Η αθέατη, ψυχολογική πλευρά της τηλεργασίας

Όσοι με γνωρίζουν καλά, ξέρουν πως υπήρξα ανέκαθεν ένθερμη υποστηρίκτρια του remote work. Δουλεύοντας εξ αποστάσεως για περίπου δέκα χρόνια, μέχρι πρότινος είχα να πω μόνο τα καλύτερα. Ο χρόνος των μετακινήσεων (εκείνες οι 2-3 χαμένες ώρες πέραν του οκταώρου) εξαφανίστηκε, αφήνοντας χώρο για πιο προσωπικές στιγμές. Η αποδοτικότητά μου εκτοξεύτηκε, απαλλαγμένη από τους συνεχείς περισπασμούς και τη φασαρία ενός γραφείου. Η συγκέντρωσή μου ήταν τόσο βαθιά, που μερικές φορές έπιανα τον εαυτό μου να δουλεύει υπερωρίες χωρίς καν να το συνειδητοποιώ.

Σκοπός αυτού του κειμένου, ωστόσο, δεν είναι να ανακυκλώσει το γνωστό debate γύρω από το αν πρέπει να εργαζόμαστε remotely, on-site ή υβριδικά, ούτε το πώς αυτά τα μοντέλα επηρεάζουν τις εταιρείες. Αυτά έχουν αναλυθεί πολλές φορές από άλλους. Εδώ θέλω να εστιάσω στο πώς η εξ αποστάσεως εργασία επηρεάζει τον άνθρωπο. Τον εργαζόμενο ως οντότητα.

Η μετάβαση σε έναν φυσικό χώρο εργασίας συνεπάγεται μια αναπόφευκτη ρουτίνα: το πρωινό ντύσιμο, η διαδρομή με το αυτοκίνητο ή τα μέσα, το αγαπημένο true crime podcast ή η πρωινή εκπομπή του Φάνη στο ραδιόφωνο. Είναι μια πορεία κατά την οποία συναναστρεφόμαστε τον άνθρωπο που μας φτιάχνει τον καφέ, παρατηρούμε το πλήθος, χαζεύουμε τα κτίρια και τα σύννεφα από το παράθυρο του ηλεκτρικού. Φτάνοντας στο γραφείο, υπάρχει το γνώριμο small talk με τους συναδέλφους. Όλα αυτά συνθέτουν μια ζωτική αλλαγή παραστάσεων.

Όταν η βάση μας γίνεται το σπίτι, αυτός ο κύκλος σπάει. Αρχικά, η απουσία του φαντάζει λυτρωτική. Ξυπνάς 15 λεπτά πριν ξεκινήσεις τη δουλειά και ήδη νιώθεις ότι έχεις ξεκουραστεί λίγο παραπάνω.

Σταδιακά, όμως, οι μέρες αρχίζουν να συγχωνεύονται. Όταν η μεγαλύτερη διαδρομή της ημέρας περιορίζεται στα βήματα από το ένα δωμάτιο στο άλλο, ο κίνδυνος του εγκλωβισμού είναι κάτι παραπάνω από ορατός. Η ανάγκη για περιποίηση εκλείπει, οι πυτζάμες μπορεί να γίνουν η μόνιμη «στολή» και το καθημερινό μοτίβο επαναλαμβάνεται μονότονα. Ανεπαίσθητα, αυτές οι μικρές λεπτομέρειες ρουφούν τη ζωντάνια από τη μέρα. Πράγματα που άλλοτε έφερναν χαρά, φαντάζουν πλέον σαν μια βαρετή αγγαρία.

Φτάνεις στο σημείο να αναρωτιέσαι αν έπαψε να σε γεμίζει η ίδια σου η δουλειά και κάθετι σου φαίνεται μονότονο και ανούσιο. Στην πραγματικότητα όμως, το πρόβλημα δεν είναι το αντικείμενο της εργασίας, αλλά η συνθήκη μέσα στην οποία την ασκείς. Η ανθρώπινη επαφή είναι οξυγόνο. Ένα γρήγορο small talk, ένα αυθόρμητο χαμόγελο, μια ενθαρρυντική κουβέντα ή μια ουσιαστική συζήτηση με έναν ζεστό καφέ στο χέρι, είναι στοιχεία αναντικατάστατα.

Βιώνοντας αυτή την κατάσταση, καταλήγω στο συμπέρασμα πως η παρατεταμένη και αποκλειστική εξ αποστάσεως εργασία μπορεί, εντέλει, να οδηγήσει σε έναν βαθύ ψυχολογικό αποπροσανατολισμό.

Τι είναι, όμως, αυτό που αλλάζει μέσα σε έναν άνθρωπο, ο οποίος έχει επιλέξει συνειδητά και αγαπά να κάνει το σπίτι του γραφείο; Η απάντηση κρύβεται στη σταδιακή συρρίκνωση του κόσμου μας. Όταν ολόκληρη η μέρα διαδραματίζεται στα ίδια τετραγωνικά, χωρίς το αναπάντεχο μιας εξωτερικής αλληλεπίδρασης, χωρίς τα μικρά οπτικά και κοινωνικά ερεθίσματα που μας κρατούν σε εγρήγορση, ο εγκέφαλος μπαίνει σε έναν λήθαργο ρουτίνας. Χάνουμε την τριβή με τον έξω κόσμο, ξεχνάμε τον κοινωνικό μας εαυτό και εγκλωβιζόμαστε σε έναν μικρόκοσμο όπου τίποτα δεν αλλάζει. Ο αποπροσανατολισμός προέρχεται δηλαδή από την αίσθηση ότι η ζωή μας παίζει σε μια αέναη, αποστειρωμένη λούπα.

Φυσικά το κλειδί της λύσης δεν βρίσκεται ούτε στην απόρριψη του remote work, ούτε στις άκαμπτες εταιρικές πολιτικές που καταδυναστεύουν τον άνθρωπο, αλλά στην ουσιαστική ελευθερία επιλογής και στην κατανόηση. Υπάρχουν μέρες που η απόλυτη ησυχία του σπιτιού είναι απαραίτητη για να συγκεντρωθείς σε ένα απαιτητικό project. Υπάρχουν, όμως, και στιγμές που έχουμε ζωτική ανάγκη την ενέργεια ενός διαφορετικού χώρου, την τυχαία συζήτηση, την αίσθηση ότι αλληλεπιδρούμε με τον κόσμο γύρω μας. Η λύση πιθανώς είναι να υπάρχει η ευελιξία ο κάθε εργαζόμενος να επιλέγει πότε θα δουλέψει από το σπίτι και πότε από το γραφείο, αφουγκραζόμενος τις κοινωνικές και ψυχικές του ανάγκες της εκάστοτε στιγμής. Έτσι, το μοντέλο εργασίας παύει να είναι ένας περιορισμός και γίνεται ένα εργαλείο ψυχικής ισορροπίας.

Disclaimer: Οι αναφορές στις ψυχολογικές προεκτάσεις της τηλεργασίας προκύπτουν από προσωπική εμπειρία και παρατήρηση και σκοπό έχουν να αναδείξουν μια διαφορετική οπτική, όχι να υποκαταστήσουν την επαγγελματική ψυχολογική συμβουλή.