Stel je een besloten kamertje voor in een hypermodern lab ergens in Silicon Valley. Aan tafel zitten de machtigste tech-reuzen van dit moment. Op de agenda: het einde van de mensheid door Artificial General Intelligence (AGI) - een hypothetisch scenario waarin AI menselijk denken evenaart of voorbijstreeft. De boodschap van de tech-giganten: deze technologie is te gevaarlijk en complex voor publiek debat of democratische controle. Je kunt beslissingen erover beter aan hen overlaten. Het gevaar is te groot, de dreiging te existentieel, de benodigde kennis te specialistisch. Soepeltjes verschuift de macht over onze collectieve toekomst van de publieke ruimte naar private boardrooms.
Geef toe, een slimme zet. Want met een speculatief doemscenario in een toekomst die te ver is om te verifiëren, maar nabij genoeg om zorgwekkend te zijn, kapen tech-reuzen de agenda. Aan journalisten de schone taak om PR van realiteit te scheiden en te voorkomen dat het grootste marketingbudget het debat domineert. Nogal een verantwoordelijkheid. Onderzoekers van Hype Studies en de DW Akademie van Deutsche Welle ontwikkelden daarom de Hype Literacy Toolkit: een crashcourse die je helpt om het ‘hype-playbook' te doorzien en met meer nuance te berichten over AI.
Hoewel hype vaak voelt als iets wat ‘vanzelf’ ontstaat rond nieuwe technologie, is niets minder waar. Grote spelers verspreiden grootste beloften om investeerders te trekken, politieke agenda’s te bepalen en kritische geluiden te smoren. Hypes manoeuvreren daarbij tussen extremen: een kans die nu gegrepen moet worden of een deur die voorgoed sluit; verlossing versus totale ondergang.
De techindustrie verkoopt haar verhalen vaak feilloos aan de journalistiek, vertelt onderzoeker Tomás Dodds (University of Winsconsin-Madison) aan het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek. Redacties vallen regelmatig voor technologisch determinisme: de aanname dat nieuwe techniek onvermijdelijke gevolgen heeft. Dodds concludeert ook dat onderzochte redacties hun bron nen te weinig diversifiëren. Met het verstrijken van de tijd, wordt de berichtgeving in Nederland wel kritischer, stellen onderzoekers van onder meer de Universiteit Groningen. Maar het (onbewuste) frame van onvermijdelijkheid is hardnekkig. Het gevolg: AI-ontwikkelingen worden beschreven, maar onvoldoende bevraagd.
De Hype Literacy Toolkit moet daarbij helpen.
Grootse voorspellingen
Sam Altman (OpenAI) beloofde ooit dat generatieve AI genoeg zou opleveren om iedereen in de VS een basisinkomen te betalen. Ook dat soort claims leiden af van de complexe werkelijkheid. Spektakel boven diepgang.
Valse urgentie
Misschien is het je al eens opgevallen: de window of opportunity is altijd klein. Onder strategische tijdsdruk maakt kritische reflectie plaats voor blinde acceptatie.
En tot slot: investeringen als bewijs
Grote kapitaalinjecties worden vaak onterecht als kwaliteitsbewijs gezien. Een cirkelredenering, want media-aandacht trekt beleggers, wat weer leidt tot meer media-aandacht. Investeringen an sich zeggen nog niets over kwaliteit.
Pak de geschiedenis erbij. Meta kondigde met veel bombarie de Metaverse aan in 2021. Het zou een onvermijdelijke volgende stap zijn en alles voorgoed veranderen. Fast forward: met een verlies van een slordige 19,2 miljard trok Meta in maart dit jaar haar plannen stilletjes terug. Toch was slechts 11% van de mediaberichtgeving in al die jaren kritisch, blijkt uit onderzoek. Soms helpt een blik op het verleden om met beide benen op de grond te blijven.
Bedenk wie profiteert. De volgende keer dat OpenAI claimt dat AGI alles kan oplossen (inclusief het milieuprobleem dat het zelf mede veroorzaakt) of dat Elon Musk beweert dat AI gevaarlijker is dan nucleaire wapens, vraag je je af: wie wint er aan macht, geld of prestige door een technologie op een bepaalde manier te presenteren?
