Przejdź do zawartości

Tramwaje w Poznaniu

Przejrzana
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Tramwaje w Poznaniu
tramwaj
Ilustracja
Solaris Tramino na ul. Święty Marcin
Państwo

 Polska

Województwo

 wielkopolskie

Lokalizacja

Poznań

Organizator

ZTM Poznań

Operator

MPK Poznań

Liczba linii

dzienne: 18
nocne: 2
turystyczne: 3

Lata funkcjonowania

od 1880

Infrastruktura
Schemat sieci
Schemat przebiegu torowisk (2024)

     Poznański Szybki Tramwaj

     pozostałe czynne torowiska

     torowiska w istniejących zajezdniach

     torowiska planowane pojawiające się w miejskich koncepcjach

     torowiska zlikwidowane

Długość sieci

174,173 km t. p. (2023)

Rozstaw szyn

1435 mm

Napięcie zasilania

600 V DC

Liczba zajezdni

4

Tabor
Liczba pojazdów

228

Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Tramwaje w Poznaniu (z gwary poznańskiej bimby, lp. – bimba) – system komunikacji tramwajowej działający w Poznaniu i należący do Miejskiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego działającego na zlecenie Zarządu Transportu Miejskiego w Poznaniu.

Obecnie system składa się z 18 linii dziennych, dwóch nocnych oraz dwóch linii turystycznych obsługiwanej przez historyczny tabor kursujący w weekendy od maja do października (linia 0). Tramwaje poruszają się po torach o rozstawie 1435 mm i łącznej długości torowiska 147,385 km toru pojedynczego.

Historia

[edytuj | edytuj kod]

Tramwaj konny

[edytuj | edytuj kod]

Pomysł budowy sieci tramwajowej w Poznaniu zrealizowało dwóch berlińskich przedsiębiorców: Otto Reymer i Otto Masch, którzy po otrzymaniu koncesji od miasta zainaugurowali 30 lipca przejazdy tramwaju konnego. Pierwsza regularna linia ruszyła 31 lipca 1880, przewożąc pasażerów spod Dworca Głównego przez ul. Święty Marcin, Rycerską (dziś Ratajczaka), pl. Wilhelmowski (dziś pl. Wolności) na Stary Rynek. W dość krótkim czasie trasę tę wydłużono prowadząc tory przez Butelską (dziś Woźna), Garbarami przez Chwaliszewo na Ostrów Tumski. Powstała też odnoga biegnąca przez ul. Wiktorii (dziś Gwarna i Mielżyńskiego), pl. Królewski (dziś pl. Cyryla Ratajskiego), Fryderykowską (dziś ul. 23 Lutego), Wilhelmowską (dziś Al. Marcinkowskiego), Seekta (dziś ul. Solna) następnie Wolnicą, Małymi Garbarami, Szewską, Szeroką (dziś Wielka) do Wielkich Garbar (dziś Garbary), gdzie łączyła się z linią główną[1.1].

Tramwaje konne na Starym Rynku, ok. 1891

Bilety kosztowały 10 fenigów (za wyjątkiem przejazdów z dworca do katedry, które kosztowały 20 fenigów). Przejazdy w nocy były płatne podwójnie[1.2]. Poszczególne linie tramwajowe oznaczano kolorami; początkowo był to biały i czerwony, a potem także żółty i zielony. System ten, na rzecz numeracji, zniesiono dopiero w 1910 roku[1.3].

Pomimo że w mieście było zapotrzebowanie na tego typu usługi, berlińczycy po kilku tygodniach znaleźli się na skraju bankructwa. Miało to związek z niefortunnym przebiegiem odnogi, a także brakiem napisów w języku polskim, co wywołało bojkot wśród Polaków. Zniechęceni przedsiębiorcy odsprzedali linię Poznańskiemu Towarzystwu Kolei Konnej (niem. Posener Pferde-Eisenbahn-Gesellschaft), które uzyskało monopol na rozbudowę i eksploatację miejskiej sieci tramwajowej[2].

We wrześniu 1880 Towarzystwo wykupiło część terenów po starym dworcu kolejowym na Jeżycach, gdzie powstała stajnia, kuźnia, warsztaty oraz zajezdnia, która działała do 28 grudnia 2010 roku[1.4].

Na koniec 1880 roku poznańska sieć tramwajowa obsługiwana była przez 80 koni i 20 wagonów, z których cztery (tzw. letnie) nie posiadały obudowy ścian bocznych, a ławki ustawiono w nich w poprzek kierunku jazdy, na całej długości wagonu. Wykorzystywane wagony już wtedy miały ciemnozielony kolor[1.5].

Tramwaj przejeżdżający przez pl. Św. Piotra (Wiosny Ludów; ok. 1898)

W 1896 powstały kolejne dwie trasy: pierwsza biegnąca od Starego Rynku przez ul. Wrocławską, pl. Świętego Piotra (dziś pl. Wiosny Ludów), Półwiejską do nieistniejącej dzisiaj Bramy Wildeckiej oraz druga od zajezdni przez Zwierzyniecką, Jadwigi (dziś Kraszewskiego) do rynku Jeżyckiego, po roku przedłużona przez ul. Wielką Berlińską (dziś Dąbrowskiego) do fabryk chemicznych przy ul. Polnej. Obie trasy budowano już z cięższych szyn, planując ruch tramwajów elektrycznych[1.6].

Elektryfikacja sieci i początek XX wieku

[edytuj | edytuj kod]

Próby wprowadzenia tramwajów elektrycznych na ulice Poznania rozpoczęły się w 1892 roku, kiedy Poznańska Kolej Konna podjęła rozmowy z władzami miasta, wnioskując (bezskutecznie) o zgodę na elektryfikację sieci. Jednocześnie, w czasie remontów i prac brukarskich na ulicach, wymieniano lekkie szyny żłobkowe systemu Keifflera na wytrzymalsze, układane w technologii Phönix[1.7].

Do rozmów w sprawie elektryfikacji powrócono po przejęciu spółki przez berlińskie Towarzystwo Elektryczności Union(inne języki) w 1895 roku. Ze względu na wątpliwości w sprawie przebiegu trasy i uwagi poczty na temat funkcjonowania pobliskich telegrafów, koncesja na ruch tramwajów elektrycznych została wydana dopiero pod koniec 1897 roku. 45-letnia umowa określiła również m.in. ceny biletów, rozkład jazdy i pięć docelowych linii, na których miał być prowadzony ruch[1.7]:

  • Katedra – Stary Rynek – Dworzec Główny
  • Wilda – Stary Rynek – Dworzec Główny
  • Plac Wolności – Jeżyce
  • Plac Wolności – Górczyn
  • Wilda ul. Fabryczna – Stary Rynek – Tama Garbarska

Pierwszym dniem liniowych kursów tramwajów elektrycznych był 6 marca 1898 roku, a 11 marca Poznańska Kolej Elektryczna przeprowadziła aukcję, na której sprzedano wszystkie konie, używane dotychczas do prowadzenia ruchu. W latach 1898–1899 wagony zaprzęgane dotąd do koni przebudowano na doczepne[1.8].

Na podstawie podpisanej umowy koncesyjnej, w 1898 roku ułożono również tory na nowych trasach w kierunku Górczyna oraz ul. Fabrycznej na Wildzie, a w 1900 doprowadzono tramwaje do Tamy Garbarskiej. Wraz ze uruchamianiem nowych torowisk, zmianom ulegały trasy poszczególnych linii tramwajowych[1.9]. W 1898 roku ustalono również cenę biletu jednorazowego na 10 fenigów, niezależnie od przejechanej odległości. Pojedynczy bilet upoważniał do jedno- lub, w razie konieczności, dwukrotnej przesiadki[1.10].

Wraz z rozwojem komunikacji tramwajowej, Poznańska Kolej Elektryczna zamawiała kolejne wagony. Do 38 sztuk, oznaczonych jako Typ I, II i III, dostarczonych w latach 1898–1902 i zbudowanych na bazie komponentów wyprodukowanych przez Bergische Stahlindustrie, dołączyło w 1903 roku sześć tramwajów używanych sprowadzonych z Düsseldorfu. W kolejnych latach spółka zamówiła również łącznie 75 wagonów w fabryce Carl Weyer (w tym 38 doczepnych), z których ostatnie dostarczono do Poznania w 1916 roku[1.11].

Do rozpoczęcia I wojny światowej wybudowano także kolejne odcinki tras tramwajowych[1.12]:

Jeszcze przed wybuchem wojny, w 1914 roku, Poznańska Kolej Elektryczna zamówiła we wrocławskiej fabryce Linke-Hofmann 13 nowych wagonów silnikowych, które dostarczono w latach 1914–1915. Były to pierwsze w mieście tramwaje, które miały całkowicie zabudowane pomosty z drzwiami[1.13].

Tramwaj jadący przed ratuszem (ok. 1900)
Tramwaj typu Carl Weyer jadący przez plac Wilhelmowski (obecna nazwa: plac Wolności). Zdjęcie na pocztówce z 1906 roku
Tramwaj typu Carl Weyer na terenie zajezdni. Zdjęcie wykonane w latach 1898-1920
Motorniczowie i tramwaje przed zajezdnią Gajowa, w tle tramwaj elektryczny linii nr 2 i wagon doczepny z numerem bocznym 115. Zdjęcie zrobione przez nieznanego autora z około 1915 roku
Poczekalnia tramwajowa z 1913 roku, przebudowana w 1924, znajdująca się na przystanku tramwajowym Sołacz na Sołaczu (2009)

Dwudziestolecie międzywojenne

[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza połowa lat 20. XX wieku upłynęła pod znakiem kryzysu gospodarczego, który uniemożliwił prowadzenie inwestycji i wymusił częste zmiany cen biletów (w 1923 roku średnio co 15 dni). Sytuacja ekonomiczna Poznańskiej Kolei Elektrycznej ustabilizowała się dopiero po reformie Grabskiego z 1924 i wprowadzeniu złotówki[1.14].

W kolejnych latach przystąpiono do budowy nowych tras, przede wszystkim poprzez wydłużanie dotychczasowych. W ten sposób tramwaj zaczął docierać do Łazienek, Dębca i Golęcina (1925), Ogrodu Botanicznego i Błoni Grunwaldzkich (1926) oraz Górczyna (1928). Ograniczono także kursowanie tramwajów po Starym Mieście – przejazdy między placem Świętokrzyskim (Wiosny Ludów) i placem Wolności odbywały się ul. Podgórną i nowym fragmentem torowiska w al. Marcinkowskiego. W związku z tym, w 1927 rozebrano tory biegnące ul. Wrocławską. Rok później zaprzestano kursów ulicami Małe Garbary i Wroniecką[3.1].

Wagon doczepny typu P1D

Po reformie gospodarczej spółka przystąpiła także do zakupu nowych tramwajów: 15 wagonów silnikowych typu Ringhoffer (1926), 20 sztuk wyprodukowanych przez fabrykę L. Zieleniewskiego w Sanoku (1929–1930). Równolegle do dostaw z Sanoka, w warsztatach przy ul. Gajowej zbudowano 20 niskowejściowych wagonów doczepnych, oznaczonych P1D, popularnie nazywanych (ze względu na konstrukcję) dwoma pokojami z kuchnią[1.15].

Inwestycje końcówki lat 20. XX wieku były podporządkowane organizacji Powszechnej Wystawy Krajowej w 1929 roku. Miasto oczekiwało dużej liczby odwiedzających, dlatego starało się zapewnić możliwie sprawną komunikację z terenami wystawienniczymi. W związku z wystawą, zwiększono również liczbę linii tramwajowych – z dotychczasowych dziewięciu do dwunastu. Kolejne lata przyniosły jednak zmniejszenie zapotrzebowania na przewozy, w związku z czym zlikwidowano niektóre odcinki torowisk i skrócono lub zawieszono niektóre linie[1.16].

Do II wojny światowej wybudowano jeszcze trasy na Winiary i Polną (1935) oraz przedłużono linie na Grunwald (1936) i Dębiec (1937)[1.17]. W tym czasie też wycofano z ruchu ostatnie wagony, pamiętające czasy tramwaju konnego[1.18].

