Gentse reuzen

Gentse reuzenfamilie (tien stuks) (1982)

De Gentse reuzen zijn de reuzenfiguren die deel uitmaken van de folkloristische traditie in de Oost-Vlaamse hoofdstad Gent. De stad had en heeft een rijke reuzentraditie die teruggaat tot in de zeventiende eeuw. De reuzenfamilie is een onderdeel van de Reuzen in Vlaanderen vzw, die de reuzencultuur in stand houdt in Vlaamse gemeenten.

De beherende reuzengilden zijn lokaal verankerd en kiezen dikwijls voor dorpsfiguren als thema voor hun reus. Twee van de reuzengilden, met name de Orde van de Belleman en de Sosseteit van de Gensche Mannekes Pies Twielink zijn herkend door de organisatie via de Inventaris Vlaanderen Immaterieel Cultureel Erfgoed (ICE).

Geschiedenis

Zeventiende tem. negentiende eeuw

Gent had sinds de zeventiende eeuw, zonder enige continuïteit, ongeveer 76 reuzen. Er was een onderbreking van tweehonderd jaar. Uit de eerste periode van 1662 tot 1700 zijn tien reuzen bekend. 1662 is het jaar waarvan met enige zekerheid kan gesteld worden dat er reuzen te zien waren in de ommegang. Uit dat jaar dateert de oudste betrouwbare bron; met name het feestprogramma van de ommegang tot 'Godtvruchtighe devotie en devote recreatie, Processiewys' vertoond door het College van de Augustijnen op 11 juni 1662. Hierin is sprake van zes reuzen die de ommegang afsluiten en begeleid worden door fluitspelers en trommelaars. Twee jaar later, in de ommegang van 1664, worden acht reuzen meegedragen: Reus, Reuzin, vier Reuzenkinderen, de dansende Moor en de Morin.

In de programmabrochure van 1687 'Vermaeckelyken Ghendtschen Omganck' staat op de kaft: "Met Reus en Reusinnen, Leeuwen, etc .". De processie van recreatie bestond uit negen triomfwagens, twaalf opgetooide beesten, twee Indianen en zes reuzen. Ook in 1688 worden de reuzen in het feestprogramma vermeld. De reuzen worden het jaar nadien voor de laatste keer vermeld in het programma van de 'Wytvermaerden Ommeganck' (eersten Juny 1698). De reuzenfamilie en de twee indianen waren nog altijd in de ommegang aanwezig.

In 1708 werd het materiaal van de ommegang openbaar verkocht. In 1722 werd de honderdste verjaardag van de ommegang gevierd, maar de reuzen bleven achterwege. Dit was de laatste recreatieprocessie van de paters Augustijnen.

Vanaf 1700 tot het einde van de negentiende eeuw was er slechts één reus. Voor de negentiende eeuw valt slechts een ommegang te Gent te vermelden, namelijk die van zondag 25 juni 1899 in het Citadelpark, waar toen de Provinciale Tentoonstelling van Oost-Vlaanderen van 1 juni tot 1 oktober 1899 gehouden werd.

Twintigste eeuw

In de periode 1900-1996 telde de stad 65 reuzen, waarvan 54 van na de Tweede Wereldoorlog dateren.

De reuzen Kwinten en Amanda werden omstreeks 1905 ingehuldigd door de dekenij Heuvelpoort. Tijdens de Gentse Feesten van 1927 werden ze tentoongesteld in het voormalige Folkloremuseum in de Lange Steenstraat in Gent. Ze kregen in 1948 een reuzenkind, Roland, als herinnering aan Klokke Roeland. De dekenij hield op met deze reuzen in 1958.

Nieuwe stadsreuzen ontstonden na de Tweede Wereldoorlog, tussen 1947 en 1950, met de steun van de Koninklijke Unie van de Middenstand te Gent. Volgens de legende zijn de tien stadsreuzen de stichters geweest van de stad Gent en vertegenwoordigen ze de vier stichtende families: Karelmanje (Keizer Karel) en Roeland van Roncevalles vertegenwoordigen de Karolingische familie. Graaf Arnulf, zijn dochter Lutgarde en haar echtgenoot graaf Wicman van Hameland zijn de reuzen die verwijzen naar de Arnulfiden.

Korte achtergrond:

• Karel de Grote (747 of 748 - 814) (Karel Manje in het Frankisch) was de machtige Karolingische koning en keizer, grondlegger van het Frankische Rijk in de achtste en de negende eeuw, en wordt geassocieerd met de mythe van Roncesvalles via zijn paladijn Roeland, een van de twaalf grootvazallen van Karel de Grote, die sneuvelde in de Slag bij Roncesvalles (778), een gevecht met de Basken, hoewel de legende veel later werd opgeschreven.
• Graaf Wichman IV van Hamaland (ca. 920-974) werd burggraaf van Gent door zijn huwelijk in 955 met Liutgard van Vlaanderen (of Lutgarde) (ca. 935-964). Dit aangezien zij de dochter was van Graaf Arnulf I van Vlaanderen (ca. 889-965) of Arnulf de Grote, graaf van Vlaanderen.

Reuzen Albrecht en Isabella (Huis van Alijn)

De reuzenversies van Aartshertog Albrecht van Oostenrijk en Aartshertogin Isabella van Spanje werden op 23 maart 1947 in het bevolkingsregister van Gent ingeschreven. Ze werden gemaakt om mee te wandelen in de Folklore- en Handelsstoet in opdracht van de dekenij Sleepstraat. In 1604 had het vorstenpaar een bezoek gebracht aan de Heilige Kerst- of Sint-Salvatorkerk in de Sleepstraat. Met deze reuzenoptocht wilde de dekenij dit moment herdenken.

Op 8 mei 1949 had de 'Stoet 1000 jaar Gent' plaatst. De eerste groep droeg de titel ‘De legendarische stichters van de stad Gent’. De Hertog der Vandalen Carineus, de Keltische stammen en de Romeinse veldheer Julius Caesar werden uitgebeeld door reuzen: Carineus en Corduna werden vergezeld door hun dochter Ganda of Gandatje en de peter en meter Gaïus en Cesarine. De groep ‘De nieuwe stad op de Hoogpoort’ liet ook historische reuzen opdraven, met name graaf Arnulf, zijn dochter Lutgarde en haar gemaal graaf Wickman, om dit tijdvak uit te beelden.

