Ir al contenido

Chudaísmo

De Biquipedia
Articlo d'os 1000
A estrela de David, símbolo d'o chudaísmo.

O termin chudaísmo[1] se refiere a la relichión, a tradición y a cultura d'o pueblo chudieu. Ye a mas antiga y a menor en numero d'adeptos d'as tres relichions monoteístas mas difunditas (cristianismo, chudaísmo y islam; conoixitas tamién como «relichions d'o libro) y d'a que historicament s'esglosoron as atras dos.

Aunque no existe un cuerpo unico que sistematice y fixe o contenito dogmatico d'o chudaísmo, a suya practica se basa en as amostranzas contenitas en a Torah (os cinco libros d'a Lei en l'Antigo Testamento), una replega de libros de diversa procedencia a los que s'atribuye inspiración divina.

Simbolos y senyas d'identidat chodigos

[editar | modificar o codigo]
Kipá (solideo tradicional chodigo) y Menorá (candelabro ritual de siet brazos), dos d'os mas conoixius simbolos d'a tradición chudía.

Lo simbolo chodigo mas conoixiu en l'actualidat ye la estrela de Davit (מָגֶן דָוִד, Maguén David, «escudo de David») clamau asinas per la creyencia que lo rei David l'adoptó como simbolo d'armas en o suyo escudo de guerra y en o d'os suyos soldaus, encara que amaneixe con o suyo significau actual muitismo mas tarde, enta la Edat Meya.

Lo simbolo identitario conoixiu mas antigo d'o chudaísmo ye lo candelabro ritual de siet brazos (מְנוֹרָה, la Menorá), emplazau antes mas en o Tabernáculo y dimpués en o primer y segundo Templo de Cherusalem.

Lo suyo libros sagraus como la Torah y gran parte d'a literatura relichiosa chodiga son escritas en luenga hebrea, que cualques chodigos consideran como luenga sagrada (לְשׁוֹן הַקּׁדֶשׁ, leshón hakódesh). Posteriorment l'hebreu quedó relegau a condición de luenga muerta mientres milenios, reservau pa la oración, pa la literatura y pa los textos churidicos y teolochicos. Dica lo sieglo XX, los miembros d'as comunidaz chodigas se comunicaban cutianament en luengas que yeran dialectos de l'alemán (yidis), de luengas romances (chudeocastellano, chudeoaragonés, chudeocatalán, ladino entre atras), de luengas semiticas (judeoarameo, chudeoarabe) u atras como lo (chudeopersa u lo chudeogriego). Lo movimiento sionista adoptó como una d'as senyas d'identidat pa la suya futura nación chudía la luenga hebrea, pa ixo la modernizoron y adaptoron. Lo sionismo imposó l'hebreu como luenga oficial d'o Estau d'Israel, limitando u mesmo prohibindo totas as de demás luengas chudías.

Referencias

[editar | modificar o codigo]
  1. (an) Diccionario aragonés-castellano-catalán. Estudio de Filología Aragonesa. Edacar num. 14. Zaragoza. Edicions Dichitals de l'Academia de l'Aragonés. ISSN 1988-8139. Octubre de 2024 (accesible vía web).

Vinclos externos

[editar | modificar o codigo]