2
Tramwaj na pętli przed Dworcem Głównym PKP. Zdjęcie na pocztówce z roku 1926
2
Tor tramwajowy przebiegający przez północny fragment Starego Rynku i skręcający w ulicę Wroniecką (1929)
3
Tramwaj jadący przez południową część Starego Rynku (1929)
1
Trasa tramwajowa na ulicy Ostrów Tumski obok katedry (1929)
3
Tramwaj jadący ulicą Podgórną, w pobliżu placu Wiosny Ludów (1937)

II wojna światowa i odbudowa powojenna

[edytuj | edytuj kod]

Wycofujące się z Poznania podczas kampanii wrześniowej Wojsko Polskie wysadziło 5 września 1939 mosty na Warcie, przy okazji zrywając kabel zasilający sieć tramwajową z elektrowni na Grobli, co wymusiło przerwę w kursowaniu tramwajów po mieście. Ruch w lewobrzeżnej części Poznania przywrócono już pod niemiecką okupacją, 15 września[1.19].

W czasie wojny nie wybudowano nowych tras tramwajowych, odbudowano jedynie zniszczone w 1939 roku Most Chwaliszewski i Cybiński, umożliwiając ponowne kursy przez Ostrów Tumski na Śródkę. W 1940 roku unowocześniono również system zasilania sieci tramwajowej, instalując trzy stacje prostownikowe, zamówione jeszcze w 1938 roku[1.20].

Zaprzestanie budowy nowych torowisk w czasie wojny nie szło w parze z brakiem zmian w taborze tramwajowym. Ze względu na to, że Polacy nie mogli posiadać prywatnych środków transportu, liczba pasażerów komunikacji miejskiej zwiększała się, co pociągnęło za sobą konieczność zapewnienia pojemniejszych wagonów. W latach 1940–1942 miasto pozyskało 62 używane wagony, między innymi z Wrocławia, Norymbergi i Düsseldorfu, zaś w 1944 do Poznania trafiło dziesięć sztuk nowych wagonów typu wojennego (KSW), których transport przekierowano z Wiednia. W tym samym roku do miasta przyjechał również transport 31 wagonów z Warszawy, zniszczonej w wyniku powstania. Nie włączono ich jednak do ruchu liniowego, ze względu na inny rozstaw kół (w przedwojennej Warszawie stosowano szerokie tory) oraz przekroczenie poznańskiej skrajni. Po remontach w 1945, tramwaje te powróciły do stolicy[1.21].

Podczas styczniowej ofensywy Armii Czerwonej, w miarę regularny ruch tramwajowy utrzymywano do 21 stycznia 1945, ale ze względu na częste przerwy w dostawie prądu, w połowie stycznia ograniczono liczbę linii. Podczas stoczonych w następnych tygodniach walk, zniszczona lub poważnie uszkodzona została większość taboru i część infrastruktury. W sprawozdaniu z sierpnia 1945, oszacowano straty na[1.22]:

  • torowisko tramwajowe zniszczone w 40%;
  • sieć trakcyjna (tramwajowa i trolejbusowa) zniszczona w 80%;
  • całkowicie zniszczono 2 wagony silnikowe, a 84 takie wagony uszkodzono w przynajmniej 35%;
  • całkowicie zniszczono 3 wagony doczepne, a 65 uszkodzono w przynajmniej 35%.

Na koniec 1942 roku czynne były 124 wagony silnikowe oraz 113 wagonów doczepnych, co oznacza że jedynie 35% wagonów zachowało się po wojnie bez znacznych uszkodzeń[1.23].

Do odbudowy sieci przystąpiono od razu po zakończeniu działań wojennych. Pracami kierował delegat Rządu Tymczasowego, inż. Zygmunt Rybicki[4]. Na początku lutego pierwsi przedwojenni pracownicy rozpoczęli zabezpieczanie majątku, a kursy tramwajów udało się uruchomić 4 marca 1945, kiedy ulicą Głogowską na odcinku od ul. Palacza do Parku Wilsona zaczął kursować wahadłowo pojedynczy wagon tramwajowy[1.22]. Do końca listopada 1945 udrożniono znaczną część głównych szlaków[5], a do 1947 roku ukończono odbudowę tras na lewym brzegu Warty. Ponadto, w tym czasie zbudowano nowe tory przez pl. Bernardyński, mające umożliwić dojazd na Garbary z pominięciem Starego Rynku (z którego już wtedy planowano docelowo wycofać ruch tramwajowy)[1.24].

Pod koniec 1945 roku Poznań zakupił również 30 wagonów tramwajowych ze zniszczonego działaniami wojennymi Szczecina (gdzie zachowanego taboru było za dużo w stosunku do potrzeb i możliwości liniowego ich uruchomienia)[1.25].

Powojenna rozbudowa i tramwaje generacji N

[edytuj | edytuj kod]

Wzrost ilości taboru w czasie okupacji spowodował że dwie dotychczasowe zajezdnie przestały wystarczać. Z tego powodu, Poznańska Kolej Elektryczna podjęła starania mające na celu utworzenie kolejnej zajezdni, pod którą teren wytyczono w 1946 roku przy ulicy Madalińskiego. Wraz z jej budową, ułożono również pętlę uliczną dookoła niej, ulicami Pamiątkową, Madalińskiego (znajdującą się jeszcze wtedy poza terenem PKE) i Traugutta. Eksploatację zajezdni rozpoczęto w 1947 roku, a wszystkie prace na okolicznym terenie zakończyły się rok później[1.26].

Po zakończeniu prac odtworzeniowych, na przełomie lat 40. i 50. miasto rozpoczęło prace nad rozwojem sieci tramwajowej. Pierwsze duże inwestycje z tamtych czasów to przedłużenie linii na ulicy Grunwaldzkiej z Ostroroga do cmentarza na Junikowie (1949–1950) oraz wybudowanie linii od skrzyżowania z Półwiejską ulicami Marchlewskiego i Rataje na Starołękę (1952–1955). Tym samym, w 1952 roku przywrócono kursowanie tramwajów w prawobrzeżnej części miasta[1.27]. W kolejnych latach kontynuowano budowę nowych linii do dzielnic otaczających centrum miasta – na Winogrady (dzisiejsza pętla Wilczak) w latach 1957–1964 oraz na Zawady i Osiedle Warszawskie w 1959 roku. W 1957 roku odtworzono także trasę do Placu Wielkopolskiego[1.28].

Ze względu na wąski prześwit ulic oraz niekorzystne oddziaływanie na okoliczne kamienice, w 1955 roku zakończono eksploatację torów tramwajowych na Starym Rynku[1.29].

Skład wagonów N i ND (2007)

W roku 1951 do Poznania trafiły pierwsze wagony typu znormalizowanego (silnikowe N i doczepne ND), początkowo ze Stoczni Północnej w Gdańsku i Sanockiej Fabryki Wagonów „Sanowag”, a w kolejnych latach z chorzowskiego Konstalu. Do 1956 dostarczono ich łącznie 91 sztuk (w tym 49 silnikowych). Od kolejnego roku dostarczano już wagony kolejnej generacji (4N i 4ND), których do 1962 odebrano 98 sztuk (w tym 52 silnikowe). Duże dostawy fabrycznie nowych pojazdów w latach 50. pozwoliły wycofać z ruchu część wagonów dostarczonych w czasie wojny i przedwojennych[1.30].

Z uwagi na to, że dostarczane tramwaje były wyposażone w pantografy, zamiast wykorzystywanych dotąd w Poznaniu odbieraków krążkowych, w latach 1952–1954 przebudowano miejską sieć trakcyjną, aby przystosować ją do nowszego typu odbieraka. Pod koniec lat 50. rozpoczęto stosowanie elektrycznie sterowanych zwrotnic, które przestawiano sankami na sieci trakcyjnej. Lata 1954–1957 to również okres, kiedy – wbrew tradycji – poznańskie tramwaje malowano na kremowo-czerwono (zamiast kremowo-zielonego). Wynikało to z centralnie narzuconego ujednolicenia wagonów w kraju[3.2].

W latach 60. rozpoczęto modernizację części posiadanych wagonów typu N i ND. Tramwaje przebudowywano na jednokierunkowe, przeorganizowywano wnętrza, a także montowano elektryczne zamykanie drzwi. Ponadto, w latach 1964–1969 do Poznania przywieziono łącznie 143 używane wagony typów N i ND oraz 16 z rodziny 4N z Warszawy, która w tym czasie wprowadzała do ruchu nowocześniejsze tramwaje 13N[1.31].

Konstal PN

Ostatnimi dostarczonymi do Poznania tramwajami generacji N były – również używane – przegubowce PN z Warszawy, które w liczbie 9 sztuk przyjechały do miasta w latach 1969–1970. Ich eksploatacja, z uwagi na stan techniczny oraz jakość samej konstrukcji, była bardzo krótka; zniknęły z ulic do roku 1973. Tramwaje te stanowiły pierwsze przegubowe wagony eksploatowane w Poznaniu[1.32].

Lata 70. i 80.

[edytuj | edytuj kod]

Następne lata przyniosły wielkie inwestycje, mające usprawnić komunikację w Poznaniu. Wraz z pracami nad przesunięciem koryta Warty, wybudowano nowy Most Chrobrego (w ciągu dzisiejszej ul. Estkowskiego), którym poprowadzono torowisko łączące pl. Wielkopolski z rondem Śródka. Prace prowadzono etapami, począwszy od 1964 (most między Chwaliszewem a Ostrowem Tumskim) do 1977 (wzdłuż Małych Garbar). Otwarcie całej trasy poskutkowało również wycofaniem tramwajów na stałe z ulic Zielonej i Garbary[1.33].

Drugą ważną trasą tramwajową była obwodowa, w ciągu ulic Hetmańskiej, Reymonta i Przybyszewskiego. Umożliwiła ona przejazdy pomiędzy dzielnicami miasta bez konieczności wjazdu do śródmieścia. Oddawano ją odcinkami, począwszy od 1970 (ul. Reymonta i zachodnia część Hetmańskiej), aż do 1973 (między ul. Dzierżyńskiego a Starołęcką)[1.34]. W latach 1979–1985 na jej przedłużeniu powstały tory przez Górny Taras Rataj (dzisiejszymi ulicami Hetmańską, Żegrze i Chartowo) i tzw. Trasę Kórnicką[1.35].

W latach 70. do Poznania trafiły także pierwsze szybkobieżne tramwaje. Były to przegubowe 102N i 102Na, których dostawy w liczbie 73 sztuk pozwoliły na zakończenie eksploatacji ostatnich przedwojennych wagonów. Następnie, od 1975, w mieście rozpoczęto wykorzystanie tramwajów z rodziny 105N (i potem 105Na). W latach 1975–1990 dostarczono ich do Poznania łącznie 244 takie wagony, co z kolei umożliwiło sukcesywne wycofywanie z ruchu liniowego wagonów dwuosiowych[1.36]. Z myślą o nowych wozach, wybudowano przy pętli Starołęka kolejną zajezdnię tramwajową, którą oddano do użytku w 1980 roku[1.37].

Inne, mniejsze zmiany w sieci tramwajowej, które dokonały się w tym okresie, to[3.3][1.38]:

  • w 1970 zaprzestano eksploatacji torowisk w ul. Półwiejskiej (z uwagi na wypadki) i ul. Dworcowej (ze względu na przebudowę Ronda Kaponiera);
  • w 1974 przedłużono trasę w ul. Warszawskiej na Miłostowo oraz wybudowano odgałęzienie od ul. Winogrady do Serbskiej;
  • w 1974 zlikwidowano również trasę prowadzącą do pętli na Golęcinie, a w 1980 roku otwarto odcinek od pętli Winiary do ul. Piątkowskiej;
  • w 1978 wyprostowano przebieg torów w ciągu dzisiejszej ulicy Matyi, dzięki czemu tramwaje nie musiały tam pokonywać nadmiernych zakrętów.
1
Tramwaj typu Konstal N przejeżdżający przez rondo Przybyszewskiego (obecne rondo Jana Nowaka Jeziorańskiego) i biorący udział w inauguracji linii tramwajowej nr 20, w dniu 23 lutego 1970 roku
2
Stary bilet jednorazowy komunikacji miejskiej, ok. 1986
2
Nowy wzór tablicy przystankowej, na przystanku tramwajowym Palacza (obecna nazwa przystanku: Krauthofera) 1988
3
Tramwaj marki Konstal, model Konstal N w składzie trzywagonowym jadący ulicą Armii Czerwonej (obecną ulicą Święty Marcin) w listopadzie 1989 roku

Historia najnowsza

[edytuj | edytuj kod]
Beijnes 3G, pot. holender (2006)

Na początku lat 90. – kiedy wycofywano z ruchu wyeksploatowane wagony typu N – sytuacja gospodarcza miasta nie pozwalała na zakup nowych tramwajów w krajowych fabrykach. W związku z tym, MPK rozpoczęło poszukiwania używanego taboru za granicą. Z ofertą bezpłatnego przekazania dwudziestu wagonów Beijnes 1G i 2G z Amsterdamu wystąpił rząd Holandii. Trafiły one do Poznania w latach 1991–1995. W latach 2003–2005 zastąpiono je jedenastoma podobnymi, choć nowszymi, tramwajami 3G, sprowadzonymi z Amsterdamu również częściowo za darmo[1.39].