In 1947 werden de reuzen Tjaak (in het lokale dialect Tsjoak genoemd) en Ivo gecreëerd, aanvankelijk vergezeld door jongeren verkleed als hun evenbeeld, waarvan sommige kostuums bewaard zijn gebleven. Na verloop van tijd verdwenen de originele hoofden en werden ze in 1978 vervangen door handgemaakte modellen. Tien jaar later, ter gelegenheid van het jubileum van het dekenaat, werden Tjaak en Ivo volledig gerenoveerd met prachtig vervaardigde nieuwe hoofden van René Coune. Ook werd er voor de gelegenheid een derde reus gemaakt, Kleine Charel.

De stad Gent had een rijke traditie van ‘reuzen’. Eertijds kon Gent zelfs aanspraak maken op de eretitel van ‘reuzenstad’. Sinds 1974 lopen de Gentse reuzen mee in de openingsstoet van de jaarlijkse Gentse Feesten. Voor de fusie van 1977 telde de stad minstens 25 reuzen, waarvan tien stadreuzen en ongeveer vijftien reuzen verspreid over de verschillende dekenijen of buurten.

21ste eeuw

Het is een traditie geworden dat Gentse reuzen hun intrek nemen in de Sint-Niklaaskerk tijdens de Gentse Feesten. De reuzenhoofden van Albrecht en Isabella werden gerestaureerd en zijn sinds begin 2023 terug in het Huis van Alijn. De dochter van Eli De Rijck, voormalig opperdeken en deken van de Korenmarkt, lanceerde in de zomer van 2023 het idee van een reuzenbal op het Sint-Pietersplein met alle reuzen van Vlaanderen, naast een reuzenoptocht tijdens de Gentse Feesten.

In april 2025, na jarenlang zoeken, herontdekte de reuzenjager Tristan Sadones zes van de tien historische reuzen, gemaakt tussen de jaren 1940 en 1950. Ze lagen opgeborgen in een huis aan de Gentse Hoogstraat. Ze werden tentoongesteld tijdens de Gentse Feesten 2025, maar er is nog geen duurzame oplossing gevonden om ze te beschermen.

In december 2025 vond Sadones ook de drie reuzen van de Koninklijke Dekenij Normaalschoolstraat Zwijnaardsesteenweg, die in een garage waren achtergelaten door een gebrek aan middelen en vrijwilligers om ze te restaureren. Het gaat om de reuzen Tsjoak, Ivo en Kleine Charel. De eerste twee hadden geen kleren meer.

Overzicht

Deelgemeenten van Gent

Gent en zijn deelgemeenten hebben samen 57 reuzen. Vier van de vijftien deelgemeenten hebben geen eigen reuzen, met name Desteldonk, Mendonk, Sint-Kruis-Winkel en Afsnee.

Nr.	Deelgemeente	Aantal	Namen van de reuzen
I	Gent	27	Zie Reuzen van Gent
II	Mariakerke	2	Pier de Jager, Kolette
III	Drongen	2	Baarle: Karel van Baerle, Anne-Mie
IV	Wondelgem	3	De Drie Wijzen: Balthasar, Caspar en Melchior
V	Sint-Amandsberg	3	Mieleke, Fientje, Vrouwe Justitia
VI	Oostakker	7	Goliath van Walput, Petronella van Seles-Kerst, Petrus van Walput, Stanske van 't Meuleken, Maurice van Walput, Annie van Oostakkerdorp, Roger de Letter
VII	Desteldonk	-
VIII	Mendonk	-
IX	Sint-Kruis-Winkel	-
X	Ledeberg	7	Cies de Ajuinboer, Dutske, Abel, Romain Deconinck, Koen Crucke, Roger Janssens, Den Buit'nluper
XI	Gentbrugge	2	Boer Bolle, Tine Van Gentbrugge
XII	Afsnee	-
XIII	Sint-Denijs-Westrem	1	Jan Borluut
XIV	Zwijnaarde	3	Dirk van de Zandvoorde, Aldegonde van de Kerkstraat, Leentje van de Kelderij

Reuzen van Gent

Op basis van verschillende bronnen kan een lijst van bestaande en verdwenen (aangegeven met †) reuzen uit de verschillende wijken en dekenijen van Gent samengesteld worden:

Historische reuzen

In 1947 ontstonden de reuzen Albrecht (†) en Isabella (†) die de aartshertog Albrecht en aartshertogin Isabella, die de Zuidelijke Nederlanden bestuurden, verbeelden. Het waren ceremoniële stadsreuzen die politieke macht, stedelijke trots en historische herinnering. symboliseren. Albrecht werd voorgesteld als een adellijke heer uit de late zestiende of de vroege zeventiende eeuw. Hij droeg een rijk kostuum met een stijf borststuk, een geplooide kraag (molensteenkraag), wijde mouwen en een zware ketting met een insigne. Zijn geschilderde gelaat gaf hem een statige, gezaghebbende uitstraling. Isabella werd voorgesteld als een vorstelijke dame in een lange, fluwelige japon met contrasterende panelen, een diep uitgesneden en gekruist rijglijf, en eveneens een molensteenkraag. Ze is rijk versierd met kettingen en sieraden. Haar hoofdtooi en fijn geschilderde gelaatsuitdrukking benadrukken waardigheid en elegantie. In haar hand houdt hij een opgerolde akte of staf, symbool voor macht en bestuur. In 1967 werden de reuzen toevertrouwd aan het toenmalige Museum voor Volkskunde, het huidige Huis van Alijn. Nu zijn enkel nog de hoofden overgebleven.

