Horfa á fréttir sem segja þér að heimurinn sé í raun að farast. Rétta svo út hjálparhönd. Fremja örlitla byltingu: Brosa.

.