Wraz z postępującą budową trasy Poznańskiego Szybkiego Tramwaju, miasto poszukiwało dostawcy nowych, przynajmniej częściowo niskopodłogowych tramwajów. Przy tej okazji do Poznania trafiła, między innymi, prototypowa konstrukcja HCP 115N (określana również 105N/2). Ostatecznie, zamówienie złożono na czeskie pojazdy Tatra RT6N1[1.40].

Opóźnienia w dostawach Tatr oraz wycofywanie z eksploatacji pojazdów 102N i 102Na zmusiły MPK Poznań do ponownych zamówień używanych tramwajów. Wybór padł na pojazdy Düwag GT6 i GT8, sprowadzane partiami z Düsseldorfu i Frankfurtu nad Menem. Pierwsze z nich trafiły do miasta pod koniec 1996 roku, a ostatnie – w 2011[1.41].

W 1991 zlikwidowano linie tramwajowe nocne, zastępując je autobusowymi[6]. Tego samego roku oddano pierwszy w Poznaniu odcinek torowiska złożonego z ciężkich szyn kolejowych i podkładów strunobetonowych (ul. Przybyszewskiego od Dąbrowskiego do Bukowskiej – 1300 metrów)[7]. Rewolucją w transporcie miejskim było oddanie do użytku w 1997 liczącego 6,1 km odcinka Poznańskiego Szybkiego Tramwaju, nazywanego potocznie przez poznaniaków „Pestką”. Obecnie trwa wiele inwestycji związanych z modernizacją i rozbudową sieci, gdyż według planu zagospodarowania przestrzennego z 1994 tramwaj ma stanowić podstawę komunikacji w mieście.

3
Tramwaj typu Konstal 102Na jedzie ulicą Roosevelta i zjeżdża do zajezdni na ulicy Fortecznej (1991)
3
Tablica przystankowa rozkładu jazdy poznańskich tramwajów z lat dziewięćdziesiątych na przystanku Wrzoska
1
Tramwaj typu Konstal 105Na w składzie dwuwagonowym jedzie po wiadukcie nad skrzyżowaniem ulic Roosevelta/Pułaskiego/Libelta/Poznańska inaugurując otwarcie trasy Poznańskiego Szybkiego Tramwaju (30 stycznia 1997)
2
Tramwaj typu Beijnes 3G przejeżdża przez Rondo Rataje (1998)

Po nieudanych próbach organizowania przetargu wraz z innymi miastami, Poznań ogłosił własny przetarg na zakup nowych tramwajów, który rozstrzygnięto 7 grudnia 2001. Wygrał go koncern Siemens z modelem Combino. Pierwszy wagon tego typu dotarł do zajezdni przy ul. Głogowskiej 3 grudnia 2003 o godzinie 22:49. Zajezdnia została wcześniej zmodernizowana pod tym kątem. Pierwszym motorniczym był Wojciech Grabowski[8].

W kwietniu 2003 miasto dysponowało 317 tramwajami obsługującymi 17 linii o całkowitej długości 201 km[9]. W 2003 poznańskie tramwaje przejechały łącznie 10.405 035 km[10]. 14 sierpnia 2007 otwarto drugi odcinek (jeśli przyjąć, że pierwszym jest odcinek od ul. Jana Pawła II do pętli na os. Lecha) trasy na Franowo łączący plac Wiosny Ludów przez ul. Podgórną, Dowbora Muśnickiego, Mostową, Most św. Rocha i Kórnicką z ul. Jana Pawła II.

W 2011 roku MPK podjęło decyzję o sprzedaży 40 tramwajów 105N (zmodernizowanych do standardu Konstal 105Na)[11.1] z powodu braku miejsc w zajezdniach na ten typ tramwajów. Ponadto zostało zakupionych 45 Solarisów Tramino i 7 Moderusów Beta[12].

11 sierpnia 2012 otwarto ostatni odcinek trasy na Franowo, łączący rejon dawnej pętli na os. Lecha z nową pętlą na Franowie. Część trasy na Franowo biegnie w tunelu[13]. 1 września 2013 otwarto odcinek przedłużający trasę PST przez Dworzec Zachodni do ul. Głogowskiej. Oddano do użytku także pętlę przy dawnym peronie 7 Dworca Zachodniego[14].

7 maja 2014 rozpoczęła działalność nowo wybudowana zajezdnia tramwajowa na Franowie[15], umożliwiającej stacjonowanie do 100 tramwajów o długości 35 metrów[16]. Od tego momentu sukcesywnie przenoszono tramwaje ówcześnie stacjonujące na zajezdni Madalińskiego[17]. Ostatni pojazd taboru liniowego zmienił lokalizację 14 grudnia 2014, tym samym stając się miejscem nocowania wyłącznie wagonów historycznych[18][19].

15 listopada 2018 podpisano umowę z konsorcjum firm Gulermak i Mosty Łódź na budowę nowej trasy tramwajowej na Naramowice[20].

11 lipca 2019 podpisano umowę z konsorcjum firm Tor-Mel Sp. z o.o. oraz Terlan Sp. z o.o. na budowę trasy tramwajowej na ul. Unii Lubelskiej wraz z pętlą przy ulicy Falistej[21]. Nowy odcinek łączący Rondo Żegrze z osiedlem przy ulicy Unii Lubelskiej oddano do użytku 1 września 2020[22].

21 sierpnia 2021 roku o godzinie 4:34 tramwaje rozpoczęły kursowanie na pierwszym etapie trasy tramwajowej na Naramowice[23]. Poza stałą linią nr 3, wydłużoną z pętli Wilczak[24], w weekend 21 i 22 sierpnia 2021 r. po nowej trasie kursowała linia specjalna nr 33 relacji Rynek Jeżycki – Most Teatralny – Włodarska[25]. 22 stycznia 2022 pierwszy testowy tramwaj na tej trasie dotarł do nowego wiaduktu nad ulicą Lechicką[26].

23 kwietnia 2022 roku o godzinie 4:52 pierwszy tramwaj dotarł na przystanek Błażeja, tym samym rozpoczynając liniową obsługę trasy tramwajowej na Naramowice. Jako pierwszy przyjechał pojazd Moderus Gamma o numerze bocznym 932, obsługujący linię tramwajową nr 10 (na brygadzie nr 7)[27].

13 maja 2023 roku oddano do użytku będący w remoncie od 1 sierpnia 2022 roku odcinek Poznańskiego Szybkiego Tramwaju między przystankami Słowiańska a Osiedle Sobieskiego[28], trasy tramwajowe przez Most Teatralny, ulice Fredry i Mielżyńskiego do placu Cyryla Ratajskiego[28] oraz na ulicy Święty Marcin od skrzyżowania z ulicą Towarową do ulicy Ratajczaka[28]. 13 maja 2023 r. wprowadzono nową linię turystyczną, oznaczoną numerem 20[29]. Kursuje ona w soboty oraz inne dni wolne, nie będące świętami. Do jej obsługi wyznaczono tramwaje: Konstal 102N, Konstal 102Na, Konstal 105N, Düwag GT6 oraz Düwag GT8[30]. Natomiast kursy w ramach linii nr 0 są realizowane w niedziele i święta, wyłącznie przez wagony z rodziny Konstal N oraz KSW[30].

1
Tramwaj typu Konstal N odjeżdżający z przystanku „Osiedle Tysiąclecia” położonym na Trasie Kórnickiej (2000)
2
Tramwaj typu Konstal N przejeżdżający przez przystanek "Politechnika" na ulicy Kórnickiej podczas uroczystego otwarcia nowej trasy tramwajowej przez most św. Rocha, w dniu 15 sierpnia 2007 roku
3
Podziemny przystanek tramwajowy Piaśnicka/Kurlandzka położony w tunelu trasy tramwajowej os. Lecha - Franowo (16 czerwca 2012)
3
Caffe Bimba (2016)
3
Otwarty pierwszy fragment trasy tramwajowej na Naramowice (22 sierpnia 2021)
3
Tramwaj-kawiarnia na ulicy Półwiejskiej (2025)

Infrastruktura

[edytuj | edytuj kod]

Torowiska

[edytuj | edytuj kod]

Długość sieci torowisk w Poznaniu na 2015 rok wynosi 147,385 km toru pojedynczego[31].

Torowiska nieużywane/używane okazjonalnie

[edytuj | edytuj kod]
Tory przy ulicy Towarowej (październik 2010)
  • łuk z Górnej Wildy w zachodnią część Królowej Jadwigi,
  • łuk z Górnej Wildy w północną część Wierzbięcic
  • łuk z Wierzbięcic we wschodnią część Królowej Jadwigi,
  • łuk z Kraszewskiego we wschodnią część Dąbrowskiego,
  • łuk z Dąbrowskiego w północną część Roosevelta,
  • łuk z Przybyszewskiego we wschodnią część Dąbrowskiego,
  • łuki na Rondzie Nowaka-Jeziorańskiego z Przybyszewskiego na wschód i zachód w Grunwaldzką i z Reymonta w Grunwaldzką na wschód,
  • łuki z zachodniej części Hetmańskiej na północ i południe w Głogowską oraz ze wschodniej części Hetmańskiej w południową część Głogowskiej,
  • tory ze Zwierzynieckiej do zajezdni przy Gajowej,
  • łuki ze Zwierzynieckiej w północną i południową część Roosevelta,
  • łuk ze Św. Marcina w północną część Roosevelta,
  • ślepy tor na pętli na Miłostowie,
  • łuk z Wyszyńskiego w Podwale,
  • łuk ze Strzeleckiej we wschodnią część Królowej Jadwigi,
  • łuk ze Starołęckiej w zachodnią część Hetmańskiej,
  • łuk z Zamenhofa we wschodnią część Hetmańskiej.

Odcięte od sieci, bez sieci trakcyjnej

[edytuj | edytuj kod]
Torowisko przy ulicy Sczanieckiej (wrzesień 2011)

W nawiasach podano daty likwidacji torowisk.

  • ul. Dziekańska (katedra),
  • ul. Sczanieckiej i Bogusławskiego (zlikwidowane w 1935[32], ponownie włączone w 1965[33], zlikwidowane 1973[34]),
  • ul. Dworcowa, pod asfaltem (1970[32]),
  • ul. Zielona (fragment),
  • torowisko na terenie byłej zajezdni Gajowa,
  • tory odstawcze przy pętli Budziszyńska,

Torowiska zlikwidowane

[edytuj | edytuj kod]

W nawiasach podano daty likwidacji torowisk.

  • przejazd przez Rondo Rataje na wprost w ciągu ul. Krzywoustego – ostatnie fragmenty torowiska zlikwidowane w lipcu 2021 roku,
  • mijanka końcowa przy ulicy Krzywoustego przy Rondzie Rataje (zachowana pod ziemią, ostatecznie zlikwidowana w październiku 2020 roku podczas przebudowy Ronda Rataje),
  • ul. św. Marcin – ostatni zachowany odcinek od ul. Ratajczaka do al. Marcinkowskiego zlikwidowano latem 2021 roku; ruch odbywa się torem północnym, którym pierwotnie tramwaje jeździły w drugą stronę,
  • ul. Garbary (1977[35]),
  • ul. Zielona (1977[35]),
  • ul. Chwaliszewo (trasa zniszczona w czasie wojny),
  • plac Bernardyński,
  • Stary Rynek (torowisko funkcjonujące w latach 1880–1955[36]),
  • ul. Paderewskiego (trasę zamknięto w 1955[37], torowisko zlikwidowano w 1993 roku),
  • ul. Franciszka Ratajczaka (dawniej Rycerska)
  • ul. Wroniecka (trasa zniszczona w czasie wojny),
  • ul. Wielka (trasa zniszczona w czasie wojny),
  • ul. Wodna (trasa zniszczona w czasie wojny),
  • ul. Wrocławska,
  • ul. Półwiejska (1970[34]),
  • Droga Dębińska (1974[34]),
  • ul. Polna (1963[33]),
  • ul. Wojska Polskiego (1974[34]),
  • skręt z południowej części ul. 28 Czerwca 1956 w ul. Pamiątkową (2014),
  • skręt z nieczynnej zajezdni Madalińskiego we wschodnią część ul. Hetmańskiej (2014).