Daarnaast waren er tien stadsreuzen waarvan er nu nog slechts zes bestaan. Deze reuzen werden teruggevonden in april 2025 en zijn momenteel in privé eigendom. Het gaat om:

• Hertog Carineus: Volgens een legende zou deze reus vernoemd zijn naar Carineus, de stamhoofdman van een zwervende volksstam, de Wandalen.
• Graaf Arnulf (1947) en Wicman (1947) stellen de graaf Arnulf, zijn dochter Lutgarde en haar echtgenoot graaf Wicman van Hameland voor. Die reuzen verwijzen naar de Arnulfiden, een familie die volgens de legende mee aan de wieg stond van de stad Gent. Arnulf de Grote was de derde graaf van Vlaanderen en verbleef op het Gravenkasteel.
• Karel de Grote of Karelmanje (1950) en Reus Roeland van Roncevalles vertegenwoordigen de Karolingische familie die volgens de legende Gent mee gesticht hebben.
• Het Loze Vissertje heeft een grote, karikaturale kop met een brede glimlach, opvallende neus en expressieve ogen. Jij draagt een donkere hoed, heeft kleurrijke, volks kleding: een rode mantel of cape, een geruit hemd, en een blauwe rok. In zijn handen houdt hij een touw en een geweer.
• Het Molenarinnetje (september 1952), gebaseerd op het bekende Vlaamse volksliedje "Dat loze molenarinnetje", maakt deel uit van de reuzengroep in de Gentse wijk Heirnis. Ze wordt vaak in een adem genoemd met andere traditionele Gentse reuzen, zoals het "Loze Vissertje" en "Tjenne de Strop". Bij de inhuldiging waren 't Molenarinnetje en 't Loze Vissertje vergezeld van vier reuzenvissen de snoek, de forel, de tarbot en de karper. Zij waren geen lang leven beschoren, want het jaar nadien waren ze al uit de Bloemencorso verdwenen.

Hertogin Gorduna (†) was de echtgenote van Hertog Carineus, maar is nog niet teruggevonden. Dit geldt ook voor hun dochter Ganda (†) of Gandatje.

Dekenijreuzen

Dekenij Heuvelpoort (Wijk Stationsbuurt Noord)

De verdwenen reuzen Kwinten (†) en Amanda (†) werden omstreeks 1905 ingehuldigd. Kwinten droeg een baard met dikke snor en een hoed met rozet. Zijn naam is ontleend aan de Sint-Kwintensberg, in in de buurt van het Sint-Pietersplein en de Heuvelpoort. Amanda had een kop in papier-maché met grijs haar, een bril en een opengesperde mond met valse tanden. Haar naam is ontleend aan de Sint-Amandstraat, in dezelfde buurt. Tijdens de Gentse Feesten van 1927 werden ze tentoongesteld in het voormalige Folkloremuseum in de Lange Steenstraat in Gent. De dekenij Heuvelpoortstraat startte in 1947 opnieuw met een reuzenommegang waarbij de reuzen Amanda en Kwinten aanwezig waren. Ze kregen in 1948 een reuzenkind, Roland. Hij is een herinnering aan Klokke Roeland. De dekenij hield op met paraderen met hun reuzen in 1958.

Koninklijke Dekenij Normaalschoolstraat Zwijnaardsesteenweg

De dekenij heeft drie reuzen Tjaak (Tsjoak in het dialect), Ivo en Kleine Charel. Tsaak en Ivo waren geïnspireerd op Laurel en Hardy, maar verder is hun verhaal gehuld in mysterie, met name ook hun verschijning in Merksem in 2007. De reden voor dit onverwachte uitstapje blijft onbekend. Kleine Charel of Klein Charelke (1 september 1988) stelt Charles Hussein voor, de bode van het dekenaat van 1955 tot 1981 en een belangrijk lid van de raad. Hoewel de kleding van Tsjaak en Ivo verloren is gegaan, is het kostuum van Kleine Charel nog steeds in onberispelijke staat. De drie reuzen werden gemaakt in het atelier van de vzw Dutsenclub.

Koninklijke Dekenij Korenmarkt

Reus Eli ter ere van Eli De Rijck (1936-2017), jarenlang de opperdeken van Gent en deken van de Korenmarkt, werd op de openingsavond van de Gentse Feesten 2023 ingehuldigd op de Korenmarkt. De Gentse tekenaar Max Van Hemel tekende de geboorteakte (officieel een “oorkonde” voor reus Eli).

Andere reuzen

• In mei 1981 kwam de historische figuur Jacob Van Artevelde (1287-1345) tot stand op initiatief van de vzw Arteveldestichting. Het standbeeld van de 'Wijze Man van Gent' moest gedurende de bouw van de ondergrondse parkeerplaats tijdelijk plaatsmaken en zijn afwezigheid werd opgevangen door zijn symbool: de reus Jacob van Artevelde. In 1982 kwam het standbeeld terug en verdween de reus. Opzoekingswerk bracht aan het licht dat hij in de kelders van het Internationaal Congrescentrum was ondergebracht. Zwaard en schild zijn verdwenen, de kostumering is in niet meer in goede toestand. In de zomer van 1996 werd de reus in de bergruimte van het Museum voor Volkskunde ondergebracht, om hem nadien te kunnen herstellen.
• Heksenreus Barrevoetse Nele: Tijdens de Gentse Feesten 2025 bouwde de Heksengilde Gent een eigen heksenreus, gebaseerd op de historische Gentse Cornelia van Beverwyck, die in 1589 op de brandstapel belandde nadat ze beschuldigd werd van heksenrij. De reus werd de laatste zaterdag van de Gentse Feesten onthuld en tijdens de rondgang van de heksengilde vervoerd op een bakfiets, een typisch Gentse, ludieke en praktische oplossing om haar rond te dragen.

