Eiwit
Een eiwit (of met een moeilijk woord proteïne) in de biologie is een keten van aminozuren. Een eiwit wordt gevormd met behulp van het DNA. Eiwitten regelen bijna alles voor dieren, van de haarkleur tot de regeling van de lichaamstemperatuur. Ook andere organismes, zoals planten, gebruiken eiwitten om chemische processen te coördineren 
.
Eiwit is een belangrijk voedselingrediënt voor mensen. Eiwitten worden afgebroken tot aminozuren, wat weer gebruikt wordt voor bouwstoffen en energie. De basissmaak umami kunnen we proeven met je tong (zintuig) en komt voor in eiwitrijkvoedsel.
Functies
Eiwitten zijn nodig voor het lichaam. Het zijn bouwstoffen, maar ook brandstoffen.
Als bouwstof
Als bouwstof worden eiwitten gebruikt voor het maken van cellen en weefsels. Dat is nodig om het lichaam in stand te houden. Cellen gaan namelijk na een tijdje kapot en moet vervangen worden. Ook kan het lichaam "schade" oplopen, bijvoorbeeld als je een wondje krijgt. Eiwitten zorgen ervoor dat die cellen vervangen worden. Het lichaam wordt dan min of meer gerepareerd. Ook voor de opbouw van haar en nagels zijn eiwitten nodig.
Eiwitten zijn betrokken bij bepaalde processen zoals met maken van enzymen, hormonen en het immuunsysteem. Die processen beschermen het lichaam tegen ziekmakers, verteren voedsel en regelen andere processen.
Ook zijn eiwitten nodig om te groeien. Voor kinderen en zwangere vrouwen zijn eiwitten daarom extra belangrijk. Kinderen zijn in de groei en maken daarom meer cellen aan. Zwangere vrouwen hebben een baby in de buik die ook groeit en cellen nodig heeft. Nadat de baby geboren is hebben moeders ook meer eiwitten nodig voor borstmelk te geven.
Daarnaast sporters hebben eiwitten nodig voor spierherstel. Dat geldt niet alleen voor topsporters maar ook mensen die in hun vrije tijd sporten. Datzelfde geldt voor mensen een fysiek zwaar beroep zoals bouwvakkers en stratenmakers.
Als brandstof
Eiwitten zijn niet alleen bouwstoffen maar ook brandstoffen. Het lichaam kan eiwitten omzetten in glucose. Dat gebeurt meestal wanneer het lichaam weinig andere brandstoffen heeft. Een voorbeeld is je een lange tijd niets gegeten hebt.
Ook bij mensen die te veel eiwitten eten worden de overtollige eiwitten omgezet in glucose.
Voedingsmiddelen
.jpg)
De mens kan eiwitten halen uit zowel dierlijke als plantaardige voeding. Bronnen van dierlijke eiwitten zijn:
Plantaardige eiwitten komen weer uit:
- Peulvruchten zoals erwten, kidneybonen en linzen.
- Vleesvervangers zoals tofoe en tempé.
- Sommige plantaardige melkproducten zoals sojamelk
- Noten en zaden zoals cashewnoten en pinda's
- Volkorenproducten zoals volkorenbrood
- Granen als quinoa en havermout
Tussen dierlijke en plantaardige eiwitten zitten wel een verschil. Dierlijke eiwitten worden makkelijker door het lichaam opgenomen. Zij worden als hoogwaardig gezien, omdat zij vaak alle belangrijke aminozuren hebben.
De meeste plantaardige eiwitten missen meestal één of meerdere belangrijke aminozuren. Of zij bevatten die belangrijke aminozuren juist in kleine hoeveelheden. Een ander nadeel is dat het lichaam plantaardige eiwitten minder goed opneemt. Veganisten en vegetariërs hebben daar echter weinig tot geen last van als zij gevarieerd eten en voldoende eiwitten eten. Eiwittekorten bij deze twee groepen komt in Nederland en België vrij weinig voor. Overigens zijn quinoa, soja, boekweit en hennepzaad plantaardige eiwitbronnen die wél alle belangrijke aminozuren hebben.
Hoeveelheid per dag
Gemiddeld hebben mensen ongeveer 0,83 gram eiwit per kilogram lichaamsgewicht nodig. Een persoon van 70 kilo zou daardoor ongeveer 58 gram eiwit per dag nodig hebben.
De precieze hoeveelheid eiwitten per dag hangt af van:
- Jouw leeftijd
- Jouw lichaamsgewicht
- Jouw levensstijl (actief v. passief)
- De manier waarop jouw lichaam eiwitten verwerkt
Zo hebben kinderen iets meer eiwit nodig. Zij zijn namelijk nog in de groei. Ook kunnen bepaalde doelen een rol meespelen. Een sporter die spieren probeert te kweken heeft meer eiwitten nodig. Zo iemand kan zelfs tussen de 1,6 en 2,2 gram eiwitten per kg lichaamsgewicht nodig hebben.
Tekorten aan eiwitten komen in Nederland en België vrijwel niet voor. De meeste mensen eten zelfs meer dan genoeg eiwitten per dag. Ouderen en mensen met bepaalde chronische ziektes zijn wel een risicogroep. Dat betekent dat zij meer risico hebben op een eiwittekort. Ouderen hebben bijvoorbeeld een verhoogd risico op botontkalking.
Supplementen
Voor eiwitten bestaan ook supplementen zoals proteïnerepen en eiwitpoeder. Die producten zijn voornamelijk gericht op mensen die in hun vrije tijd sporten. Voor spierherstel en -groei hebben zij meer eiwitten nodig. Proteïnerepen en eiwitpoeder zijn een makkelijke manier om veel eiwitten binnen te krijgen.
Deze eiwitproducten zijn slechts een aanvulling (een supplement). Zij zijn dus niet bedoeld als vervanging. Als je alleen deze producten zou eten kunnen problemen met de spijsvertering ontstaan. Ook kun je voedingsstoffen mislopen die andere eiwitrijke voeding (zoals vlees, zuivel en peulvruchten) wél zit. Als je de producten alleen voor aanvulling gebruikt, kan het normaal gesproken geen kwaad.
Andere definitie
- Het doorzichtige gedeelte van een ei, dat bij het bakken wit wordt, wordt ook wel eiwit genoemd.