Skrzyżowania z torami kolejowymi

[edytuj | edytuj kod]
Odcięty tor kolejowy dawnej Średzkiej Kolei Powiatowej, który przecinając ulicę Starołęcką prowadził do zakładów Stomil-Poznań i Polleny-Lechii (2014)
Miejsce Stan Położenie geograficzne
Trasa Kórnicka[a] Zlikwidowane w pierwszej połowie lat 90. XX wieku 52°23′33″N 16°58′14″E/52,392500 16,970556
ul. Warszawska[b] Zlikwidowane 52°24′32″N 16°57′47″E/52,408889 16,963056
ul. Starołęcka Zlikwidowane 52°22′25″N 16°56′14″E/52,373611 16,937222
ul. Głogowska Zlikwidowane 28 lipca 2012, w trakcie budowy przedłużenia trasy PST 52°24′03″N 16°54′26″E/52,400833 16,907222
Zajezdnia przy ul. Fortecznej[c] Istnieje, obecnie nie jest użytkowane 52°22′02″N 16°56′01″E/52,367222 16,933611

Zajezdnie

[edytuj | edytuj kod]

Eksploatowane

[edytuj | edytuj kod]

Tabor stacjonujący na zajezdni: Konstal 105Na, 105NaD (105N-HF07), Siemens Combino, Moderus Beta MF20AC, Moderus Beta MF22ACBD, Moderus Gamma LF04ACBD, Düwag/Siemens R1.1
Linie obsługiwane przez zajezdnię (stan na rok 2025): 1, 2, 3, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19
Zajezdnia przy ulicy Głogowskiej jest drugą (po zajezdni Franowo) największą zajezdnią w Poznaniu. Wybudowana w roku 1907 przeszła modernizację w latach 1998–2000 w celu dostosowania jej do obsługi tramwajów niskopodłogowych.

Tabor stacjonujący na zajezdni: Beijnes 3G, Düwag GT6, Konstal 105N, Konstal N, ND, Stocznia Gdańska N, Konstal 4N, 4ND, Sanocka F.W. ND, KSW, Herbrand B3/H0, Carl Weyer typ WD (pozostałe historyczne wagony stacjonują w firmie Modertrans Poznań).
Wybudowana w latach 1947–1955. Jest zajezdnią historyczną w której stacjonują tylko zabytkowe tramwaje, powstanie w niej muzeum komunikacji miejskiej w Poznaniu.

Tabor stacjonujący na zajezdni: Konstal 102N, Konstal 102Na, Konstal 105Na, 105NaD i pochodne (Moderus Alfa, 105N-HF07), Tatra RT6 MF06 AC, Moderus Beta MF 02 AC.
Linie obsługiwane przez zajezdnię (stan na rok 2025): 1, 2, 5, 6, 7, 11, 12, 13, 17, 18.
Zajezdnię oddano do użytku w roku 1980.

Tabor stacjonujący na zajezdni: Moderus Gamma, Solaris Tramino, Düwag GT8ZR.
Linie obsługiwane przez zajezdnię (stan na rok 2025): 1, 2, 3, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19.
Na początku października 2012 r. oddano do użytku halę postojową na 100 tramwajów. W pierwszej kolejności skierowano tam wagony z wydziału S2, które do tej pory nocowały na pętlach Wilczak i Dębiec. Od 5 listopada 2012 r. stacjonują tutaj również wagony z wydziału S1, które do tej pory nocowały na torach odstawczych przy ulicy Budziszyńskiej. Zajezdnia została oficjalnie otwarta 11 maja 2014[38].

Nieczynne/zlikwidowane

[edytuj | edytuj kod]
  • Zajezdnia przy ul. Gajowej na Jeżycach. Zajezdnia została oddana do użytku w roku 1880. W dniu 28 grudnia 2010 r. zajezdnia zakończyła swoje funkcjonowanie.
  • Z powodu braku miejsc postojowych w zajezdniach przy ul. Głogowskiej i Madalińskiego niektóre tramwaje nocowały na torach odstawczych przy ulicy Budziszyńskiej. Powstały one w latach 80. XX wieku (1982 – 14 sierpnia 1985)[39] (we wcześniejszym okresie tramwaje stały przy ulicach Przybyszewskiego, Towarowej, Zwierzynieckiej, Krzywoustego czy na pętli starołęckiej, co było przyczyną ich dewastacji). Razem na terenie obiektu powstało 15 torów przelotowych i jeden ślepy, wybudowany w sposób prowizoryczny w roku 2004. Tory przelotowe były zelektryfikowane[40]. Według pierwotnych założeń tory miały mieścić 75 wozów tramwajowych[41]. W związku z oddaniem do użytku hali postojowej zajezdni na Franowie 4 listopada 2012 MPK Poznań ostatecznie zaprzestało ich eksploatacji[42], po czym odłączono napięcie w sieci trakcyjnej. Sieć trakcyjna nad torami została zdemontowana podczas przebudowy ul. Grunwaldzkiej w latach 2012–2013. W tym samym okresie zlikwidowano połączenie z torowiskiem w ulicy.
  • Do lat osiemdziesiątych XX w. tory odstawcze znajdowały się także w pasie rozdziału ul. Bolesława Krzywoustego (od Ronda Rataje do ul. Pleszewskiej).
  • W latach 1959–1974 istniał Wydział Torów MPK przy ulicy Bielniki, tor dojazdowy był w ulicy Bema który pozostał czynny po likwidacji trasy na Łęgi Dębińskie[11.2]
1
Zajezdnia tramwajowa przy ulicy Gajowej (maj 2023)
2
Zajezdnia tramwajowa na ulicy Głogowskiej (2007)
3
Zajezdnia tramwajowa przy ulicy Madalińskiego (2014)
3
Zajezdnia tramwajowa przy ulicy Fortecznej (2013)
3
Tory odstawcze przy ulicy Budziszyńskiej (2001)
3
Zajezdnia tramwajowa przy ulicy Folwarcznej (2023)
Zajezdnie tramwajowe w Poznaniu

Pętle

[edytuj | edytuj kod]

Pętle używane liniowo

[edytuj | edytuj kod]
Nazwa pętli/miejsce Numery linii Położenie geograficzne Zdjęcie Osiedle samorządowe Uwagi
Budziszyńska 6 52°23′17,88″N 16°50′51,35″E/52,388300 16,847597 Osiedle Junikowo W sąsiedztwie pętli nieczynne tory odstawcze
Dębiec PKM 2, 9, 10, 19[d] 52°22′21,91″N 16°54′12,39″E/52,372753 16,903442 Osiedle Zielony Dębiec Pętla między ulicami 28 Czerwca i Opolską
Franowo 1, 16, 18, 202 52°22′54″N 17°00′03″E/52,381667 17,000833 Osiedle Chartowo
Osiedle Antoninek-Zieliniec-Kobylepole		 W bezpośrednim sąsiedztwie zajezdni tramwajowej WS2 Franowo
Górczyn PKM 5, 14, 17 52°22′52,22″N 16°52′49,69″E/52,381172 16,880469 Osiedle Górczyn • W pobliżu stacji kolejowej Poznań Górczyn; węzeł przesiadkowy (autobusy)

• do 31 sierpnia 2021 r. nosiła nazwę Górczyn[43]

Junikowo 1, 13, 15 52°23′00,21″N 16°50′02,13″E/52,383392 16,833925 Osiedle Junikowo W bezpośrednim sąsiedztwie Cmentarza Komunalnego Junikowo
Miłostowo 6, 8 52°24′35,85″N 17°00′10,31″E/52,409958 17,002864 Osiedle Antoninek-Zieliniec-Kobylepole W pobliżu Cmentarza Komunalnego Miłostowo
Ogrody 7, 8, 18, 28 52°25′00,40″N 16°52′59,73″E/52,416778 16,883258 Osiedle Ogrody Pętla położona na placu Waryńskiego; węzeł przesiadkowy (autobusy)
Os. Sobieskiego 12, 14, 15, 16, 201, 202 52°27′51,00″N 16°55′01,84″E/52,464167 16,917178 Osiedle Piątkowo Pętla rozpoczęła ponowne funkcjonowanie 13 maja 2023, po zakończonym remoncie PST.
Piątkowska 9, 11 52°26′30,08″N 16°54′40,92″E/52,441689 16,911367 Osiedle Winiary • Pętla położona między ulicami Piątkowska a Wincentego Witosa;
• W pobliżu Ronda Obornickiego
Połabska 4, 7, 19 52°26′05,73″N 16°55′54,06″E/52,434925 16,931683 Osiedle Nowe Winogrady Południe Poprzednie nazwy: Serbska
Starołęka PKM 2, 12, 13 52°22′05,84″N 16°55′55,16″E/52,368289 16,931989 Osiedle Starołęka-Minikowo W bezpośrednim sąsiedztwie zajezdni tramwajowej WS3 Forteczna
Unii Lubelskiej 3, 11, 201 52°22′19,74″N 16°56′58,88″E/52,372150 16,949690 Osiedle Starołęka-Minikowo • Znajduje się w okolicy ulicy Falistej (Starołęka Mała)
• węzeł przesiadkowy (autobusy)
Zawady 5 52°24′48,24″N 16°57′28,55″E/52,413400 16,957931 Osiedle Ostrów Tumski-Śródka-Zawady-Komandoria Pętla położona w pobliżu wiaduktu linii kolejowej nr 3 nad ulicą Podwale
Plac Wielkopolski 28 52.25'37,1"N 16.55'53,8"E Osiedle Stare Miasto Pętla ułożona bezpośrednio na placu Wielkopolskim, wokół targowiska, używana w trakcie remontów.

Pętle używane okazjonalnie

[edytuj | edytuj kod]
Nazwa pętli/miejsce Położenie geograficzne Zdjęcie Osiedle samorządowe Uwagi
al. Marcinkowskiego 52°24′26,06″N 16°55′43,85″E/52,407239 16,928847 Osiedle Stare Miasto Pętla uliczna.
ul. Gwarna Osiedle Stare Miasto Pętla uliczna.
Rynek Wildecki Osiedle Wilda Pętla uliczna.
Rynek Jeżycki Osiedle Jeżyce Pętla uliczna
Dworzec Zachodni 52°23′57,59″N 16°54′33,44″E/52,399330 16,909290 Osiedle Św. Łazarz Południowa pętla PST.
Wilczak 52°25′38,48″N 16°56′46,36″E/52,427356 16,946211 Osiedle Stare Winogrady Wyłączona z użytku liniowego po oddaniu trasy na Naramowice.
Plac Wielkopolski 52°24′37,1″N 16°55′53,8″E/52,410300 16,931600 Osiedle Stare Miasto Pętla tramwajowa wokół targowiska na Pl. Wielkopolskim.
Starołęka Mała (dawniej Stomil[44]) 52°22′34,9″N 16°56′25,7″E Osiedle Starołęka-Minikowo Pętla używana tylko w sytuacjach awaryjnych.