Reus Belleman voorafgaand aan de Reuzenstoet 2024 in Maastricht

• Deze reus is mogelijk gekend onder verschillende namen. Allereerst gewoon Julien Colle aangezien de reus gemaakt naar het beeld van Julien Colle, een van de stichters van de Gilde van de Stroppendragers. Daarnaast wordt ook verwezen naar Kolle (onduidelijk of dit de verdwenen reus uit Mariakerke is) of De Fiere Strop van de Gilde van de Stroppendragers. Het geraamte van de jaren 1960 werd gemaakt door rietvlechter of mandenmaker Renaat Van Cauwenberge. In april 2024 werd naar aanleiding van de 50ste jubileumviering van de gilde de reus Colle na jaren opnieuw vertoond aan het Gentse publiek. Een grondige restauratie was voorafgegaan. Hij kreeg de ICE medaille opgespeld door een afgevaardigde van Reuzen in Vlaanderen. Op 26 juli 2024 liep hij mee in de 50ste Rondgang van de Stroppendragers.

• Julien Pauwels de Belleman: De mogelijk meest gekende is de bellemanreus Julien Pauwels is het evenbeeld van Julien Pauwels (1929-2007) die in 1977 de eerste officiële stadsomroeper van Gent werd. In 1989 werd er door de ‘Orde van de Belleman’ in samenwerking met het stadsbestuur overeengekomen om een Gentse Bellemanreus te maken. Hij werd ingehuldigd naar aanleiding van het ‘2de Wereldkampioenschap’ in Gent. De reus is 3,60 m groot, weegt 150 kg en hij draagt een mand met een diameter van 1,30 m. Hij wordt afwisselend gedragen door telkens één persoon, aflossing wel echt nodig (rust niet op wieltjes). Hij wordt beheerd door de reuzenvereniging van Evergem.
• Tjenne de Strop (mogelijk ook Etienne Tjenne), naar de gelijkenis van Etienne Flerick, bestaat in een reus- en stokreusversie. De reus behoort toe aan de Sosseteit van de Gensche Mannekes Pies Twielink (2004). Hij was in februari 2016 op zoek naar een lief en naar de andere historische stadsreuzen, zoals Keizer Karel. Tijdens een korte plechtigheid herhaalde de voorzitter nog eens de oproep, een vrouw te vinden voor de reus “t Jenne”. Het was bijna zover, maar de reuzin Isabella bleek reeds een echtgenote te hebben en dus gaat de zoektocht verder.

De pop Pierke van Gent naar wiens evenbeeld de reus gemaakt werd (Huis van Aijn)

• Reus Pierke werd gemaakt door Jean-Pierre Maeren, De Popkoning genaamd. Hij werd gemaakt naar het evenbeeld van de pop Pierke van Gent en liep mee in de openingsstoet van de Gentse Feesten in 1988. Er bestaat ook een versie Snel Pierke genoemd.

• Koning Albert II is eveneens van Maeren. Het gaat hier meer over een uit de kluiten gewassen pop dan een echte reus.
• Over de reuzen in het Museum Dr. Guislain, met name Carla Parmentier, Maria Valckeneers en Dikke Sonja is niks terug te vinden behalve een foto.

• Begijntje Matteken (1996, 4,2 meter) is de reus van het Buurthuis Elisabeth-Begijnhof. Volgens een oude legende leefde het begijntje Matteken in de vijftiende eeuw. Ze werd slecht behandeld en mocht in 1470 niet deelnemen aan de Vastenavondmaaltijd. Verdrietig bad ze in de kerk, waar Christus haar opdroeg naar de grootjuffer te gaan. Dankzij die boodschap werd ze alsnog toegelaten aan tafel. Na de maaltijd keerde ze terug om Hem te bedanken, waarna de klokken vanzelf begonnen te luiden. Andere begijntjes vonden haar biddend in de kerk, maar ze was toen al overleden.
• Lourder (Meulestede) werd op 3 september 2021 na 33 jaar nog eens van stal gehaald voor een optocht tijdens de Dekenijfeesten. De reus is wel toe aan een grondige restauratie.
• Buffalootje (2012, 3,75 meter en 37 kg) is de reus van de supportersfederatie en de mascotte van KAA Gent. Het hoofd uit polyester is gemaakt door reuzenbouwer Jo Bockland. Hij draagt een replica van de eerste voetbalshirt en broekje van de club. De kledij is gemaakt door Bea Quintelier, echtgenote van de reuzenbouwer. De reus van KAA Gent liep mee tijdens de stoet van de Gentse Feesten in 2012 en in januari 2024 kreeg hij na zeven jaar eindelijk een nieuwe peter.
• Over de XR Reuzin van Extinction Rebellion Gent, de afdeling van de actiegroep tegen klimaatverandering, is enkel een foto gekend.

Verdwenen reuzen

Reus Karel Waerth (Huis van Alijn)

Gent beschikte gedurende zijn geschiedenis over meerdere reuzen, die nu verdwenen zijn:

• De reuzen Albrecht en Isabella van Spanje werden op 23 maart 1947 in het bevolkingsregister ingeschreven met de vermelding van hun lengte: 3,78 meter. De koppen werden geboetseerd door de Gentse beeldhouwer Jan Anteunis (1896-1973), Deze reuzenhoofden behoren nu tot de collectie van het Huis van Alijn.
• Reus Roeland van Roncevalles vertegenwoordigde de Karolingische familie die volgens de legende Gent mee gesticht heeft.
• Ganda of Gandatje (1947), dochter van Carineus en Gorduna, heeft een historisch verantwoorde naam. Het is een toponiem uit de negende eeuw, wat betekent 'monding' of 'aan de monding' van Leie en Schelde.
• Tante Cesarine (1948), onderdeel van het Romeins duo met Nonkel Gaius. De naam "Gand" (handschoen) heeft iets te maken met de sage over de stedestichter nonkel Gaius, die naar verluidt met de Romeinse legioenen naar Gent kwam. Hij vond Gent zo mooi dat hij er wou blijven wonen. Gaius Antonius vond hier zijn echtgenote, de mooie Cesarine.
• Drie Gentse politici: Sas van Rouveroij stelt de Gentse schepen en Vlaamse volksvertegenwoordiger Sas van Rouveroij van Nieuwaal (1957). Frank Beke is gemaakt naar de Gentse socialistische burgemeester (1995-2006) Beke (1946). Rudy Van Quaquebeke werd naar het beeld van Rudy Van Quaquebeke (1952 -2012), een VLD-politicus in Gent, gemaakt.
• Reus Karel Waeri, naar het evenbeeld van de Gentse volkszanger, heeft een viool vast in het linkerhand en een dirigeerstok in de rechter. Hij werd begeleid door een muziekmaatschappij tijdens de stoet. Hij ging zeker uit in de stoet tot 1975.
• Berten en Martha: In 1976 ging in de Bloemenkenswijk een oude wens om tijdens de gebuurtefeesten een reus te mogen terugzien in vervulling. De vroegere reuzenbloemist was herrezen en kreeg de naam Berten. Martha is de echtgenote van Berten. Martha ontleende haar naam aan een volkstype uit de wijk die honderd jaar geworden was. Op 2 juli 1994, tijdens de buurtfeesten, traden Berten en Martha in het huwelijk met de bijhorende formaliteiten.