Check je bronnenlijst. Vooralsnog zijn de mensen die aan het woord komen vaak werkzaam voor tech-bedrijven of zelfbenoemd AI-expert, laat onderzoek van Tomás Dodds zien. Spreek je ook de laagbetaalde arbeiders die de technologie mogelijk maken en degenen die het meest kwetsbaar zijn als er iets misgaat?
Pas op voor het narratief van de expert vs. de criticus. Voorstanders krijgen vaak het label ‘expert’ en tegenstander dat van ‘criticus’, wat tech-optimisten onterecht meer autoriteit geeft.
Kijk verder dan de early adopter. Dat één gebruiker enthousiast is, zegt weinig over de ervaring van de gemiddelde gebruiker.
Benoem onzekerheid. Voorspellingen worden vaak verpakt in wetenschappelijk klinkende taal of percentages. Eis onafhankelijke data boven anekdotes van AI-bedrijven, en bedenk ook wat er sociaal en politiek nodig is om een voorspelling uit te laten komen.
We leven in een tijd waarin het narratief bijna even invloedrijk is als de technologie zelf. Het doorprikken van de hype is geen ontkenning van vooruitgang. De vraag is namelijk niet of AI onze wereld verandert, maar wie de kaders bepaalt. In een wereld waar beeldvorming net zo machtig is als de code, is kritische journalistiek geen vertragende factor, maar gewoon heel hard nodig.
Indrukwekkend onderzoek van Africa Uncensored, Lighthouse Reports en the Guardian naar een AI-systeem waarmee de Keniaanse overheid het inkomen inschat van mensen die in de informele economie werken (80% van de bevolking) en op basis van die inschatting bepaalt hoeveel ze moeten betalen voor gezondheidszorg. Oneerlijk, zo blijkt: de armen betalen te veel, rijken juist te weinig, met gevolgen voor leven en dood.
Eli Pariser (New_Public) heeft een vooruitziende blik: hij was in 2011 de eerste die de term filterbubbel muntte. In deze presentatie richt hij zijn blik op wat er na de feed komt: Trust and connection in the next era of social technology.
Speciaal voor lokale media: deze survivalstrategie van Ulrike Langer (News Machines) met twaalf vragen die redacties zichzelf kunnen stellen om hun AI-koers te bepalen.
Overheden en bedrijven gebruiken steeds meer AI. Hoe kun je checken of wat zij doen eigenlijk wel door de beugel kan? Een aanrader voor iedereen die dat wil onderzoeken: het boek Auditing AI.
De Volkskrant zoomt op 9 juni in op de macht van tech-miljardairs tijdens een live opname van de podcast Ondertussen In De Kosmos. Met op het podium onder andere Kim van de Sparretak (Europarlementarier gespecialiseerd in technologie) en Roel Dobbe (AI-specialist en veiligheidsonderzoeker van de TU Delft).
Een interessante mini-docu van Karen Hao: I tracked down the hidden workers secretly powering ChatGPT. Voor haar documentaire volgt ze hoogopgeleiden (veel met PhD) die aan het werk gaan om AI-modellen te trainen en modereren op specifieke kennisgebieden zoals de gezondheidszorg. Onderbetaald en vaak zonder enige zekerheid. Het wrange is dat ze hiermee de systemen trainen die hen uiteindelijk overbodig dreigen te maken.
Normaal gesproken is het monnikenwerk om satellietfoto's te doorzoeken naar bijvoorbeeld zonneparken of illegale mijnen in een regenwoud. Met de tool Earth Index hoef je alleen maar een paar voorbeelden aan te wijzen op de kaart. De AI scant vervolgens grote gebieden om vergelijkbare plekken voor je te vinden. Craig Silverman (Global Investigative Journalism Network) interviewde een van de makers en geeft tips om je eerste project op te zetten.
Over twee weken meer. Fijn weekend!
Share AI-Media Journaal: de nieuwsbrief over AI van Villamedia
No posts
Comments
Nothing yet. Say the first thing.
Sign in to join the conversation.