Pętle nieistniejące

[edytuj | edytuj kod]
Nieistniejąca już pętla na Golęcinie; zdjęcie z lat 1972–1973

Krańcówki

[edytuj | edytuj kod]

Krańcówki istniejące

[edytuj | edytuj kod]
Nazwa krańcówki/miejsce Numery linii Położenie geograficzne Zdjęcie Osiedle samorządowe Uwagi
Błażeja 3, 10 52°26′09,6″N 16°56′49,3″E/52,436000 16,947028 Osiedle Naranowice

Krańcówki nieistniejące

[edytuj | edytuj kod]
  • Droga Dębińska (przystanek Łęgi Dębińskie) – nieistniejąca mijanka końcowa i tory odstawcze w okolicy kąpieliska warciańskiego, w 1959 likwidacja przewozów pasażerskich, w 1974 likwidacja torowiska
  • Ostrów Tumski (mijanka) – zachowany krótki odcinek torów
  • Rondo Rataje (od 1952 r. mijanka końcowa dla pierwszej linii przeprowadzonej na prawy brzeg Warty, na przełomie lat 70. i 80. wykorzystywana jako tory odstawcze – „zajezdnia nocna”) zlikwidowana w latach 90.

Trójkąty torowe

[edytuj | edytuj kod]
  • Sczanieckiej/Bogusławskiego na Łazarzu – zachowany trójkąt do zawracania, odcięty od reszty sieci tramwajowej w roku 1973

Linie tramwajowe

[edytuj | edytuj kod]

W Poznaniu funkcjonują w zasadniczym układzie: osiemnaście linii zwykłych, trzy turystyczne oraz dwie nocne.

Linie turystyczne

[edytuj | edytuj kod]
Numer linii Schemat Pętla początkowa Pętla końcowa Długość linii Średni czas przejazdu Liczba przystanków Tramwaje kursujące Uwagi
 Stare Zoo Stare Zoo b.d b.d b.d Linia uruchamiana po wcześniejszym ogłoszeniu
 Przebieg linii tramwajowej nr 0 na tle mapy Poznania Stare Zoo Stare Zoo b.d. 39/49 min 13 Linia kursuje od końca kwietnia do końca września, tylko w weekendy. W latach 1988–1992 funkcjonowała linia dzienna o tym numerze która była linią okólną[46]
   Stare ZOO Stare ZOO b.d. 33 min 18 Inauguracyjne kursy odbyły się 13 maja 2023 roku. Linia kursuje do końca września, tylko w soboty oraz inne dni wolne nie będące świętami. Dawniej funkcjonowała linia dzienna o tym numerze.

Linie dzienne i wspomagające[47]

[edytuj | edytuj kod]
Numer linii Schemat Pętla początkowa Pętla końcowa Długość linii Średni czas przejazdu Liczba przystanków Tramwaje kursujące Uwagi
 Junikowo Franowo 14.8 37 min. 31/32
Przebieg linii: JUNIKOWO – Grunwaldzka – Rondo Nowaka-Jeziorańskiego – Reymonta – Hetmańska – Żegrze – Chartowo – Piaśnicka – Szwajcarska – FRANOWO
 Ogrody Dębiec PKM 17.3 35 min. 22/23
Przebieg linii: OGRODY – Dąbrowskiego – Rynek Jeżycki – Kraszewskiego – Zwierzyniecka - Rondo Kaponiera - Roosevelta - Głogowska – Rynek Łazarski - Głogowska - Hetmańska - Ulica 28 Czerwca 1956 r. – DĘBIEC PKM
 Unii Lubelskiej Błażeja 14.93 44 min. 36/37 Linia obsługiwana jedynie taborem dwukierunkowym, z powodu krańcówki Błażeja.
Przebieg linii: BŁAŻEJA – Naramowicka – Przełajowa – Winogrady – Pułaskiego – Roosevelta – Święty Marcin – Aleje Marcinkowskiego – Podgórna – pl. Bernardyński – Mostowa – Kórnicka – Warczygłowy – Trasa Kórnicka – Chartowo – Żegrze – Unii Lubelskiej – UNII LUBELSKIEJ
 Połabska Małe Garbary 12,45 19 min. 29/30
Przebieg linii: POŁABSKA – Aleje Solidarności – Rondo Solidarności – Murawa – Winogrady – Pułaskiego – Roosevelta – pl. Wielkopolski – Małe Garbary – MAŁE GARBARY
 Górczyn PKM Zawady 8,75 31 min. 22
Przebieg linii: GÓRCZYN PKM – Matyi – Towarowa – Święty Marcin – Aleje Marcinkowskiego – Podgórna – pl. Bernardyński – Mostowa – Kórnicka – Jana Pawła II – Podwale – Rondo Śródka – ZAWADY
 Miłostowo Budziszyńska 12,95 37 min. 30
Przebieg linii: MIŁOSTOWO – Warszawska – Rondo Śródka – Jana Pawła II – Krzywoustego – Królowej Jadwigi – Matyi – Roosevelta – Bukowska – Grunwaldzka – Rondo Nowaka-Jeziorańskiego – Grunwaldzka – BUDZISZYŃSKA
 Zawady Ogrody 17,7 km 55 min. 37/38
Przebieg linii: ZAWADY – Podwale – Rondo Śródka – Jana Pawła II – Rondo Rataje – Zamenhofa – Rondo Starołęka – Hetmańska – Reymonta – Przybyszewskiego – Dąbrowskiego – OGRODY
 Ogrody Miłostowo 8,5 27 min. 18
Przebieg linii: OGRODY – Dąbrowskiego – Fredry – pl. Ratajskiego – pl. Wielkopolski – Małe Garbary – Wyszyńskiego – Rondo Śródka – Warszawska – MIŁOSTOWO
 Dębiec PKM Piątkowska 10,72 38 min. 27/28 W godzinach szczytu
Przebieg linii: DĘBIEC PKM – 28 Czerwca 1956 r. – Górna Wilda – Królowej Jadwigi – Strzelecka – Aleje Marcinkowskiego – pl. Wolności – Fredry – Roosevelta – Pułaskiego – al. Wielkopolska – Małopolska – Wołyńska – Winiarska – os. Winiary – Witosa – Bronowa – PIĄTKOWSKA
 Błażeja Dębiec PKM 11,73 39 min. 28 Linia obsługiwana jedynie taborem dwukierunkowym, z powodu krańcówki Błażeja.
Przebieg linii: BŁAŻEJA – al. Praw Kobiet – Naramowicka – Przełajowa – Winogrady – Pułaskiego – Roosevelta – Matyi – Wierzbięcice –

28 Czerwca 1956 r. – DĘBIEC PKM

 Piątkowska Unii Lubelskiej 14,13 32 min. 28
Przebieg linii: PIĄTKOWSKA – Bronowa – Witosa – os. Winiary – Winiarska – Wołyńska – Małopolska – al. Wielkopolska – Pułaskiego – Roosevelta – Głogowska – Hetmańska – Unii Lubelskiej – UNII LUBELSKIEJ
 Os. Sobieskiego Starołęka PKM 14,07 37 min. 25
Przebieg linii: OS. SOBIESKIEGO – Trasa PST – Wydłużenie trasy PST – Głogowska – Matyi – Królowej Jadwigi – Krzywoustego – Zamenhofa – Starołęcka – STAROŁĘKA PKM
 Starołęka PKM Junikowo 13 37 min. 32/36
Przebieg linii: STAROŁĘKA PKM – Zamenhofa – Jana Pawła II – Kórnicka – Mostowa – pl. Bernardyński – Podgórna – Aleje Marcinkowskiego –

pl. Wolności – Gwarna – Święty Marcin – Bukowska – Grunwaldzka – JUNIKOWO

 Górczyn PKM Os. Sobieskiego 10,35 22 min. 15
Przebieg linii: GÓRCZYN PKM – Głogowska – Wydłużenie trasy PST – Trasa PST – OS. SOBIESKIEGO
 Os. Sobieskiego Junikowo 12,5 26 min. 21/23
Przebieg linii: OS. SOBIESKIEGO – Trasa PST – Roosevelta – Bukowska – Grunwaldzka – JUNIKOWO
 Os. Sobieskiego Franowo 13,56 29 min. 25
Przebieg linii: OS. SOBIESKIEGO – Trasa PST – Fredry – Gwarna – Święty Marcin – Aleje Marcinkowskiego – Podgórna – pl. Bernardyński – Mostowa – Kórnicka – Warczygłowy – Trasa Kórnicka – Piaśnicka – Szwajcarska – FRANOWO
 Górczyn Małe Garbary 15,23 21 min. 35/36
Przebieg linii: GÓRCZYN PKM – Matyi – Towarowa – Święty Marcin – Gwarna – pl. Ratajskiego – pl. Wielkopolski – Małe Garbary – MAŁE GARBARY
 Ogrody Franowo 18,32 39 min. 27/28
Przebieg linii: OGRODY – Dąbrowskiego - Roosevelta - Rondo Kaponiera - Roosevelta - Głogowska - Most Dworcowy - Matyi - Wierzbięcice - Rynek Wildecki – Górna Wilda - Królowej Jadwigi - most Królowej Jadwigi - Bolesława Krzywoustego – Rondo Rataje - Jana Pawła II - Trasa Kórnicka - Tunel trasy tramwajowej os. Lecha-Franowo - FRANOWO (Remont)
93 Os. Tysiąclecia Kórnicka 6,18 3 min. 7/8
Przebieg linii: OS. TYSIĄCLECIA - Trasa Kórnicka - KÓRNICKA

Linie nocne[48]

[edytuj | edytuj kod]
Numer linii Schemat Pętla początkowa Pętla końcowa Długość linii Średni czas przejazdu Liczba przystanków Tramwaje kursujące Uwagi
 Unii Lubelskiej Os. Sobieskiego b.d. 39 min. 31/33
Przebieg linii: UNII LUBELSKIEJ – Unii Lubelskiej – Żegrze – Chartowo – Trasa Kórnicka – Warczygłowy – Kórnicka – Mostowa – pl. Bernardyński – Podgórna – Aleje Marcinkowskiego – pl. Wolności – Gwarna – Święty Marcin – Roosevelta – Głogowska – Wydłużenie trasy PST – Trasa PST – OS. SOBIESKIEGO
 Franowo Os. Sobieskiego b.d. 29 min. 25 Solaris Tramino

Moderus Gamma
Kursuje tylko w noce z piątku na sobotę i z soboty na niedzielę.
Przebieg linii: FRANOWO – Szwajcarska – Piaśnicka – Trasa Kórnicka – Warczygłowy – Kórnicka – Mostowa – pl. Bernardyński – Podgórna – Aleje Marcinkowskiego – pl. Wolności – Fredry – Roosevelta – Trasa PST – OS. SOBIESKIEGO

Remonty i zamknięcia

[edytuj | edytuj kod]

Podczas remontów i zamknięć występuje konieczność reorganizacji siatki połączeń.

W Poznaniu stosowane są następujące praktyki:

  1. Czasowa zmiana trasy sygnalizowana poprzez tablice elektroniczne – nazwa końcówki naprzemiennie z napisem „Trasa zmieniona”;
  2. Zawieszenie linii;
  3. Linie stałe dzienne mają zakres numeracji od 1 do 19;
  4. Uruchomienie linii wahadłowych lub dodatkowych – numery od 21 do 99. Linie wahadłowe obsługiwane są taborem dwukierunkowym (Düwag GT8ZR, Moderus Beta MF22 AC BD, Moderus Gamma LF03 AC BD lub Moderus Gamma LF04 AC BD);
  5. Linie autobusowe „za tramwaj” TX (gdzie X oznacza numer linii zastępowanej, np. T12 – autobus m.in. za linię 12, czy T8 za linię 8). Kursują one od miejsca zamknięcia do najbliższego węzła przesiadkowego.