Reuzen van de deelgemeenten

Op basis van verschillende bronnen kan een lijst van bestaande en verdwenen reuzen uit de Gentse deelgemeenten samengesteld worden:

Drongen, deelwijk Baarle

Baarle bezit twee historische reuzen: Karel en Anne-Mie, beheerd door de Heemkundige Kring Dronghine. Ze werden in 1930 gemaakt op initiatief van een lokale schepen en voor het eerst voorgesteld tijdens de viering van 100 jaar Belgische onafhankelijkheid. Reus Karel is gebaseerd op een oude legende over een sterke Baarlese figuur die het in een strijd tegen de koning opnam. Reuzin Anne-Mie verbeeldt een Belgische vrouw uit de periode rond 1830. Na hun eerste optreden verdwenen de reuzen lange tijd uit beeld. Ze kwamen opnieuw tevoorschijn bij de bevrijding van Baarle in 1945 en later nog bij enkele bijzondere gelegenheden, maar raakten stilaan in verval. In de jaren 1980 werden ze geschonken aan de heemkundige kring en grondig gerestaureerd dankzij lokale inzet. Vandaag zijn Karel en Anne-Mie opnieuw te bewonderen, volledig hersteld, in de voormalige kapel van het kasteel De Campagne.

Gentbrugge

Deze deelgemeente heeft twee reuzen, met name Boer Bolle en Tine Van Gentbrugge, beide van de Dekenij Gentbrugge Noord. In 1987 trok de eerste folklorestoet door de Gentbrugse straten met de reuzen beide voorop. Op 13 september 2025 kwam de Ezelstoet terug tot leven, met het reuzenkoppel boer Bolle en zijn Tine van Gentbrugge als deelnemers.

Ledeberg

De gemeente heeft verschillende reuzen. Naast Reus Cies, den Ajuinboer, uit 1950 is Dutske was de eerste reus van een nieuwe reeks Ledebergse reuzen die vanaf 1987 door diverse lokale verenigingen boven de doopvont werden gehouden. Ledeberg heeft traditie om markante figuren te vereeuwigen in reuzenvorm.

• Reus Cies, den Ajuinboer, werd bedacht in 1950 om de Ledebergse ajuinboeren te eren en kwam in 1951 tot stand op initiatief van de Oudheidkundige en Folkloristische Kring Letha. De reus, ontworpen door beeldhouwer Bentos naar het portret van ajuinhandelaar Cies D’Haene, werd op 27 augustus 1951 officieel ingehuldigd op het Ledebergplein en symboliseert sindsdien de eeuwenoude ajuinhandel en folkloristische traditie van Ledeberg. De inhuldiging van de reus ging gepaard met de eerste uitvoering van het Ledebergse reuzenlied, waarvan de tekst werd geschreven door M. Daenens, de ontwerper van de Lichtstoet. Het lied hield stand tussen 1951 en 1960, maar is nu niet langer gekend. De reus is onder beheer van de vzw Dutsenclub.
• Reus Dutske (1987) is eigendom van vzw Dutsenclub, organisator van het Ledebergse carnaval, en werd ontworpen door de lokale kunstenaar René Coune. De figuur is gebaseerd op vaste bezoekers van Café Breughel en staat symbool voor de eenvoudige Ledebergse volksmens. In augustus 1987 werd Dutske officieel ingeschreven in de registers van de Burgerlijke Stand van Ledeberg, met Jacqueline Temmerman als meter en Jaak De Poorter als peter. Door zijn vernieuwend ontwerp doorbrak Dutske de traditionele reuzenstructuur en oogt hij opvallend beweeglijk. Sinds zijn ontstaan fungeert hij als mascotte van de Dutsenclub en neemt hij vooral deel aan het lokale carnaval en de Lichtstoet.
• Reus Abel (1990) werd gemaakt door carnavalgroep De Boterlekkers en is geïnspireerd op de populaire Ledebergse oliebollenverkoper Abel, geboren op 18 februari 1912 in café De Steur in de Edward Blaesstraat. Abel werd vooral bekend door zijn oliebollenkraam op de Ledebergse markt en zijn jarenlange aanwezigheid op foren en kermissen. Hij geniet grote populariteit bij de Ledebergse kinderen dankzij de jaarlijkse kindersnoepenworp tijdens de Ledebergse Feesten en werd in 1995 aangesteld als eredeken van Ledeberg. De reus werd op 24 augustus 1990 officieel gedoopt in het dienstencentrum van Ledeberg. Reus Abel symboliseert de warme volkscultuur en het rijke verenigingsleven van Ledeberg.
• Reus Romain De Coninck (1991) is een eerbetoon aan de gelijknamige Gentse acteur, regisseur en auteur van volkstoneel, die vooral verbonden was aan de Minardschouwburg en later actief was in Ledeberg. De reus wordt beheerd door de Dekenij Ledeberg en werd op 13 februari 1991 officieel ingeschreven in het Ledebergs bevolkingsregister door schepen Noël Bouquet. Meter van de reus is Leentje Ollefers en peter Roland Doolaege, met Yvonne Delcour, de weduwe van Romain De Coninck, als eregenodigde. Romain De Coninck verwierf grote bekendheid met zijn revues, blijspelen en optredens in theater, radio, televisie en film, en drukte een blijvende stempel op het Gentse volkstoneel. De reus symboliseert zijn rijke culturele nalatenschap en zijn sterke band met Gent en Ledeberg.
• Reus Koen Crucke werd in 1996 gemaakt door Dekenij Ledeberg als eerbetoon aan Koen Crucke, acteur, zanger en auteur, geboren in Ledeberg in 1952. De reus werd op 6 september 1996 officieel gedoopt en ingeschreven in het Ledebergs bevolkingsregister. Het doopfeest benadrukte de sterke band tussen Crucke en zijn geboortewijk. Crucke verwierf brede bekendheid via opera, theater, televisie en muziek, onder meer door zijn rol als Meneer Spaghetti in Samson. De reus geldt als een hulde aan zijn veelzijdige carrière.
• Roger Janssens (4 meter) van de dekenij werd in 2006 gebouwd naar aanleiding van de Ledebergse Lichtstoet. De reus werd als verrassing gemaakt voor Rogernssens, voorzitter van het Ajuinmarktcomité. De reus werd gemaakt als dank voor de veleren dat Roger zich heeft ingezet voor de Ledebergse Lichtstoet.
• Leo Martin (1924–1993) werd in 2006 gevierd met de inhuldiging van een nieuwe reus. De carnavalsvereniging De Rembrandtvrienden eerde hiermee de Gentse muzikant en acteur. Reus Leo Martin wordt voor het eerst aan het publiek voorgesteld tijdens de lokale carnavalstoet.
• Den Buit’nluper is een carnavalsreus gecreëerd in 2019 door de carnavalsvereniging L.K.V. De Buit'nlupers ter ere van hun 20-jarig bestaan, gebaseerd op hun overleden voorzitter en een knipoog naar de 'buitenstaanders' van Ledeberg; de reus verschijnt vaak tijdens evenementen zoals de Gentse Feesten.

