Ratownik medyczny

Ratownik medyczny – zawód zaufania publicznego i zarazem samodzielny zawód medyczny, wykonywany przez osobę posiadającą wiedzę, umiejętności i uprawnienia do udzielania świadczeń zdrowotnych w zakładach leczniczych podmiotów leczniczych, w szczególności do udzielania świadczeń zdrowotnych w sytuacji nagłego stanu zagrożenia życia lub zdrowia. Ratownik medyczny podczas udzielania świadczeń zdrowotnych korzysta z ochrony prawnej przysługującej funkcjonariuszowi publicznemu, zgodnie z przepisami Ustawy o zawodzie ratownika medycznego oraz samorządzie ratowników medycznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 339 (ISAP)).

Ratownik medyczny może samodzielnie podejmować działania i czynności medyczne zgodnie z aktualną wiedzą medyczną, podawać silnie działające leki samodzielnie bez zlecenia lekarza, również we wszystkich oddziałach szpitalnych oraz stwierdzać zgon.

Ratownicy medyczni w Polsce

Zawód ratownika medycznego w Polsce reguluje Ustawa o zawodzie ratownika medycznego oraz samorządzie ratowników medycznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 339 (ISAP)).

Ratownik medyczny to samodzielny zawód z grupy specjalistów, który posiada kwalifikacje i uprawnienia do udzielania świadczeń diagnostycznych, leczniczych, zapobiegawczych i profilaktycznych, szczególnie w ostrych stanach zagrożenia życia lub zdrowia u noworodków, niemowląt, dzieci i dorosłych. Kwalifikacje i uprawnienia ratownika medycznego w szczególności obejmują: świadczenia zdrowotne z dziedziny medycyny ratunkowej, medycyny urazowej, anestezjologii intensywnej terapii, a także szeregu innych dziedzin klinicznych (ortopedia i traumatologia, choroby wewnętrzne, neonatologia, pediatria, położnictwo i ginekologia, chirurgia, neurochirurgia, kardiologia, neurologia, neurotraumatologia, psychiatria, choroby zakaźne).

Zawód ratownika medycznego w Polsce jest samodzielny i regulowany. To jest zawód wymagający obszernej i interdyscyplinarnej wiedzy medycznej i umiejętności praktycznych, ze względu na specyfikę i ciężkość stanów klinicznych, z którymi na co dzień spotykają się ratownicy medyczni. Ta profesja wymaga ponadprzeciętnej odporności na stres i cierpienie chorego, a także trzeźwości umysłu w sytuacjach krytycznych.

Ratownik medyczny jest zobowiązany ustawowo do stałego doskonalenia zawodowego i rozwoju. Doskonalenie zawodowe ratownika medycznego jest realizowane w pięcioletnich okresach edukacyjnych. Doskonalenie zawodowe obejmuje kursy doskonalące, seminaria oraz szeroko pojęte samokształcenie.

Kształcenie

W Polsce tytuł zawodowy i uprawnienia ratownika medycznego uzyskuje się po ukończeniu 3-letnich studiów licencjackich na uczelni medycznej o profilu medycznym. Po ukończeniu wyższych studiów na Uniwersytecie Medycznym uzyskuje się tytuł zawodowy licencjata na kierunku ratownictwo medyczne. Absolwenci ratownictwa medycznego wykonują w myśl Ustawy z dnia 1 grudnia 2022 r. o zawodzie ratownika medycznego oraz samorządzie ratowników medycznych oraz o Państwowym Ratownictwie Medycznym z dnia 8 września 2006 roku.

Ratownik medyczny posiadający tytuł licencjata ratownictwa medycznego ma możliwość podjęcia studiów II stopnia (magisterskich) oraz studiów III stopnia (doktorskich).

Ratownicy medyczni pracują w zespołach wyjazdowych ratownictwa medycznego (P – podstawowy, S – specjalistyczny, N-neonatologiczny), Lotniczym Pogotowiu Ratunkowym (LPR), szpitalnych oddziałach ratunkowych (SOR) i izbach przyjęć, oddziałach anestezjologii intensywnej terapii (OIT, OIOM), innych oddziałach szpitalnych, jednostkach GOPR, TOPR, WOPR, prowadzą szkolenia z zakresu pierwszej pomocy i kwalifikowanej pierwszej pomocy, a także wykonują zawód w jednostkach samorządowych oraz podległych MON i MSWiA (Policja, Państwowa Straż Pożarna, Straż Graniczna), w służbach specjalnych, Służbie Więziennej i Służbie Celno-Skarbowej.

Zakres wykonywanych czynności

Polscy ratownicy medyczni

Ratownik medyczny Lotniczego Pogotowia Ratunkowego

Ratownik medyczny może podejmować czynności samodzielnie lub na zlecenie lekarza, zakres wykonywanych czynności określa rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 22 czerwca 2023 r. w sprawie medycznych czynności ratunkowych i świadczeń zdrowotnych innych niż medyczne czynności ratunkowe, które mogą być udzielane przez ratownika medycznego.