Tabor

[edytuj | edytuj kod]

Tramwaje liniowe

[edytuj | edytuj kod]

Stan na 16 lipca 2026[49]:

Zdjęcie Producent Typ tramwaju Liczba Początek
eksploatacji		 Liczba
członów		 Liczba miejsc
siedzących[e]		 Modernizator Procent
niskiej podłogi[e]		 Właściwości Źródła
Duewag/Siemens R.1.1 22 z 24 2025 3 64 – 75% przewóz osób na wózkach pojazd dwukierunkowy  [50]
Modertrans Poznań Moderus Gamma LF 04 AC BD 30 2025 3 46 – 100% przewóz osób na wózkach pojazd dwukierunkowy klimatyzacja przestrzeni pasażerskiej przewóz rowerów ładowarki USB  [51]
Modertrans Poznań Moderus Gamma LF 05 AC 1[f] 2023 1 – 100% przewóz osób na wózkach klimatyzacja przestrzeni pasażerskiej ładowarki USB  [52][53]
Modertrans Poznań Moderus Gamma LF 03 AC BD 20 2019 3 48 – 100% przewóz osób na wózkach pojazd dwukierunkowy klimatyzacja przestrzeni pasażerskiej przewóz rowerów ładowarki USB  [54]
Modertrans Poznań Moderus Gamma LF 02 AC 30 2018 3 56 – 100% przewóz osób na wózkach klimatyzacja przestrzeni pasażerskiej przewóz rowerów ładowarki USB  [54]
Modertrans Poznań Moderus Gamma LF 01 AC 1[f] 2017 5 56 – 100% przewóz osób na wózkach klimatyzacja przestrzeni pasażerskiej  [55]
Solaris Tramino S105p 45 2011 5 48+5 – 100% przewóz osób na wózkach klimatyzacja przestrzeni pasażerskiej przewóz rowerów  [56]
Modertrans Poznań Moderus Beta MF 22 AC BD 10 2017 3 32+4 – 25% przewóz osób na wózkach pojazd dwukierunkowy klimatyzacja przestrzeni pasażerskiej przewóz rowerów ładowarki USB  [57][58]
Modertrans Poznań Moderus Beta MF 20 AC 20 2016 3 30+9 – 25% przewóz osób na wózkach klimatyzacja przestrzeni pasażerskiej przewóz rowerów ładowarki USB  [57]
Modertrans Poznań Moderus Beta MF 02 AC 23 2011 3 30+9 – 25% przewóz osób na wózkach przewóz rowerów  [59]
Modertrans Poznań Moderus Alfa 105N-HF 07 17[g] 2008 1 16 Modertrans Poznań 0% przewóz rowerów 
Siemens Combino 14 2003 5 57 SAATZ 100% przewóz osób na wózkach przewóz rowerów  [60]
ČKD/HCP Tatra RT6 MF 06 AC 14 1997 3 46 Modertrans Poznań 63% przewóz osób na wózkach przewóz rowerów  [61]
Statystyki, stan na: 16 lipca 2026 roku
Suma składów 232
Składy niskopodłogowe 208
Składy wysokopodłogowe (105 N/Na(5), Alfa(17), GT8ZR(2)) 24
Planowany zakup (24 z Bonn) 24
Docelowa suma składów z niską podłogą (208 + 24) 232
Docelowa suma składów (208 + 24) 232
Udział składów niskopodłogowych i niskowejściowych we flocie 89,3%

Tramwaje szkoleniowe

[edytuj | edytuj kod]
Zdjęcie Typ tramwaju Numery taborowe
Moderus Beta MF 02 AC 438
105Na+105NaD 340+341

Tramwaje historyczne

[edytuj | edytuj kod]
Zdjęcie ProducentTyp Numer taborowy Rok produkcjiLata eksploatacji wagonów danego typuOpisCechy
Herbrand Herbrand B3/H0 24 1895 1880–1898 Wagon konny z 1880 r., kilkakrotnie przebudowywany. Stacjonuje na zajezdni Madalińskiego. – [62]
Carl Weyer WD 305 2015

(odbudowa)

 1905–1960 Jest to wagon doczepny z numerem bocznym 305, wyprodukowany w 1905 r. Został odbudowany przez Modertrans w 2015 r. Docelowo ma jeździć z B.S typ I. – [63][64][65][66]
Bergische Stahlindustrie Typ I 15 2018 (odbudowa) 1897–1902 Został odbudowany na bazie zachowanego podwozia. W 100. rocznicę Powstania Wielkopolskiego wyjechał na tory wraz z Carl Weyer i z jego pokładu KMPS rozdawał kotyliony. – [65][67]
Wismar S2D 423 1930 1946–1972 Wagon o numerze 423 został wyprodukowany w 1930 r. pierwotnie dla Szczecina, gdzie miał numer 502, sprowadzony do Poznania po II wojnie światowej. Po likwidacji w 1970 roku pełnił funkcję altany. Przechowywane w Modertrans w celu konserwacji od 2008 roku, odbudowany w 2023 roku przez MPK Kraków. Stacjonuje na zajezdni Franowo. – [68]
Fuchs KSW 158 1944 1944–1972 Numer boczny 158 (do 2022 r. 2033), użytkowany wcześniej jako gospodarczy. Odbudowany w 2022 roku przez MPK Kraków. Stacjonuje na zajezdni Franowo. – [69][70]
Konstal N 286 1949 1949–1992 Wagon N nr 286 (do 2021 r. 602) został zmodernizowany podczas eksploatacji – przerobiono go na jednokierunkowy i zmodyfikowano wygląd. Najczęściej ciągnie on doczepy 456 i 436. Wszystkie wozy stacjonują na zajezdni Franowo. – [64][71]
Stocznia Północna N 178 1951 1951–1992 Numer boczny 178 (do 2025 r. 2024), wyprodukowany w stoczni Gdańskiej, użytkowany wcześniej jako gospodarczy. Odbudowany w 2025 roku przez MPK Kraków. Stacjonuje na zajezdni Franowo. pojazd dwukierunkowy  [64]
Sanocka Fabryka Wagonów ND 436 1950 1950–1992 Wagon o numerze 436 (wcześniej 2046) wyprodukowano w 1950 r. w S.F.W. Jest to wagon doczepny pochodzących z pierwszej partii ośmiu wagonów. W Poznaniu jeździło 49 wagonów tego typu. Wycofano go w 1992 r. Do końca eksploatacji jeździł jako doczepa w składzie szkoleniowym, a także w trójskładach. Pojazd został wpisany do Rejestru zabytków ruchomych a remont odbywał się w latach 1996–2013. – [64]
Konstal ND 456 1952 1949–1992 Wagon 456 został przebudowany podczas eksploatacji – przerobiono go na jednokierunkowy i zmodyfikowano wygląd. Najczęściej jeździ w składzie z wagonem motorowym 286. – [64][71]
Konstal 4N 689 1957 Wagon oczekuje na remont [72]
Konstal 4ND 476 1957 Wagon oczekuje na remont [73]
Konstal 4ND 517 1961 Wagon oczekuje na remont [74]
Konstal 102N 1 1969 1970–2004 Jeden z wagonów 102N, produkowanych w latach 1967–1970. Do Poznania dotarło 8 sztuk. Wagon o numerze 1 jest jednym z 5 zachowanych tramwajów tego typu. Odrestaurowany tramwaj od 2005 r. kursuje na linii turystycznej. Ze względu na swój wygląd zwany potocznie „kanciakiem”. – [64][75]
Konstal 102Na 71 1972 1970–2013 Typ tramwaju produkowany w latach 1970–1973. Do Poznania dotarło 65 sztuk. Wagon o numerze 71 został gruntownie wyremontowany w 2008 r. Od tamtej pory kursował po regularnych liniach, głównie po trasach linii 3 i 4. Jednakże 10 grudnia 2013 r. (z powodu wieku) wagon został przekwalifikowany na tabor historyczny kończąc tym samym erę liniowego kursowania wozów typu 102Na w Polsce. – [64][76]
Konstal 105N 82+81 1979 1975–2013 Produkowany w latach 1973–1979.

Wszystkie wagony (oprócz 81+82) podczas eksploatacji zostały przebudowane na typy: 105Na, 105NaD i Moderusy Alfa. Obecnie po Poznaniu jeździ jeden dwuwagonowy odrestaurowany skład tego tramwaju. Z powodu swojego wyglądu nazywane czasami potocznie „akwarium”. W 2014 r. został on przekwalifikowany na tabor historyczny (zabytkowy). W 2015 zmieniono numery 193 i 194 na 81 i 82.

 – [64][77]
Konstal 105Na 260+259+258 1977-1998 1979-2026 Trójskład utworzono od wagonów nr. 142, 136 a 144 dla upamiętnienia wycofania typu 105Na w 2026. Początkowo odtworzono jedynie wygląd zewnętrzny (kolorystykę, oznakowanie linii), później także, przywracając drzwi i wyposażenie wnętrza do stanu z lat 80.
Düwag GT6 1957 2513 1996–2010 Wagony tego typu sprowadzono do Poznania w latach 1996–2000 z Düsseldorfu. Ze względu na kraj pochodzenia nazywane potocznie były „helmutami”. W 2013 r. został przekwalifikowany na pojazd historyczny. Wagon jest pomalowany w barwy niemieckiego przewoźnika, zostało także odtworzone wnętrze i jego niemieckie wyposażenie. W 2019 przywrócono też oryginalny numer 2513 (zamiast nadanego w Poznaniu 615). – [64][78]
Beijnes 3G 610 1960 2003–2011 Wagon o numerze bocznym 805, wyprodukowany w 1960 r. i sprowadzony do Poznania w 2003 r. Potocznie nazywane były „holendrami”. Wycofany z eksploatacji w czerwcu 2011 r., m.in. ze względu na wiek, czy bardzo wąskie drzwi utrudniające wymianę pasażerów. W listopadzie 2016 r. zaczęto przywracać mu żółto-brązowe malowanie. Do 2025 roku był w remoncie, z użyciem m.in. części zamiennych z wagonu nr 800, który został ściągnięty z Amsterdamu w 2023 roku. – [64][79]
Düwag GT8 702 1969 1996–2019 Wagony sprowadzone do Poznania w latach 1996–1998 oraz 2010-2011 z Düsseldorfu i Frankfurtu nad Menem. Wycofane 10 listopada 2019 z ruchu liniowego po zrealizowanych dostawach wagonów Moderus Gamma. – [80][81]
Düwag GT8 707 1968 1996–2019

Tramwaje wycofane z eksploatacji

[edytuj | edytuj kod]
Zdjęcie ProducentTypLata eksploatacjiOpisCechyLiczba wagonów
HCP 105N/2 (115N) 1995–2008 Prototypowy wagon o numerze 400. W 2008 r. odstawiony z powodu zbyt częstych awarii. Został skreślony z inwentarza w kwietniu 2010 r. i zezłomowany w sierpniu 2011. przewóz osób na wózkach  1 [82]
Konstal 13N 1998–2011 Wagon o numerze 115 pozyskany przez Klub Miłośników Pojazdów Szynowych poprzez wymianę z warszawskim Klubem Miłośników Komunikacji Miejskiej za wagon 102Na nr 42 w 1998 r. z przeznaczeniem na historyczny. Zachował malowanie warszawskie, używany do roku 2008, kiedy to został odstawiony ze względu na zły stan techniczny. W 2011 przekazany Szkole Aspirantów PSP, gdzie służy celom treningowym. – 1 [64]
HCP 118N
Puma		 2008–2011 Prototypowy wagon o numerze 450 wydzierżawiony od HCP jeździł po poznańskich torowiskach do 2011 r. przewóz osób na wózkach  1 [83]
Solaris Tramino S100 2011–2020 Prototypowy tramwaj wydzierżawiony od Solarisa. W 2020 roku wycofany z eksploatacji z powodu awarii. W 2022 roku odkupiony przez MPK, obecnie oczekuje remontu. Początek eksploatacji: 2009. Liczba miejsc: 61+8. przewóz osób na wózkach klimatyzacja przestrzeni pasażerskiej zasobniki energii  1 [84][85]

Pojazdy techniczne[86][87]

[edytuj | edytuj kod]
ZdjęcieNazwaUwagiLiczba wagonów/pojazdów
GT6 Holownik 2
4N1 Wagon silnikowy gospodarczy o numerze 2020. 1
4N1 Pług wirnikowy o numerze 2034. 1
4N1 Wagony silnikowe wieżowe o numerach 2041 i 2042. 2
CSW-44 Wagon silnikowy do robót torowych o numerze 2038. 1
WMS-01L Wagon spalinowy, wieżowy o numerze #2043. 1
PWMS-01L Wagon spalinowy z podnośnikiem koszowym o numerze 2094. 1
GD Doczepna szlifierka do szyn o numerze 2070. 1
PCSW-40 Doczepna platforma do robót torowych o numerze 2071. 1
warsztat własny Wagon akumulatorowy manewrowy na wózku 102N (bez numeru). 1
Koltech
WM-02		 Wagon akumulatorowy manewrowy (bez numeru). 1
podwozie ND Wagony doczepne z agregatem prądotwórczym o numerach 2067 i 2093. 2
podwozie ND Doczepna kryta skrzynia na piasek o numerze 2051. 1
podwozie ND Wagony doczepne, skrzyniowe o numerze 2066 i 2075. 2
Star 200 Samochody ciężarowe, dźwigi wieżowe o numerach 2220 i 2210. 2
MAN
TGM 18.240		 Samochód ciężarowy z koszem typu Montraks 6PS – o numerze 2200. 1
MAN
LE 18.220		 Żuraw samochodowy typu TRAM 123 o numerze #2199. 1
Unistar-K Samochód ciężarowy ratunkowy drogowo-torowy o numerze 2150. 1
Iveco
EuroCargo Tector		 Samochód ciężarowy drogowo–torowy, czyszczarka do torowisk nr 2267. 1
Peugeot
Boxer		 Pogotowie zwrotnic o numerze 2053. 1
Unimog Samochód ciężarowy drogowo-szynowy, holownik. 1
MAN TGS 41.420 8×4 Holownik autobusowy, zbudowany został na bazie ciężarówki MAN 1