Reus Kolle en mandenvlechter Renaat Van Cauwenberge (Huis van Alijn, 1966)

Mariekerke, deelwijk Kolegem

Kolle (†) en Kolette waren reuzenfiguren uit Kolegem, gecreëerd in de jaren 1960 in het kader van de Kolefeesten. Reus Kolle (3,90 meter, 40 kg) werd in 1966 ontworpen voor de derde Kolefeesten als een Karolingische boer, een bewoner uit de villa Cillingeham Marca (Kolegemse akkers). Het geraamte werd gemaakt door rietvlechter of mandenmaker Renaat Van Cauwenberge. Kolette werd in 1968 toegevoegd en samen met Kolle vierden ze een symbolisch volkshuwelijk tijdens de achtste Kolefeesten. Het reuzenpaar nam meerdere jaren deel aan stoeten en festiviteiten, maar raakte later in verval door materiële schade en opslagproblemen. Vandaag is enkel het hoofd van Kolette gedeeltelijk bewaard gebleven, terwijl de karaktervolle kop van Kolle aangetast door vocht en schimmel verloren ging.

Twee bestaande reuzen, met name Pier de Jager van de Koninklijke Heemkundige Kring Marka en zijn vrouw, reuzin Kolette van de vzw Kollekasteel. Pier de Jager werd in 1934 geboren als Fonske I "van de Kerkwijk", in 1936 hernoemd tot Rasse van Gavere en sinds 1966 dus Pier de Jager. Hij staat op de overloop van het voormalige stadhuis in Mariakerke, samen zijn vrouw, Katharina, geboren als Beatrix "van het Zandeken" in 1934, wier hoofd bewaard wordt in het Heemkundig museum "Juliaan Braekeleirs". Van hun kind, geboren in 1935, dat achtereenvolgens Godekine "van de Brug", Zomerlief en vervolgens Reuzekind heette, is niets meer overgebleven, behalve een paar zeldzame foto's en een bizar verhaal over zijn transformatie tot het evenbeeld van een dictator met een beruchte reputatie, die na de Tweede Wereldoorlog op de brandstapel werd verbrand.

Oostakker

De reuzen werden geadopteerd door de vzw Reinaertreuzen uit Lochristi: Goliath van Walput, Petronella van Seles-Kerst, Petrus van Walput, Stanske van 't Meuleken, Maurice van Walput, Annie van Oostakkerdorp en Roger de Letter.

Sint-Amandsberg

Mieleke en Fientje vonden mekaar aan de Gentse Dampoort en het was liefde op het eerste gezicht. Fientje had ook wel een ferme boon voor Mieleke maar Mieleke was nog niet ingeschreven in het bevolkingsregister. Omdat Fientje toch al een afspraak had voor zichzelf, vroeg ze aan Mieleke om mee te gaan.Van Hemel maakte voor hen een geboorteakte om het officieel te maken. Het idee ontstond in januari 2023 toen Raf Verbeke een nieuwe reus wilde lanceren. Verbeke is de organisator van de wekelijkse boerenmarkt Sint-Amandsberg (buurt rond de Spijkstraat) en een bekende Gentse activist. Hij had daarvoor al de reuzin Fientje laten maken als eerbetoon aan de boeren op de markt, nu wilde hij voor haar een (mannelijke) partner creëren die de stad vertegenwoordigde. Emiel of Mieleke, de reus van de Spijk, hebben een kenmerkend uiterlijk en een bijpassend verhaal. Reuzin Fientje stelt als boerin de link met het platteland voor. Haar reuzenpartner Mieleke is een stedeling. Samen staan ze symbool voor de link tussen stad en platteland.

Over de reus Vrouwe Justitia, die in privébezit is, is weinig geweten.

Reus Jan Borluut tijdens de openingsstoet van de Gentse Feesten van 1982 (Huis van Alijn)

Sint-Denijs-Westrem

Reus ridder Jan Borluut wordt beheerd door de Dekenij Sint-Denijs-Westrem. De Heemkring Scheldeveld maakte in 2011 een tentoonstelling over de reus met drie onderwerpen, een per paneel: Wie was Borluut (ca. 1250 – vóór 1306, een Gentse patriciër), De Borluuts in het Gentse (een Belgisch adellijk geslacht dat in 1946 uitstierf) en Waar, wanneer en door wie de reus Borluut gebouwd en gedoopt is. Voor de reuzenoptocht werd de reus Borluut opgesmukt en in ere hersteld. Hij werd opgehaald aan kasteel Borluut.

