Ég hef afsökun!

Það að vera með skýran skilafrest hefur alltaf hentað mér mjög vel. 15. maí var deadlæn á fyrsta uppkast og mér tókst að senda það frá mér á miðvikudag, tveim dögum fyrr. Það eru tvö ár síðan ég sendi síðast frá mér skáldsögu, Næstsíðasta líf Jens Ólafsson Olsen, titill sem mér fannst fyndinn og skemmtilegur en er þannig samsettur að fólki er lífsins ómögulegt að muna hvað helvítis bókin heitir. Sjálfur tala ég bara um hana sem Jens. Það er einfaldara.

(Viðbót eftir birtingu: Skáldsagan um Jens átti upphaflega að heita Skíttu upp í mig, Jesús. Það var vinnutitillinn alveg fram á síðustu stundu, en útgefandinn og aðrir sögðu að hann væri of aggressívur og ólíklegur til vinsælda. Ég vil enn meina að það fólk hafi haft rangt fyrir sér. Hver veit, kannski fæ ég seinna tækifæri til þess að gefa út bók með þeim titli. Krossum putta!)

Þá bók skrifaði ég mjög hratt utan um frekar einfalt konsept sem mér fannst mjög áhugavert: að meltingin í okkur væri dularfullt fyrirbæri og að við það að fá saur úr annarri meltingu inn í okkar getum við tekið upp hin ýmsu einkenni saurgjafans. Tilfinningaleg, andleg, ekki bara líkamleg.

Þessi bók sem ég hef verið að skrifa núna, sem er ekki enn komin með titil, er allt öðruvísi. Flóknari. Í fyrra fóru ritlaunin mín í að skrifa annars vegar tvær barnabækur með eiginkonu minni, Bergþóru Snæbjörnsdóttur, og hins vegar í að undirbúa skriftir á þessari bók. Ég hafði verið mjög leitandi að efni en það var ekkert að koma til mín.

Þá tók ég upp á því skrifa smásögur á hverjum einasta degi. Stundum bara örsögur. Þær þyrftu ekki að leiða neitt

ákveðið, vera fyndnar, með plotti, sniðugum endahnút eða neitt. Ég ætlaðist ekki til neins af þeim. En ég skrifaði og skrifaði tugþúsundir orða. Út úr þeirri vinnu komu fullt af skemmtilegum hugmyndum sem ég fór svo að reyna að berja saman í skáldsögu.

Ég gerði í það minnsta þrjár heiðarlegar tilraunir til þess að skrifa skáldsögu upp úr þessum gríðarlega fjölda af örsögum. Margar lofuðu góðu en engin þeirra komst yfir fyrstu kaflana. Margt sem getur valdið, en í skemmstu máli var bara eitthvað þar sem gekk ekki upp. Hætti að tala til mín þegar ég komst nógu langt inn í sögurnar til þess að sjá hvað þær fjölluðu um. Í einu tilfelli varð söguheimurinn einfaldlega of stór og víður til þess að ég treysti mér til að klára hana á þeim tíma sem Rannís hafði úthlutað mér.

En vinnan var ekki til einskis. Hún er það aldrei. Mikið af því sem ég skrifaði í þeim handritum endaði í þeirri sem ég kláraði fyrsta uppkast af í síðustu viku. Þemu og konsept og karakterar sem kíktu í heimsókn í örsögunum komu aftur í þessum tilraunum að skáldsögum og enduðu svo í einni heilli.

Svona getur vinna rithöfundarins verið fáránleg. Ég var einmitt að tala við ljósmyndara/grahö í hádegismat í síðustu viku. Sá er frá Njarðvík, hefur verið mikið á sjó, við höfum allskonar að tala um. Hann var að lýsa fyrir mér venjulegum vinnudegi hjá sér. Nokkurn vegin eins og ég hefði ímyndað mér. Ég lýsti svo venjulegum vinnudegi hjá sjálfum mér og bætti því svo við að já, þetta væri skrítin vinna. Af því hún er fáránleg. Í grunninn gengur það að vera rithöfundur út á að setja saman gríðarlega langa lygasögu sem annað fólk les/hlustar á og hefur vonandi gaman af. Það hljómar fráleitt af því það er það.

En ég hef prófað alls konar aðrar vinnur. Allar fáránlegar á sinn hátt. Mest hef ég verið á sjó, með hléum síðan ég var 8 ára. Svo vann ég lengi á íbúakjörnum og fann mig mjög vel þar. Kenndi útlendingum Íslensku í nokkur ár. Þóttist vera blaðamaður. En alltaf þegar ég hef verið að gera eitthvað annað en að skrifa hef ég haft samviskubit gagnvart sjálfum mér. Leið eins og ég væri að svíkja einhvern kjarna í mér. Ekki að gera það sem ég ætti að vera að gera. Þá daga sem ég kemst á skrifstofuna og næ að skrifa 1500 orð líður mér hins vegar eins og ég skuldi engum neitt og ekkert varanlegt sé að í mínu lífi. Ég hef réttlætt mig þann daginn. Er frjáls.

Nú fara næstu vikur og mánuðir í að fínpússa handritið að þessari skáldsögu. Verkið er ekki tilbúið þó fyrsta uppkast sé komið í hús. Ég er alltaf að rifja upp klisjuna hans Hemingway:

The first draft of anything is shit.

Það er svo frelsandi að þurfa ekki að negla allt í fyrstu tilraun. Skáldsaga er tugþúsundir orða að reyna að ganga upp í heildstæðri frásögn og það er nánast ómögulegt að ná því í fyrstu tilraun.

En eins og með allt hef ég tekið eftir því að þeim mun fleiri klukkustundum sem ég eyði í söguna þeim mun betri verður hún. Annað uppkast er nefnilega staðurinn þar sem höfundurinn lætur alla þvæluna í fyrsta uppkasti líta út fyrir að vera mjög merkingarþrungna og algjörlega þar að ástæðu. Mér líður eins og ég sé með mjög ljótt húsgagn sem ég setti saman af algjöru þekkingarleysi í fyrstu, en svo er ég með rosalega mikið af sandpappír, málningu og lakki sem ég get notað til þess að búa til eitthvað fallegt. Eða eitthvað sem ég get logið að fólki að sé skúlptúr og eigi að vera svona. Bara ekki fá þér sæti, þetta gæti brotnað í sundur.