Planowana rozbudowa

[edytuj | edytuj kod]

W Poznaniu planuje się znaczną rozbudowę sieci torowisk, choć część propozycji nie wyszła jeszcze z fazy koncepcji[88]:

  • przedłużenie trasy tramwajowej z pętli „Ogrody” przy ul. Dąbrowskiego do ul. Polskiej i budowa nowego dworca autobusowo-tramwajowego „Aleja Polska” (ulicą Nowina), tzw. „Brama Zachodnia”[89],
  • przedłużenie trasy tramwajowej z pętli „Zawady” przez ul. Zawady i Główną na Rynek Wschodni, z możliwym zakończeniem na stacji Poznań Wschód[90] lub przedłużeniem do ulicy Gdyńskiej lub Gnieźnieńskiej[91],
  • przedłużenie trasy tramwajowej z pętli „Dębiec” przez ul. 28 Czerwca 1956 r. do projektowanego zintegrowanego węzła przesiadkowego „Klin Dębiecki”, bądź nawet do Lubonia[92][93].
  • przedłużenie trasy tramwajowej z pętli „Górczyn” przez ul. Głogowską na Fabianowo[potrzebny przypis],
  • budowa trasy od ul. Wierzbięcice przez Niezłomnych, Ratajczaka do ul. 27 Grudnia[94][W trakcie budowy],
  • budowa trasy do os. Kopernika w ciągu ulic Arciszewskiego i Pogodnej[95] oraz trasy w ciągu Szpitalnej i Grochowskiej. Możliwa jest wcześniejsza realizacja do okolic Cmentarza Górczyńskiego[91],
  • budowa trasy tramwajowej wzdłuż ul. Garbary, Szelągowskiej i Naramowickiej na Naramowice (w dalszej perspektywie Morasko[96]) z połączeniem z istniejącą już trasą przy ul. Wilczak, następnie etap II Estkowskiego/Małe Garbary-Wilczak, miasto wystąpiło już o pieniądze na projekt etapu III Błażeja-Umultowo[97], planowany jest również etap IV Rubież),
  • przedłużenie trasy z pętli „Junikowo” do Plewisk do okolic ul. Kolejowej, z uwzględnieniem węzła przesiadkowego w rejonie stacji Poznań Junikowo[98],
  • budowa trasy odchodzącej od ul. Grochowskiej ul. Marcelińską do osiedla mieszkaniowego na rogu ul. Wałbrzyskiej lub – w drugim wariancie – przez kompleks biurowców Business Garden do okolicy centrum handlowego King Cross Marcelin[99][100],
  • przedłużenie trasy z pętli „Piątkowska” na Podolany, do planowanego zintegrowanego węzła przesiadkowego „Druskienicka”[101]. Pierwszym etapem mogłaby być odnoga torów od przystanku „os. Winiary” w rejon trzech szpitali przy Lutyckiej[91],
  • budowa trasy tramwajowej na Wolne Tory[102].
  • budowa trasy tramwajowej na Świerczewo wzdłuż planowanej ulicy Dolna Głogowska[102],
  • budowa trasy tramwajowej wzdłuż ulicy Solnej[102],
  • budowa trasy tramwajowej na Szczepankowo lub do Zalasewa[102],
  • przedłużenie trasy tramwajowej z pętli Połabska do skrzyżowania ulicy Umultowskiej i Lechickiej[103],
  • łącznik z przystanku Arciszewskiego ulicą Grochowską do ulicy Grunwaldzkiej[104],
  • przedłużenie trasy z pętli „Miłostowo” do Swarzędza; w lipcu 2023 roku samorządy Poznania i Swarzędza oraz Volkswagen Poznań podpisały list intencyjny. Nowa trasa prawdopodobnie będzie się kończyć przy ulicy Stawnej, na wysokości Skansenu Pszczelarskiego[105]

Uwagi

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Skrzyżowanie z normalnotorową bocznicą ŚKP.
  2. ↑ Na skrzyżowaniu z ul. św. Michała.
  3. ↑ Połączenie z bocznicą kolejową przy stacji Poznań Starołęka.
  4. ↑ Linia kursuje tylko w okresie nauki szkolnej.
  5. 1 2 Dane zaczerpnięte z osobnych artykułów dot. danego pojazdu, stan na 8 lutego 2021.
  6. 1 2 Dzierżawiony.
  7. ↑ Liczba dotyczy ilości składów dwuwagonowych.