Wondelgem

De reuzen de Drie Wijzen Balthazar uit 1979, Melchior, Gaspar (beide uit 1981) werden door een Gentse kunstenaar gemaakt en worden traditioneel gevierd tijdens de jaarlijkse Drie Koningen Ommegang in de deelgemeente. De reuzen worden begeleid door drie koningskinderen. Deze reuzen van 4 meter worden beheerd door De Orde der 3 Wijzen en zijn niet gedoopt.

Zwijnaarde

De deelgemeente Zwijnaarde kent drie reuzen, beheerd door het Feestcommissie Zwijnaarde van de Zandvoorde- en Kerkstraat. De eerste reus Dirk Van de Sandvoorde (of ook van de Zandvoorde) is een schepping van het feestcomité in 1957 om de heraanleg van de straten te vieren. Naam en figuur herinneren aan het steenbakkersberoep dat veelvuldig voorkwam in de streek van de bekende Scheldesteen. Zijn hoofd is een creatie van de lokale beeldhouwer Edouart-Georges Vindevogel (1923-1977). De reus is 3,70 m hoog. Op de kermis in 1958 kreeg reus Dirk Van de Sandvoorde een echtgenote, Aldegonde Van Kerkstraete (of van de Kerkstraat) gemaakt door dezelfde beeldhouwer. Op zondag 23 juli 1978 vond de ‘aangifte van geboorte’ van reuzinneke Leentje Van de Kelderij plaats gevolgd door een doopplechtigheid. Leentje wordt een symbool van eenheid die de grootstad bindt met haar woonplaats.

Reuzenstoeten

Openingsstoet Gentse feesten

In de openingsstoet van 1974, 1975, 1976, 1982, 1985, 2014 en later liepen verschillende reuzen mee. In 1974 ging de eerste stoet ter gelegenheid van de inhuldiging van de Gentse Feesten door met een vertegenwoordiging van een aantal Gentse Reuzen. Op 17 juli 1982 stapte de reus Jacob van Artevelde, samen met de overige historische stadsreuzen, in de openingsstoet van de Gentse Feesten. Hij deed daarvoor, op 31 mei 1981, mee in zijn eerste ommegang, met name in de derde Arteveldestoet. Tot 2009 liepen de reuzen geregeld mee. Jammer genoeg zijn sommigen nadien verdwenen en zijn er op dit moment nog maar zes reuzen overgebleven. Om de reuzencultuur te bewaren en een nieuw leven in te blazen, is aan Dekenij Korenmarkt gevraagd om de overgebleven reuzen te adopteren.

Ieder jaar neemt de Bellemansreus deel aan de openingsparade in gezelschap van de officiële erkende bellemannen van Gent.

Andere stoeten in de deelgemeenten

• Gent: Op 23 juni 1963 had een triomftocht van reuzen in Vlaanderen plaats in Gent. Tjaak, Ivo en Kleine Charles bevinden zicht in goede gezondheid en nemen jaarlijks deel aan de lokale bevrijdingsfeesten, gebuurtekermissen en de Gentse feesten. Reus Berten was van de partij in 1977 op de 58ste bloemenkenskermis in de Bloemenkenswijk. Jaarlijks verliet Berten in juli zijn bergplaats en zijn tuintje om deel te nemen aan de dekenijfeesten. In 2025 was men aan de 122ste editie toe van de Dekenijfeesten Meulestede. In 2021 werd daar reus Louder na 33 jaar nog eens van stal gehaald.
• Wondelgem: De Drie Koningen Ommegang is sinds 1976 het feest van de Drie Wijzen Balthazar, Melchior en Gaspar, de lokale reuzen. De stoet was ooit een protestactie tegen de fusie met Gent. Het begon als een eenmalige stoet voor het goede doel, waarna de Orde der Drie Wijzen werd opgericht en de ommegang uitgroeide tot een jaarlijks gebeuren om het nieuwe jaar te vieren. In een koets rijden ook de drie koningskinderen mee die op voorhand in de scholen werden uitgeloot. Zij moeten het publiek oproepen om de reuzen te volgen naar het dorpsplein. Gezien “De wijzen vertrokken ook uit verschillende locaties naar de ster” vertrekt een deel vanuit de Hoeve Lootens, een ander aan de Lange Velden. Beide slierten komen samen aan het Dienstencentrum, waar ze een stoet vormen.
• Zwijnaarde: Tijdens de Zwijntjesfeesten (eind mei, begin juni) is Zwijnaarde in de ban van het zwijn en gaat de Zwijntjesstoet met de drie lokale reuzen uit. De feesten zijn ontstaan uit de stoet, maar omvatten nu veel meer. De Zwijntjesstoet wordt geleid door ontwerper en kunstschilder Paul De Cocker, de ouderdomsdeken van het feestcomité. In 2002 hadden de 30e editie van de feesten en 24ste editie van de driejaarlijkse stoet plaats.

In binnen- en buitenland

't Loze Vissertje en 't Molenarinnetje maakten het Reuzencongres van 21 mei 1956 in het Franse Rijsel mee, samen met tien andere Gentse stadsreuzen. Verder waren ze beide in 1994 en 1995 te gast in het buitenland, respectievelijk in Maastricht (Nederland) en Amiens (Frankrijk).

De Bellemansreus heeft in 2014 ook deelgenomen aan optochten in Maastricht, Rupelmonde, Bokrijk en Ardooie.

Gerelateerde verenigingen

Gezien de vele dekenijen en deelgemeenten in Gent zijn er ook verschillende verenigingen die een of meerdere reuzen beheren. Twee van de reuzengilden, met name de Orde van de Belleman en de Sosseteit van de Gensche Mannekes Pies Twielink zijn herkend door de organisatie via de Inventaris Vlaanderen Immaterieel Cultureel Erfgoed.