Do medycznych czynności ratunkowych wykonywanych samodzielnie należy:

• Ocena stanu pacjenta. Kliniczne badanie podmiotowe i przedmiotowe.
• Układanie pacjenta w pozycji właściwej dla stanu pacjenta lub odniesionych obrażeń.
• Podjęcie i prowadzenie podstawowej i zaawansowanej resuscytacji krążeniowo-oddechowej zgodnie z aktualną wiedzą medyczną.
• Bezprzyrządowe przywracanie drożności dróg oddechowych.
• Przyrządowe przywracanie i zabezpieczanie drożności dróg oddechowych z zastosowaniem w szczególności:
  • rurki ustno-gardłowej;
  • rurki nosowo-gardłowej;
  • przyrządów nadgłośniowych (maska krtaniowa, rurka krtaniowa);
  • konikopunkcji.
• Odsysanie dróg oddechowych metodą otwartą i zamkniętą.
• Podjęcie tlenoterapii czynnej lub wspomagania oddechu lub sztucznej wentylacji płuc metodami bez przyrządowymi i przyrządowymi, z użyciem tlenu lub powietrza, w tym z użyciem respiratora.
• Wykonanie intubacji dotchawiczej i prowadzenie wentylacji mechanicznej w nagłym zatrzymaniu krążenia.
• Wykonanie defibrylacji manualnej na podstawie EKG lub zapisu kardiomonitora.
• Wykonanie defibrylacji zautomatyzowanej.
• Wykonanie przezskórnej elektrostymulacji serca w bradyarytmiach, w przypadku pacjentów niestabilnych hemodynamicznie.
• Wykonanie kardiowersji w tachyarytmiach, w przypadku pacjentów niestabilnych hemodynamicznie.
• Wykonanie i ocena zapisu EKG.
• Monitorowanie czynności układu oddechowego.
• Monitorowanie czynności układu krążenia.
• Wykonanie kaniulacji naczyń obwodowych oraz żyły szyjnej zewnętrznej.
• Wykonanie dojścia doszpikowego.
• Podawanie leków drogą dożylną, domięśniową, podskórną, śródskórną, doustną, podjęzykową, dopoliczkową, wziewną, dotchawiczą, doodbytniczą oraz doszpikową.
• Odbarczanie odmy prężnej drogą nakłucia jamy opłucnowej.
• Oznaczanie parametrów krytycznych z użyciem dostępnego sprzętu.
• Opatrywanie ran.
• Tamowanie krwawień zewnętrznych.
• Unieruchamianie i zabezpieczanie złamań, zwichnięć i skręceń.
• Unieruchamianie kręgosłupa ze szczególnym uwzględnieniem odcinka szyjnego.
• Przyjęcie porodu i opieka medyczna nad noworodkiem i położnicą.
• Wykonanie segregacji medycznej (triaż) pierwotnej i wtórnej.
• Przygotowanie pacjenta do transportu lądowego i transport powietrznego oraz opieka medyczna podczas transportu.
• Wykonanie pomiaru temperatury głębokiej.
• Stwierdzać zgon, do którego doszło podczas akcji medycznej.
• Podawanie koncentratów czynników krzepnięcia oraz desmopresyny w stanach nagłego zagrożenia zdrowotnego, z zasobów własnych chorego.
• Pobieranie materiału z górnych dróg oddechowych od pacjenta oraz wykonywanie testów antygenowych na obecność wirusów.
• Wykonywanie badania USG według protokołów ratunkowych pod warunkiem ukończenia kursu certyfikowanego przez Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego.

Do medycznych czynności ratunkowych wykonywanych na zlecenie lekarza należą:

• Medyczne czynności ratunkowe wymienione powyżej
• Wykonanie intubacji dotchawiczej z użyciem środków zwiotczających.
• Cewnikowanie pęcherza moczowego.
• Zakładanie sondy żołądkowej i płukanie żołądka, po zabezpieczeniu drożności dróg oddechowych.
• Asystowanie przy innych medycznych czynnościach ratunkowych niewymienionych w załączniku nr 1 do rozporządzenia.
• Podawanie produktów leczniczych innych niż wymienione poniżej

Leki, które ratownik medyczny może podawać samodzielnie:

Nazwa międzynarodowa produktu leczniczego	Postać leku
Kwas acetylosalicylowy	Tabletki
Adenozyna	Roztwór do wstrzykiwań
Amiodaron	Roztwór do wstrzykiwań
Atropina	Roztwór do wstrzykiwań
Diazotan izosorbidu	Tabletki
Budezonid	Zawiesina do nebulizacji
Kaptopryl	Tabletki
Klemastyna	Roztwór do wstrzykiwań
Klonazepam	Roztwór do wstrzykiwań
Klopidogrel (po teletransmisji EKG i konsultacji z lekarzem oceniającym zapis EKG)	Tabletki
deksametazon	Roztwór do wstrzykiwań
Diazepam	Roztwór do wstrzykiwań, tabletki, wlewka doodbytnicza
Drotaweryna	Roztwór do wstrzykiwań
Adrenalina	Roztwór do wstrzykiwań
Fentanyl	Roztwór do wstrzykiwań
Flumazenil	Roztwór do wstrzykiwań
Furosemid	Roztwór do wstrzykiwań
Nitrogliceryna	Aerozol do stosowania podjęzykowego, tabletki
Glukagon	Roztwór do wstrzykiwań
Glukoza 5%	Roztwór do wlewu dożylnego
Glukoza 20%	Roztwór do wstrzykiwań
Heparyna	Roztwór do wstrzykiwań
Kortyzol	Roztwór do wstrzykiwań
Hydroksyzyna	Roztwór do wstrzykiwań, tabletki
Ibuprofen	Tabletki
Ketoprofen	Roztwór do wstrzykiwań
Lidokaina	Roztwór do wstrzykiwań, żel
Siarczan magnezu	Roztwór do wstrzykiwań
Mannitol 15%	Roztwór do wlewu dożylnego
Metamizol	roztwór do wstrzykiwań
Metoklopramid	roztwór do wstrzykiwań
Metoprolol	roztwór do wstrzykiwań
Midazolam	Roztwór do wstrzykiwań
Morfina	Roztwór do wstrzykiwań
Nalokson	Roztwór do wstrzykiwań
chlorek sodu 0,9%	Roztwór do wlewu dożylnego
Wodorowęglan sodu 8,4%	Roztwór do wstrzykiwań
Noradrenalina	Roztwór do wstrzykiwań
Papaweryna	Roztwór do wstrzykiwań
Paracetamol	Tabletki, czopki, roztwór do wlewu dożylnego
Płyn fizjologiczny wieloelektrolitowy izotoniczny	Roztwór do wlewu dożylnego
Prasugrel (po teletransmisji EKG i konsultacji z lekarzem oceniającym zapis EKG)	Tabletki
Płyny koloidowe niewymagające pobierania przed iniekcją krwi na grupę oraz próby krzyżowej (skrobia hydroksyetylowana, żelatyna modyfikowana)	Roztwór do wlewu dożylnego
Salbutamolum	Roztwór do nebulizacji, roztwór do wstrzykiwań
Roztwór Ringera / zbilansowany roztwór elektrolitowy	Roztwór do wlewu dożylnego
Thiethylperazinum	Czopki, roztwór do wstrzykiwań
Ticagrelor (po teletransmisji EKG i konsultacji z lekarzem oceniającym zapis EKG)	Tabletki
Tlen medyczny	Gaz
Kwas traneksamowy	Roztwór do wstrzykiwań
Urapidyl	Roztwór do wstrzykiwań

Świadczenia zdrowotne ratowników w służbach mundurowych

Rozporządzenia regulują kwalifikacje i kompetencje ratownika medycznego w Policji, Służby Ochrony Państwa, Straży Granicznej, Państwowej Straży Pożarnej oraz formacji i jednostek wojskowych. Po odbyciu odpowiedniego kursu kwalifikacyjnego Ministerstwa Obrony Narodowej lub Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji ratownik medyczny pracujący w wymienionych służbach jest uprawniony do udzielania następujących świadczeń:

• w zakresie medycyny pola walki, stosowania antybiotykoterapii i farmakoterapii specjalistycznej, małej chirurgii – rewizja i zszywanie ran,
• w zakresie chirurgii ratunkowej – fasciotomia, torakotomia, konikotomia oraz drobne zabiegi chirurgiczne, anestezja i analgezja oraz blokady nerwowe, psychologiczna interwencja kryzysowa, badanie ultrasonograficzne (USG) w stanach nagłych i inne.

Świadczenia nie obejmują ratownictwa cywilnego ze względu na ich specyfikę i złożoność.

Polscy ratownicy medyczni podejmują też zadania zawodowe za granicami kraju, podczas działań Polskich Kontyngentów Wojskowych, Polskiego Czerwonego Krzyża i Polskiego Centrum Pomocy Międzynarodowej.

Zobacz też

• Ratownictwo
• Uraz
• Lekarz
• Medycyna
• Leczenie

Bibliografia

• Ratownik medyczny na stronie Ministerstwa Zdrowia
• USTAWA z dnia 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym na stronie Ministerstwa Zdrowia
• Ustawa z dnia 1 grudnia 2022 r. o zawodzie ratownika medycznego oraz samorządzie ratowników medycznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 339 (ISAP))