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. Remigiusz Grochowiak, Komunikacja miejska w Poznaniu, Poznań: Kolpress, 2022, ISBN 978-83-964796-0-0.
    1. ↑ S. 18-24.
    2. ↑ s. 19
    3. ↑ s. 20–38
    4. ↑ s. 340, 345
    5. ↑ s. 206
    6. ↑ s. 23–24
    7. 1 2 s. 24
    8. ↑ s. 208
    9. ↑ s. 27–29
    10. ↑ s. 25
    11. ↑ s. 207–208
    12. ↑ s. 32–42
    13. ↑ s. 212
    14. ↑ s. 44
    15. ↑ s. 214–215
    16. ↑ s. 47–49
    17. ↑ s. 57
    18. ↑ s. 216
    19. ↑ s. 54, 59
    20. ↑ s. 59–70
    21. ↑ s. 222–227
    22. 1 2 s. 71
    23. ↑ s. 387
    24. ↑ s. 72
    25. ↑ s. 228
    26. ↑ s. 350–351
    27. ↑ s. 76–78
    28. ↑ s. 90
    29. ↑ s. 76
    30. ↑ s. 234–237
    31. ↑ s. 239–240
    32. ↑ s. 250
    33. ↑ s. 94
    34. ↑ s. 94–96
    35. ↑ s. 104–108
    36. ↑ s. 251–256
    37. ↑ s. 353
    38. ↑ s. 97–99
    39. ↑ s. 257, 263
    40. ↑ s. 258–260
    41. ↑ s. 262, 421
  2. ↑ Edmund Nadolski, Wspomnień dawnych czar, w: Z Życia MPK Poznań, nr 4(588)/1998, s. 5, ISSN 0329-6637
  3. Jan Wojcieszak, Marian Mariusz Strenk, 120 lat komunikacji miejskiej w Poznaniu, Poznań: Wydaw. Miejskie, 2000, ISBN 978-83-87847-27-2.
    1. ↑ s. 36–37
    2. ↑ s. 63
    3. ↑ s. 80
  4. ↑ Skład Towarzystwa Naukowego Warszawskiego: Wspomnienia pośmiertne: Zygmunt Rybicki (1902-1989). Rocznik Towarzystwa Naukowego Warszawskiego 52/1989, s. 116–117. mazowsze.hist.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-06-15)].
  5. ↑ Marek Rezler, Bimbą przez Poznań, w: Monitor Wielkopolski, 3/2021, s. 10.
  6. ↑ 130 lat komunikacji miejskiej w Poznaniu, w: Z Życia MPK Poznań, nr 6(810)/2010, s. 2–6, ISSN 0329-6637
  7. ↑ Mjs, Eksperyment skazany na powodzenie, w: Z Życia MPK Poznań, nr 10(474)/1991, s. 1, ISSN 0329-6637
  8. ↑ Marian Janusz Strenk, To już XXI wiek!, czyli tramwaj zwany pożądaniem, w: Z Życia MPK Poznań, nr 18(702)/2003, s. 1, 3, 7, ISSN 0329-6637
  9. ↑ Marian Janusz Strenk, Pierwszy wyruszył przed 105 laty, w: Z Życia MPK Poznań, nr 5(689)/2003, s. 1, ISSN 0329-6637
  10. ↑ Marian Janusz Strenk, To nie będzie łatwy rok. Rozmowa z prezesem MPK w Poznaniu Sp. z o.o., dyrektorem naczelnym Wojciechem Tulibackim, w: Z Życia MPK Poznań, nr 01(704)/2004, s. 1, ISSN 0329-6637
  11. Piotr Dutkiewicz, Tramwaje w Poznaniu, wyd. 1, Poznań: KOLPRESS, 2005, ISBN 83-920784-1-1.
    1. ↑ S. 214–219.
    2. ↑ S. 55, cytat: Tor tramwajowy na poboczu ul. Bema pozostał jednak czynny – stanowił gospodarczy dojazd do bazy Wydziału Torów MPK, mającej siedzibę przy ul. Bielniki.
  12. ↑ KaT: MPK: 105N do lamusa, Helmuty zostają. epoznan.pl, 2011-06-29. [dostęp 2011-07-05]. (pol.).
  13. ↑ Administrator, Trasa na Franowo oficjalnie otwarta! [online], www.mpk.poznan.pl [dostęp 2021-02-07] (pol.).
  14. ↑ Przedłużenie trasy Poznańskiego Szybkiego Tramwaju (PST) do Dworca Zachodniego w Poznaniu » Zarząd Transportu Miejskiego w Poznaniu [online], www.ztm.poznan.pl [dostęp 2021-02-08].
  15. ↑ w, Tłumy na otwarciu Zajezdni Franowo [online], epoznan.pl [dostęp 2021-02-08] (pol.).
  16. ↑ Administrator, Franowo: narodziny zajezdni [online], mpk.poznan.pl [dostęp 2021-02-08] (pol.).
  17. ↑ MPK Poznań – Podpisanie umowy na budowę zajezdni na Franowie [online], web.archive.org, 29 grudnia 2019 [dostęp 2021-02-08] [zarchiwizowane z adresu 2019-12-29].
  18. ↑ Cytat ze strony Klubu Miłośników Pojazdów Szynowych:
    Ostatni wyjazd tramwaju liniowego z zajezdni Madalińskiego – 14.12.2014, 201/2, godzina 22:23.: Ostatni zjazd liniowy do zajezdni Madalińskiego – 14.12.2014, 17/4, godzina 23:37
  19. ↑ Ostatnia bimba wyjechała z „Madaliny”. Poznań żegna zajezdnię [online], TVN24 [dostęp 2021-02-09] (pol.).
  20. ↑ Startuje tramwaj na Naramowice. Umowa podpisana [online], inforail.pl [dostęp 2018-11-22] (pol.).
  21. ↑ Zarząd Transportu Miejskiego w Poznaniu: Umowa na budowę trasy tramwajowej na ul. Unii Lubelskiej podpisana. 2019-07-11. [dostęp 2019-11-10]. (pol.).
  22. ↑ Pętla tramwajowo-autobusowa przy ul. Unii Lubelskiej czeka na pasażerów [online], www.poznan.pl [dostęp 2021-02-06] (pol.).
  23. ↑ Tramwaje pojechały w stronę Naramowic. www.poznan.pl, 2021-08-21. [dostęp 2021-08-21]. (pol.).
  24. ↑ Poznań: Tramwaje pojechały w stronę Naramowic. Odcinek nowej trasy otwarty. transport-publiczny.pl, 2021-08-21. [dostęp 2022-10-28].
  25. ↑ W sobotę (21 sierpnia) otwarcie pierwszego fragmentu trasy tramwajowej na Naramowice: w weekend na Włodarską będą kursowały dodatkowe tramwaje na linii nr 33. Zarząd Transportu Miejskiego w Poznaniu, 2021-08-17. [dostęp 2021-09-01]. (pol.).
  26. ↑ Tramwaje testowały nowy wiadukt. www.poznan.pl, 2022-01-22. [dostęp 2022-01-22]. (pol.).
  27. ↑ Tramwaj na Naramowice. Pierwsza Gamma z pasażerami dotarła do Błażeja. www.transport-publiczny.pl, 2022-04-23. [dostęp 2022-04-23].
  28. 1 2 3 Pestka wraca 13 maja [online], Zarząd Transportu Miejskiego w Poznaniu, 20 kwietnia 2023 [dostęp 2023-05-19] (pol.).
  29. ↑ Linie turystyczne: od soboty (13 maja) na trasy wyjeżdżają historyczne tramwaje [online], Zarząd Transportu Miejskiego w Poznaniu, 12 maja 2023 [dostęp 2023-05-19] (pol.).
  30. 1 2 Rusza kolejny sezon linii turystycznych. Pierwsze kursy już w sobotę – 29 kwietnia [online], Zarząd Transportu Miejskiego w Poznaniu, 27 kwietnia 2023 [dostęp 2023-05-19] (pol.).
  31. ↑ I love MPK. MPK Poznań, 2015-02-14. [dostęp 2017-03-17].
  32. 1 2 120 lat komunikacji 2000 ↓, s. 44.
  33. 1 2 120 lat komunikacji 2000 ↓, s. 71.
  34. 1 2 3 4 120 lat komunikacji 2000 ↓, s. 80.
  35. 1 2 120 lat komunikacji 2000 ↓, s. 86.
  36. ↑ Dokładnie 66-lat temu przed poznański Ratusz podjechał ostatni tramwaj [online], epoznan.pl [dostęp 2021-03-18] (pol.).
  37. ↑ 120 lat komunikacji 2000 ↓, s. 62.
  38. ↑ Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne – Franowo: nowy dom dla tramwajów oficjalnie otwarty!. 2014-05-12. [dostęp 2014-06-02]. (pol.).
  39. ↑ Jan Wojcieszak: 120 lat komunikacji miejskiej w Poznaniu. Poznań: Wydawnictwo Miejskie, 2000, s. 86. ISBN 83-87847-27-5.
  40. ↑ Komunikacja miejska: poznańska komunikacja. (pol.).
  41. ↑ Sprawozdania. „Kronika Miasta Poznania”. 2/1987, s. 130. Wydawnictwo Miejskie. (pol.).
  42. ↑ http://www.mpk.poznan.pl/aktualnosci/2151-ostatecznie-opuscilismy-budziszyska MPK Poznań: Ostatecznie opuściliśmy Budziszyńską.
  43. ↑ Zmiany nazw przystanków od 1 września. Zarząd Transportu Miejskiego w Poznaniu, 2021-08-13. [dostęp 2021-09-01]. (pol.).
  44. ↑ ztm.poznan.pl – Od 1 września (wtorek) zespół przystankowy Stomil zmieni nazwę na Starołęka Mała.
  45. ↑ Piotr Dutkiewicz: Tramwaje w Poznaniu. Wyd. 1. Poznań: KOLPRESS, 2005, s. 71. ISBN 839207841-1. Cytat: 9 listopada „dziewiątka” przestała dojeżdżać przez ul. Wojska Polskiego do Golęcina i skierowana została, razem z „jedenastką” na Winiary. Podobno likwidacja ta narzucona została Poznaniowi odgórnie, jednak żadne dokumenty tego nie potwierdzają, podobnie jak nikt nie potrafił i nie potrafi do dziś podać wiarygodnego uzasadnienia tej decyzji.
  46. ↑ Linia tramwajowa nr 0. Poznańska Wiki. [dostęp 2020-06-22]. (pol.).
  47. ↑ Rozkład Jazdy [online].
  48. ↑ Zasadniczy rozkład jazdy ważny od 16 lipca 2023 [online].
  49. ↑ Tramwaje liniowe [online], MPK Poznań [dostęp 2026-05-06].
  50. ↑ NGT6 R1.1 [online], MPK Poznań [dostęp 2026-07-22].
  51. ↑ MPK Poznań ma już wszystkie nowe Gammy [online], www.transport-publiczny.pl, 19 grudnia 2025 [dostęp 2025-12-22].
  52. ↑ https://www.modertrans.pl/1907-2/.
  53. ↑ Nowa Gamma na poznańskich torowiskach [online], www.poznan.pl [dostęp 2024-03-25] (pol.).
  54. 1 2 Administrator, Moderus Gamma [online], www.mpk.poznan.pl [dostęp 2022-10-03] (pol.).
  55. ↑ Gamma LF 01 AC [online], modertrans.pl [dostęp 2022-10-17].
  56. ↑ Administrator, Tramino s105p [online], mpk.poznan.pl [dostęp 2022-10-03] (pol.).
  57. 1 2 Już są! Tramwaje dla Poznania – Modertrans Poznań Sp. z o.o. [online], www.modertrans.pl [dostęp 2021-02-08].
  58. ↑ Administrator, Moderus Beta MF 22 BD (dwukierunkowy) [online], mpk.poznan.pl [dostęp 2022-10-03] (pol.).
  59. ↑ Administrator, Moderus Beta MF 02 AC [online], mpk.poznan.pl [dostęp 2022-10-03] (pol.).
  60. ↑ Administrator, Siemens Combino [online], mpk.poznan.pl [dostęp 2022-10-03] (pol.).
  61. ↑ Administrator, Tatra RT6N1 (obecnie RT6 MF06 AC) [online], mpk.poznan.pl [dostęp 2022-10-03] (pol.).
  62. ↑ Tramwaj konny Herbrand [online], MPK Poznań [dostęp 2022-10-03] (pol.).
  63. ↑ Modertrans prezentuje odbudowany wagon Carl Weyer z 1905 r.. rynek-kolejowy.pl. [dostęp 2015-05-17]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-05-17)].
  64. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Klub Miłośników Pojazdów Szynowych w Poznaniu – Tabor. KMPS. [dostęp 2017-03-18].
  65. 1 2 Poznań: odbudowują pierwszy tramwaj elektryczny!. epoznan.pl, 2015-07-16. [dostęp 2017-03-18].
  66. ↑ Carl Weyer Typ W [online], MPK Poznań [dostęp 2022-10-03] (pol.).
  67. ↑ Wagony silnikowe pierwszego typu [online], MPK Poznań [dostęp 2022-10-03] (pol.).
  68. ↑ Wagon S2D – Klub Miłośników Pojazdów Szynowych w Poznaniu. [dostęp 2017-03-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-04-26)].
  69. ↑ Wagon KSW – Klub Miłośników Pojazdów Szynowych w Poznaniu. [dostęp 2017-03-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-05-04)].
  70. ↑ MPK Poznań pokazało kolejny sprawny wagon historyczny. [dostęp 2022-11-06].
  71. 1 2 Typ N [online], MPK Poznań [dostęp 2022-10-03] (pol.).
  72. ↑ Poznań, wagon tramwajowy Nr 689 [online], transphoto.org [dostęp 2024-07-17] (pol.).
  73. ↑ Poznań, wagon tramwajowy Nr 476 [online], transphoto.org [dostęp 2024-07-17] (pol.).
  74. ↑ Poznań, wagon tramwajowy Nr 517 [online], transphoto.org [dostęp 2024-07-17] (pol.).
  75. ↑ 102N „Kanciak” [online], MPK Poznań [dostęp 2022-10-03] (pol.).
  76. ↑ 102Na „Księżniczka” [online], MPK Poznań [dostęp 2022-10-03] (pol.).
  77. ↑ 105N „Szybkowiec” [online], MPK Poznań [dostęp 2022-10-03] (pol.).
  78. ↑ GT6 [online], MPK Poznań [dostęp 2022-10-03] (pol.).
  79. ↑ 3G „holender” [online], MPK Poznań [dostęp 2022-10-03] (pol.).
  80. ↑ GT8 i GT0 [online], MPK Poznań [dostęp 2022-10-03] (pol.).
  81. ↑ MPK żegna się z „Helmutami”. epoznan.pl. [dostęp 2019-11-10].
  82. ↑ 105N/2 [online], MPK Poznań [dostęp 2022-10-03] (pol.).
  83. ↑ 118N (Puma) [online], MPK Poznań [dostęp 2022-10-03] (pol.).
  84. ↑ Solaris Tramino S100 #451 [online], -=[Fotogaleria Transportowa]=- – Phototrans.eu [dostęp 2023-01-29] (pol.).
  85. ↑ Ratunek dla pierwszego Tramino. Nowy właściciel – Transport Publiczny [online], transport-publiczny.pl [dostęp 2024-04-26].
  86. ↑ KOMUNIKACJA MIEJSKA W POZNANIU [online], www.zabikowo.net [dostęp 2024-07-18].
  87. ↑ Poznań, tramwaj – Lista pojazdów [online], transphoto.org [dostęp 2024-07-18] (pol.).
  88. ↑ https://web.archive.org/web/20160305003456/http://www.mpu.pl/studium2008/studium/B_TOM2_Kierunki/C_II_Czesc_ogolna/Zalaczniki_graficzne/08_transport/02_tramwaj_zaplecze_dworce_kierunki.pdf Miejska Pracownia Urbanistyczna: Kierunki rozwoju systemu transportowego – sieć tramwajowa, węzły integracji, zaplecze transportu miejskiego.
  89. ↑ Poznań. 111 nowych tramwajów do 2021 r. Pięć nowych tras [online], www.transport-publiczny.pl [dostęp 2020-07-03] (pol.).
  90. ↑ ZDM: Trwa budowa wiaduktu nad projektowaną ulicą Nowe Zawady. zdm.poznan.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-01-17)].
  91. 1 2 3 Poznań analizuje nowe, krótkie odcinki sieci i wraca do trasy na Dębinę [online], www.transport-publiczny.pl [dostęp 2024-07-15] (pol.).
  92. ↑ Trasa tramwajowa na Klin Dębiecki: Podpisano umowę na wykonanie koncepcji funkcjonalno-przestrzennej. ztm.poznan.pl. [dostęp 2018-10-13]. (pol.).
  93. ↑ Klin Dębiecki – Konsultacje Społeczne. Zarząd Transportu Miejskiego w Poznaniu. [dostęp 2019-06-25]. (pol.).
  94. ↑ Budowa trasy tramwajowej w ul. Ratajczaka, na odcinku od ul. Św. Marcin do ul. Królowej Jadwigi [online], Poznańskie Inwestycje Miejskie, 29 maja 2018 [dostęp 2021-02-06] (pol.).
  95. ↑ Copernicus – tramwaj na Kopernika. [dostęp 2018-11-09]. (pol.).
  96. ↑ Tramwaj na Naramowice. poznan.wyborcza.pl. [dostęp 2017-11-27].
  97. ↑ Tramwaj na Naramowice: trasa wydłużona do Umultowa? Miasto chce zdobyć dofinansowanie projektu [online], epoznan.pl [dostęp 2020-03-03] (pol.).
  98. ↑ Tramwajem aż do Plewisk? Jest taka propozycja. epoznan.pl. [dostęp 2017-11-27].
  99. ↑ Tramwaj Marcelin – Konsultacje Społeczne [online], www.tramwajmarcelin.pl [dostęp 2021-02-06].
  100. ↑ Miasto chce budować kolejną nową trasę tramwajową: na Marcelin [online], epoznan.pl [dostęp 2019-06-17] (ang.).
  101. ↑ KaT, Miasto przymierza się do budowy nowej trasy tramwajowej [online], epoznan.pl [dostęp 2021-06-28] (pol.).
  102. 1 2 3 4 Poznań będzie starać się o środki na budowę trzech tras tramwajowych [mapki] [online], www.transport-publiczny.pl [dostęp 2021-06-28] (pol.).
  103. ↑ S_Miejskie_8_2012.indd [online], pl/articles/1860453.pdf [dostęp 2024-04-26].
  104. ↑ Poznańskie tramwaje po nowemu – Transport Publiczny [online], transport-publiczny.pl [dostęp 2024-04-26].
  105. ↑ Krzysztof Polasik, Samorządowcy marzą o tramwaju do Swarzędza. Kluczową rolę może odegrać Volkswagen, [w:] Radio Poznań [online], 19 lipca 2023 [dostęp 2023-08-06] (pol.).

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne

[edytuj | edytuj kod]
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Tramwaje_w_Poznaniu&oldid=80495170”