• Orde van de Belleman, informeert over de Bellemannen van Gent en beheert de reus Julien, de Belleman. De eerste contacten voor het oprichten van de “Orde van de Belleman“ werden eind 1985 gelegd en op vrijdag 30 mei 1986 werd de Orde gesticht.
• De Sosseteit van de Gensche Mannekes Pies Twielink wil het Gents bevorderen en meer toegankelijker maken. Zij beheren de reus “'t Jenne”.
• Kollekasteel werd als vzw opgericht op 4 november 1969. De vzw beheerd het ontmoetingscentrum voor de lokale verenigingen in het kasteel in Mariakerke. Het folkloristische element is hier meer een activiteit van de tweede orde.
• De Gilde van de Stroppendragers heeft haar oorsprong begin de jaren 1970 naar aanleiding van de revival van de Gentse Feesten. Onder impuls van wijlen Julien Colle, werd een feitelijke vereniging gesticht op 25 september 1973. Uit de feitelijke vereniging ontstond op 18 juni 1977 de v.z.w. ‘Gilde van de Stroppendragers’. De heer Colle werd vereeuwigd in een reus die door de gilde beheert wordt.
• Dekenijen onder de koepel van het Koninklijk Verbond der Gebuurtedekenijen van de stad Gent – in de volksmond beter gekend als de Opperdekenij. De Opperdekenij is het overkoepelend orgaan van alle Gentse dekenijen. Verschillende van deze dekenijen zijn een vzw, op verschillende data opgericht.

• Heemkundige Kring Marka afgekort MARKA uit Mariakerke werd als vzw opgericht op 31 mei 1987. Ze heeft als doelstelling de lokale geschiedenis levend te houden.
• Heemkundige Kring Dronghine is sinds 1947 actief met het onderzoek naar de geschiedenis, de geografie en het dagelijks leven van de Drongenaars. Nu is het een vzw, opgericht op 30 augustus 2006 met als doel onder andere het cultureel erfgoed onder de aandacht te brengen. De kring is aangesloten bij de vzw Heemkunde Oost-Vlaanderen.
• In 2003 werd de vzw Dutsenclub omgevormd tot het overkoepelende Organisatiecomité Karnaval Ledeberg vzw.
• Orde der Drie Wijzen (afgekort als O3W) werd opgericht op 7 oktober 2006. De vereniging heeft tot doel een bijdrage te leveren tot het bevorderen van het Wondelgems gemeenschapsleven, onder meer door het vieren van het rijke culturele en folkloristische verleden van Wondelgem (zoals feesten en stoeten) en door het oprichten en ondersteunen van een folkloristische groep die deelneemt aan stoeten (vooral in Gent). De vereniging werkt vanuit een sociaal-culturele invalshoek.
• De Heksengilde Gent bestaat sinds november 2023. De gilde zet zich in voor eerherstel, respect, verbondenheid en gelijkwaardigheid en werd opgericht als eerbetoon aan de vele vrouwen (en mannen) die tijdens de heksenvervolgingen onschuldig werden beschuldigd, gefolterd en ter dood veroordeeld.

Verblijfplaats

Huis van Alijn

De voormalige kerk van de Geschoeide Karmelieten aan de Lange Steenstraat huisvestte het Muse­um van Oud­heid­kun­de van 1925 tot 1962, nadat de locatie ter beschikking gesteld was van de Bond der Oost-Vlaam­se Volks­kun­di­gen. De Gentse reuzen waren een deel van de collectie. Het museum verhuisde in 1962 van deze locatie naar het Kinderen Alijnhospitaal aan de Kraanlei en werd omgedoopt tot Museum voor Volkskunde, sinds 2000 het Huis Van Alijn, het Museum van het dagelijkse leven in Gent..

Het museum bezit een collectie bestaande uit een vijf hoofden van oude reuzen, twee inschrijvingsbewijzen (kaart van eenzelvigheid en inschrijving in de bevolkingsregisters van Albrecht en Isabella) en oude foto’s. Hieronder en hiervoor een aantal foto’s en drie reuzenhoofden:

• 
  Reuzenhoofd Albrecht (voor restauratie)
• 
  Reuzenhoofd Isabella (na restauratie)
• 
  Reuzenhoofd Kwinten

In de populaire cultuur

• Tjenne De Strop is een bier van hoge gisting met hergisting op de fles, ontwikkeld door brouwerij Slaapmutske, naar een idee van Gentenaar Etienne Flerick, ter promotie van de Gentse reus "Tjenne De Strop".
• In september 2025 wordt de naam Reuzenpad, naar de drie Zwijnaardse reuzen, gekozen voor een nieuw fiets- en wandelpad binnen het project Remi Vlerickstraat te Zwijnaarde.

Zie ook

• Lijst van termen in de reuzencultuur
• Lijst van stadsreuzen

Externe links

• Overzicht van de Gentse Reuzen in de Reuzendatabank van Historie.be
• Facebook-pagina Gentse reuzen
• Foto's van de Gentse Reuzen op Photofinish en op Géants de Flandre Orientale.
• Foto's op Gent Geprent: Reuzen en Stoeten en Fanfares.
• Video's op YouTube: Openingsstoet Gentse Feesten 2009, Reuzen op de Gentse Feesten 2023” en Doop van Reus op de Gentse Feesten 25 juli 2025 (Korenmarkt)

Bronnen, noten en/of referenties

Literatuur en bronnen

• Daem, M. (2000). Kroniek van het internationaal studiekomitee voor ommegangsreuzen. Deel I. Oost-Vlaamse Zanten (75 - 4), pp. 418-443.
• Daem, M. (2001). Kroniek van het internationaal studiekomitee voor ommegangsreuzen. Deel II. Oost-Vlaamse Zanten (76 - 1), pp. 81-96.

Referenties

Mediabestanden

Zie de categorie Figures of giants in Ghent van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.

· ·

Reuzen in Oost-Vlaanderen